ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

5. با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت پانزدهم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران ج. ورود رضا خان به مجلس چهارم ، و هیئت دولت اگر همه اینها، جهت زدودن تبعیض اجتماعی از اقشار مختلف  بوده، اگر روحانیان به این دلیل از مصدرهای قدرتی خویش پایین کشیده شدند تا  «عدالت اجتماعی»، و برابری حقوق همگان، در جامعه حضور یابد، خوب است بدانیم که این قانون گذری های  بدون ضمانت اجراییِ برابری حقوق همگان، فقط روحانیت را از سر راه بوروکراتهایی برداشت که حامل نظام جدید بودند . همان گروهی که پیوندی بنیادین با نظام سیاسی و اجتماعی جدید داشتند و طبقه جدیدالتأسیس اشراف بوروکرات را میساختند و منتظر بودند تا خود به جای روحانیون بر مصدرهای قدرت بنشینند. زیرا  موردهایی گزارش شده است که عملا بر خلاف انحلال تبعیض اجتماعی بوده است. گزارشهایی که دال بر افشاء تبعیض های جدید در دستگاه دیوان سالاری است . کسروی که خاطرات زیادی از ایامی دارد که در عدلیه کار می‌کرده ،...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت چهاردهم)


  پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران ج. ورود رضا خان به مجلس چهارم ، و هیئت دولت نوشته زهره روحی دولت سید ضیا فقط 90 روز دوام داشت.  ده روز بعد از آن ، قوام السلطنه فهرست هیئت دولت خود را اعلام  می‌کند. در بین آنان نام رضا خان ، به عنوان وزیر جنگ و دکتر مصدق ، در مقام وزیر مالیه به چشم می‌خورد. مجلس چهارم ، افتتاح میشود و دولت احمد قوام با اشاره به اهمیت و لزوم «توسعه قوای نظامی» ، و متحدالشکل کردن آن، برنامه اصلاحاتی خود را چنین علام می‌دارد:  «اول، توجه به رفاه طبقه سوم و رفع بیکاری و اصلاح حال زارع و توجه به بهبود امر فلاحت. دوم ،  به راه انداختن بانک استقراضی (بانکی که دولت شوروی آنرا با کلیه محاسباتش به ایران واگذار کرده بود، به موجب معاهده  ) و کلیه شعب آن در مرکز و ایالات به عنوان بانک دولتی...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت سیزدهم)


  پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران ب . کامیابی های سردار سپه در زمان سرکوب جنبش جنگلی ها ، مسئولیت عملیاتی به طور کامل با رضا خان بود،  وی هم به پشتگرمی پیمان نامه دوستی با دولت شوروی ـ که اطمینان خاطر داشت، ارتش سرخ، جنگلی ها را تنها خواهد گذارد ـ  و هم برای نشان دادن توانایی خود و دستیابی به وجهه لازم، قبل از هر کاری ، جنبش جنگل را سرکوب کرد . بهار گزارش تأسف  باری دارد، از پشت کردن نیروهای سرخ به جنبش جنگلی ها : «رفیق روتشین در تهران با سیاسیّون ملی و دولتی گرم گرفته بود و امیدوار شده که قرارداد روس و ایران به همین زودیها از مجلس خواهد گذشت و عملیات دیپلماسیِ وی در ایران آغاز خواهد شد ـ بنابراین از مساعدت جدی دولت شوروی با انقلاب [و انقلابیونِ] گیلان، ساعت به ساعت می کاست ـ چنانکه به تاریخ سرطان [تیر ماه]...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت دوازدهم)


  پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران ب . کامیابی های سردار سپه توجیه سید ضیاء و رضا خان ، از حکومت نظامی ، غلبه بر ضعف حکومت ، ضرورت  امنیت در سراسر کشور و پایان دادن به هر گونه هرج و مرج و متحول ساختن ساختارهای اجتماعی و تأکید بر حفاظت ایران از گزند دولتهای خارجی بود . و کم و بیش از همان ادبیاتی استفاده می‌کردند که در بین محافل روشنفکریِ نسبتاً پان ایرانیسم رایج بود. از نگاه برخی رضا شاه (رضا خان) ، جاسوس انگلیسها بوده است و کاتوزیان در اصلاح این تصور، بر این نظر است که «مردم ایران از همان ابتدا رضا خان را جاسوس انگلیس ها می‌دانستند که مأموریتش را در جهت پیشبرد منافع امپریالیسم بریتانیا به انجام خواهد رساند. با این همه ، کسی که حوصله بررسی ادبیات غنی سیاسی ، روزنامه ای و هنری (عمدتاً شعر) این دوران داشته باشد ، به زودی...
ادامه خواندن

5. با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت یازدهم)


پژوهش های فرهنگی مدرن در ایران ب . کامیابی های سردار سپه برخی از مدارک نشان از این دارد که طراح کودتای سوم اسفند 1299 انگلیسها بودند . بهار نقل می کند که مستشار سفارت انگلیس یعنی مستر اسمارت ، بارها در مورد «چگونگی ایجاد حکومت مقتدر در ایران » با وی سخن گفته بود ( 49 ).  کودتایی که طرحش را انگلیس ها ریختند و توسط سید ضیاء طباطبایی و رضا خان عملی گردید. در آن ایام رضا خان، بی بهره از هر شهرتی بود.  افسری چهل و یکی ، دو ساله و از خانواده ای ترک زبان و نظامی که در مازندران زندگی می‌کرد. همچون پدرش حرفه نظامی گری را انتخاب کرده و البته به قزاق ها پیوسته بود و در روزی که عملیات کودتای سید ضیاء را به عنوان فرمانده نظامی، رهبری می‌کرد درجه سرهنگی بریگاد قزاق را داشت با نزدیک به 3000 نظامی زیر دست.  به...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت دهم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران الف. توزیع قدرت شبه فئودالی و مقدمات ظهور «رضا شاه» بهار، شجاعانه از احساس و تصمیمش می گوید. اصلا قرار نیست تصمیم او را تأیید یا نفی کنیم. کار ما درک شرایط آن دوران است. همان چیزی که کسروی بدان اشاره می‌کند و جوانان عصرش را «فاقد درک» آن ایام می‌داند. به هر حال تفسیرِ بهار را از اینرو «نیک و شجاعانه» می‌دانیم که  باعث می‌شود «موقعیت تاریخی»، از تک ساحتی بیرون آید و ضمائم اجتماعی ، فرهنگی، اقتصادی، و تا حتی ژئوپلتیکیِ متصل و برآمده از شرایط زمانه اش را به خود جذب کند. بهار ، «خیانت وثوق الدوله» را از موقعیت «انتزاعیِ خیانت » ، بیرون می‌آورد و آنرا در فضای اجتماعی و سیاسیِ ایام سخت و دشوار زمانه خود و معاصرانش وارد می‌کند. و با این عمل خویش ، «ما» (من و شما) را (به منزله آیندگان زمانه بهار)، در امروز به...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت نهم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران الف. توزیع قدرت شبه فئودالی و مقدمات ظهور «رضا شاه» اما چنانکه ملاحظه شد، و پیش از این گفتیم، سقوط قاجار، در غیاب هر گونه کنترل دموکراتیک انجام گرفت. هر چند سلطه استبداد قاجاری در هم شکسته می‌شود و  منافع اقشار و گروههای مختلفی که تا آن زمان همگی تحت عنوان «رعایا» شناخته می‌شدند، از هم متمایز  و آشکار می‌شوند ـ  و بدین ترتیب «جنگ خدایان» و یا «نزاع ارزشی و منافع طبقاتی» ، تبدیل به امری اجتناب ناپذیر میگردد ، ـ اما از آنجا که هنوز بازنگری انتقادی بر اقتدار و سلطه نگرشهای تک ساحتی، انجام نگرفته ، عرصه ظهورِ «تفاوت» و «تمایزات» با سرکوب مواجه می‌شود. به هر حال در این طیفِ وسیعِ رعایای گریخته از بند استبداد قاجاری،  همه گونه قشر و طبقه و تعلق خاطر به قلمروهای اجتماعی و اقتصادی و سیاسیِ مختلف وجود داشته است که از آنجا که خود...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت هشتم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران الف. توزیع قدرت شبه فئودالی و مقدمات ظهور «رضا شاه» نوشته زهره روحی اما اینگونه رخ نداد چرا که اسباب و امکانات چنین آرزوهایی فراهم نبود. به این دلیل مهم که  بعد از فروپاشی قاجار، چنانچه گفته ایم، گروههایی در عرصه قدرت حضور یافتند که گرچه در سرنگونی قاجار و پیروزیِ نهضت مشروطه با یکدیگر همکاری داشتند، اما پس از پیروزی نهضت ، به دلیل تمامیت خواهی، رشته همکاری و اتحاد با سایر طبقات اجتماعی را قطع و تنها از منافع خود و هم قشری های خود حمایت کردند. که در نتیجه آنها را به رقابت بسیار شدیدی با یکدیگر وامیداشت که هر روزه عرصه این رقابت تنگ تر و شدیدتر و خشن تر می‌شد. بنابراین هر دو گروه مدعی قدرت، شرط پیروزی خود را در اتحاد با گروههایی نزدیک به منافع خود دیدند. به عنوان مثال روحانیان برجسته ای که از سرمایه نمادین برخوردار...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت هفتم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران الف. توزیع قدرت شبه فئودالی و مقدمات ظهور «رضا شاه» خوب است همینجا این را هم بگوییم که واکنشی که نسبت به این قرارداد صورت گرفت، ظاهراً برای وثوق الدوله مایه ابتکار عمل در به دست آوردن نتیجه مطلوب از طریق مجراهای «به ظاهر» قانونی شد. به بیانی وی پس از این تجربه،  ترتیبی می‌دهد تا زد و بندهای دولت و دیوانی ، به طور کلی صورتی قانونی و علنی بیابند . یحیی دولت آبادی، صحبت از هزاران اوراق «دولت نویسانده»ای می‌کند که به ابتکار وثوق الدوله تهیه شده بود و پیشاپیش نتیجه مطلوب از آنها به دست می‌آمد. چنانچه می‌نویسد : « این رویه دولتیان، در مجلس چهارم چنانکه از پیش نوشته شده، به دست تدبیر وثوق الدوله برای گذرانیدن قرارداد ایران و انگلیس شروع شد، [پس از آن] در هر مجلس کم و بیش انجام می گرفت» (  31)). این اوراق از سوی...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت ششم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران با  سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت ششم) الف. توزیع قدرت شبه فئودالی و مقدمات ظهور «رضا شاه»   در واقع قرارداد 1919، یکی از چالش برانگیزترین قراردادها در عصر مشروطه بود . بدین معنی که برای همه ایرانیان منفور نبود . و  باعث بحث و جدل در مواضع اعضاء حزب دموکرات می‌شود و اختلاف نظرهایی به وجود می‌آید؛ و اختلافات تا جایی پیش می‌رود که منجر به شکاف بین اعضای حزب می‌شود.  گروهی به حمایت از قرارداد 1919 انگلیس و گروهی دیگر در مخالفت با آن نظر می‌دهند. احمد شهریور، این واقعه را به ثبت رسانده است : «فیمابین حزب دموکرات تفرقه حاصل است ، یکدسته به سر کردگی ملک الشعرا مدیر روزنامه ایران، اجتماع دارند و دسته دیگر به سرکردگی میرزا محمد حسین صدرائی تاجر و سید محمد تدین؛ و رئیس الوزرا [وثوق] ، متمایل به دسته اخیر است. علت تفرقه...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت پنجم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران الف. توزیع قدرت شبه فئودالی و مقدمات ظهور «رضا شاه» اکنون  با توجه به اقدامات استعماری روس و انگلیس و بلژیک نسبت به منابع و ثروت کشور ایران،  شروع جنگ جهانی اول که منجر به توجه آنها به بیرون از خاک ایران شده بود، میتوانسته این ایام را برای ملت ایران، به منزله «فرصت» و زمانی برای رهایی بخشی تبدیل کند؛ اما نیروهای سیاسیِ ملتهبِ ایران که همچنان در آشوبِ قدرت طلبیِ خود غرق بودند، چنان درگیر حذف و انهدام یکدیگر بودند که در وقت و زمان مناسبی که پیش رویشان قرار گرفت، قادر به درک و دیدن این موقعیت به مثابه «فرصت» نشدند و در عوض، در دام حمایت و طرفداری از  قوای جنگ جهانی اول افتادند؛ درگیر «ستیزهای امپریالیستی» ای شدند که اصلا ربطی به ایران نداشت و تنها منفعتی که داشت همانا استفاده از فرصت به دست آمده برای بیرون راندن قوای...
ادامه خواندن

از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت چهارم)


  پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران 5. با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت چهارم) الف. توزیع قدرت شبه فئودالی و مقدمات ظهور «رضا شاه» نوشته زهره روحی باری، گاهی این نزاعِ «اجتماعی و طبقاتی»، بین این دو جریانِ قدرت طلب، چنان به افراط آلوده می‌شد که از سوی سکولارها، کار به  بغض و کینه و دین ستیزیِ علنی، منتهی می‌شد  (14  ) ؛ که در لحظاتی از این دست ، کاملا فراموش میشد در زمان شکل گیری جنبش مشروطه ، بخشی از سرمایه اجتماعی در به حرکت آوردن توده ها، از سوی روحانیان مترقی و آزادی خواه بوده است. به عنوان مثال ، در لیست اعضاء فرقه اعتدالیون، نام آیت الله طباطبایی به چشم می‌خورد. و درجا به یاد می‌آوریم که وی در مجلس اول به عنوان آزادی خواه، اعتراف کرده بود که درک و آشنایی اش با «مشروطه»، توسط مترقیان اصلاح طلبی بوده که کشورهای مشروطه...
ادامه خواندن