ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

ورودی تخلفات مجلس شورای ملی (قسمت سوم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران تأملی بر ورودی تخلفات مجلس و تقلبات انتخاباتی در حکومت مشروطه و حکومت رضا شاه ضمن آنکه وی (آدمیت) ، «فتح تهران » و شکست محمد علی شاه قاجار را ، نه عملی رهایی بخش و برخاسته از اهداف سیاسی و اجتماعیِ مبتنی بر آرمانهای مشروطه خواهی ، بلکه برخاسته از چشم داشت و توقعاتی ایلاتی و فارغ از هرگونه بینشی آزادی طلبانه و دموکراتیک دانسته است. همان چیزی که وزیر مختار انگلیس آنرا به طعنه « تقسیم و تسهیم ثروت قبیله ای » گزارش کرده است ( 6 ) . آدمیت، تحلیل بسیار جالبی در باره این «سهم بری قبیله ای» دارد: «نکته با معنی دیگر، مشارکت اردوی بختیاریان ، در فتح تهران ، عکس العملی بود در برابر پیشروی مجاهدان گیلانی، ورنه بختیاریان نخست قصد آمدن به تهران را نداشتند . بلکه در پی این بودند که فرمانروایی خود را در منطقه اصفهان...
ادامه خواندن

ورودی تخلفات مجلس شورای ملی (قسمت دوم)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران تأملی بر ورودی تخلافات مجلس و تقلبات انتخاباتی در حکومت مشروطه و حکومت رضا شاه (قسمت دوم) بهار این وضعیت را که در آن ایام هیچ ربطی به شرایط واقعی ایران نداشت، «تقلید صرف» اعلام میکند؛ که بازدهیِ آن، به جای هموار کردن مسیر و گذرهای دموکراتیک در ساختار مشروطیت که هنوز در آن ایام نیازمند مراقب و حفاظت از دستاوردهای بالفعل و بالقوه اش بوده ،  به اتلاف انرژی و در دام حاشیه افتادن ها میدیده است ؛ حتی اگر در بهترین حالت، این طور تصور کنیم که بهار در راهکارهای برخی از  احزاب چپ و اصلاح گرا ، مسیر منحرف شده ای را می دیده است که راهی به واقعیات در زندگی روزمره نداشته  ، چیزی که در صورت وجودش می شد آرام و به تدریج دموکراسی را وارد قلمرو عمومی کرد و بدین ترتیب آنرا برای همگان (حتی عوام و روستائیان )...
ادامه خواندن

ورودی تخلفات مجلس شورای ملی (قسمت اول)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران تأملی بر ورودی تخلفات مجلس و تقلبات انتخاباتی در حکومت مشروطه و حکومت رضا شاه (قسمت اول) در بحث حاضر می خواهیم دو مسئله را همزمان بررسی کنیم ، «نقطه ورودی تخلفات و تقلبات انتخاباتی در مجلس شورای ملی و همچنین فرآیند مسئولیتی آن ؛ برای شروع سراغ مجلس پنجم می رویم . چنانچه در بحثهای پیشین گفته شد ، در انتخابات این دوره مجلس ، گرچه تقلبات و تخلفات به امر رضا شاه  ـ در جهت کسب آراء برای مؤتلفین خود یعنی احزاب لائیک در مجلس ـ  صورت گرفت ، و آنها جایگاه غیر واقعیِ «اکثریت» مجلس را به دست آوردند ، اما واقعیت امر این بود که کسب آن جایگاه در مجلس ، اساساً نمی توانست مشروعیتی از جانب قانون اساسی داشته باشد. اکنون پرسش این است ، آیا مسئولیت این امر ،  به گردن رضا شاه بود !؟ شاهی قزاق و قُلدار...
ادامه خواندن

پایان کار رضا شاه (قسمت سوم )


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران باری ، پارادوکس مهمی که حکومت رضا شاه و همچنین حکومت محمد رضا پهلوی ، با آن روبرو بودند و علیرغم دلزدگی و عدم تمایل ، ناگزیر به تحملش بودند ، وانمود سازی سلطنت خود ، در نمادها و نشانه های  برآمده از جنبش مشروطه بود.  به معنایی با وجودیکه گفتگو درباره دستاوردهای دموکراتیک پیروزی این جنبش ، برایشان آزاردهنده بود، اما به دلیل مشروعیت بخشی به حکومت خود ، ناگزیر به  وانمود سازیِ خاستگاه حکومتی خود بودند . اما تفاوت مهم بین حکومت رضا شاه و حکومت محمد رضا پهلوی در این بود ، که اولی (رضا خان) را رأیِ موافقِ نمایندگان مجلس شورای ملی بود که علارغم نیرنگ ها و دسیسه های بسیار و نیز تهدیدهای فراوان ،  به سلطنت رسانده بود ؛ حال آنکه سلطنت محمد رضا پهلوی ، به کلی فاقد چنین مشروعیتی (حتی مبتنی بر نیرنگ و فریب) بود. زیرا...
ادامه خواندن

پایان کار رضا شاه (قسمت دوم )


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران به گفته بولارد،  علیرغم بی اعتمادی مردم ایران که آنها را «قویاً ضد روسی و در مجموع ضد انگلیسی » می‌‌داند ، وی مأمور می‌شود تا ترس و  نگرانی دولت مردان ایرانی  نسبت به روسها را (به عنوان متحد کشور انگلستان) کاهش دهد ؛ از این‌رو زمانی که با  نگرانیِ نخست وزیر ایران ، روبرو می‌شود، به قول خودش تلاش می‌کند تا وی را متقاعد سازد که : «اِشغال [ایران] توسط روسیه شوروی حتماً با اشغال توسط روسیه تزاری در اوایل قرن خیلی فرق دارد» ( 5 ) ؛ بنابراین تا قبل از جنگ سرد، توافق و همکاری بین انگلستان و روسیه ی بلشویکی در خصوص منافع خود در ایران ،  از سوی یکدیگر رعایت می‌شده است ؛ به منزله کاری مشترک بوده ؛ هیچ کدام بدون آن دیگری (که در واقع نماینده کشور خود محسوب می‌شد) ، نه فقط به تنهایی به ملاقات رضا...
ادامه خواندن

چرا ناسیونالیسم رضا شاه را قلابی می‌خوانم؟


احمد سیف در پیوند با بررسی تقابل بین سنت و مدرنیته در ایران هم، همه چیز بستگی دارد كه چه كسی با چه دیدگاهی به این بررسی بپردازد. اگر نویسنده مدافع سنت باشد، كه حتما تجدد‌طلبان مقصرند و به این یا آن قدرت خارجی وابسته بوده‌اند و اگر به اردوگاه تجدد‌طلبان دلبستگی داشته باشد كه بدیهی است سنت‌گرایان نگذاشته‌اند. تا آن زمان كه از این شیوه اندیشیدنِ خیر و شری با دانش و آگاهی دست بر نداریم، كار ما زار خواهد بود.  این خیر و شر اندیشی وقتی به عرصه نقادی كشیده می‌شود، نتیجه به‌واقع اسف‌انگیز می‌شود. چون نقد به‌جای این كه وسیله‌ای باشد برای خودآموزی و كمك به دیگران، در وجه عمده وسیله‌ای می‌شود برای جا انداختن یكه‌سالاری در عرصه اندیشه كه در اینجا و همه‌جا و در همه زمان‌ها، اول و آخر مصیبت است.  مسأله ما اما، این است که چرا در تاریخ دراز همیشه استبداد داشته‌ایم؟ حداقل...
ادامه خواندن

پایان کار رضا شاه (قسمت اول)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران اگر جنگ جهانی اول ، با غفلت نمایندگان مجلس و به طور کلی دولت مرکزی  همراه بود ،  جنگ جهانی دوم ، با اشغال خاک ایران توسط نیروهای انگلیس و روسیه بلشویکی (به بهانه حضور کارشناسان آلمانی در ایران) ، و اردو زدن هر دو در اطراف تهران همراه بود که  به سقوط حکومت رضا شاه منجر گردید . استبداد ، نادانی ، بی کفایتی ، طمع و خود شیفتگیِ رضا شاه دست در دست اشغال ایران توسط نیروهای روس و انگلیس ، به خودکامگی رضا شاه پایان داد. اگر چه خفقان سیاسی و اجتماعی دوره سرکوب رضا شاهی در هم شکسته شده بود ، اما این از هم گسستگی با هزینه گزاف بی ثباتی و از هم پاشیدگی ساختارهای کشوری و لشکری همراه بود.  از نگاه فردی همچون بهار، احتمالا می‌توان گفت، اگر یکی از عمده ترین دستاوردهای دوران وزیر جنگیِ رضا خان (دوران...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت نوزدهم؛ پایانی)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایرانپ د. رضا خان در مسیر سلطنت هر چند مصدق با نطق خویش نشان داد که دست رضا خان را خوانده اما در آن ایام ، شرایط بغرنج و دشواری وجود داشت که نمی‌توانست مانع سیاست بازی های رضا خان شود. رضا خان ، تیغی دو لبه بود و ایام ، ایامِ دشواری های نابهنگام ؛ که از یک سو در ابزارهای ائتلافاتِ سیاسی رضا خان ریشه داشت و از سوی دیگر در اقتدار نظامی وی در آرام کردن مناطق آشوب زده ای که ثمره اش ، آرامش مورد نیاز دولت مدرن و تمرکزگرا بود. به واقع رضا شاه با ایجاد چنین آرامشی ، مردم را سخت مدیون قدرت خود کرده بود. به بیانی هم گروههای سیاسی لائیک، در آن ایام، رضا خان را به منزله فرصتی فرهنگی و سیاسی می‌دیدند ـ چنانچه به قول برخی از آنها کشور ایران ، نیازمند فردی چون رضا خان...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت هجدهم)


  پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران د. رضا خان در مسیر سلطنت اما با این حال، برخی از محافل روشنفکری از «جمهوری» سخن می‌گفتند. به عنوان مثال مجله ایرانشهر در یکی از شماره های خود ، تحت عنوان «جمهوری خواهی و انقلاب اجتماعی» می‌نویسد: «امروزه ، اغلب ممالک اروپا حتی روسیه بزرگ ،  نیز جمهوری شده است. تردیدی نیست که در این دوران جدید، شکل جمهوریِ حکومت ، بهترین نظام حکومتی می‌باشد. هرچند تردیدی نسبت به شایستگیهای جمهوری خواهی نداریم ولی باید بپذیریم که جمهوری خواهی به خودی خود هدف نیست، بلکه وسیله ای است برای یک هدف بالاتر ، نابودی سلطنت و استبداد روحانی به خاطر هدایت توده ها به یک انقلاب اجتماعی. اگر به حزب اقلیت مجلس نظری بیندازید ، ضرورت چنین انقلابی را درک خواهید کرد. این نمایندگان روحانی و مذهبی با سوء استفاده از جهل ، ترس ، عقب ماندگی و خرافات عمومی انتخاب شده بودند....
ادامه خواندن

گفت وگو با بيژن عبدالكريمي


آیا در روزگار کنونی، توسعه آمرانه امکان‌پذیر است؟ «آیا می توان این طور گفت که تاریخ مصرف توسعه آمرانه گذشته است»، «دیکتاتوری مصلحِ رضاخانی چه سهمی در فرایندی دارد که به انقلاب اسلامی 57 منجر شد»، «اطرافیان رضاخان چه سهمی در توسعه داشتند» و ... سئوال هایی از این قبیل که در تاریخ معاصر ایران در هفت دهه اخیر بارها و بارها طرح شده است و جالب، این است که هنوز فهم مشترک و درک واحدی درباره حرکتِ دگردیسی ای که در دستور کار رضاشاه قرار گرفت، به دست نیامده است. بیژن عبدالکریمی دانشیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال در گفت وگویی با «نسیم بیداری» معتقد است «اساسا برخورد‌های آمرانه و ديكتاوري‌مآبانه در جهان كنوني به هيچ وجه نمي¬تواند كارآ و مؤثر باشد. برخورد آمرانه و ديكتاوري‌مآبانه نه فقط نمي¬تواند كارا باشد، بلكه واكنشهايي را نیز ايجاد خواهد كرد كه مي¬تواند به موانعي جدي در جهت توسعه...
ادامه خواندن

با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی (قسمت دوازدهم)


  پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران ب . کامیابی های سردار سپه توجیه سید ضیاء و رضا خان ، از حکومت نظامی ، غلبه بر ضعف حکومت ، ضرورت  امنیت در سراسر کشور و پایان دادن به هر گونه هرج و مرج و متحول ساختن ساختارهای اجتماعی و تأکید بر حفاظت ایران از گزند دولتهای خارجی بود . و کم و بیش از همان ادبیاتی استفاده می‌کردند که در بین محافل روشنفکریِ نسبتاً پان ایرانیسم رایج بود. از نگاه برخی رضا شاه (رضا خان) ، جاسوس انگلیسها بوده است و کاتوزیان در اصلاح این تصور، بر این نظر است که «مردم ایران از همان ابتدا رضا خان را جاسوس انگلیس ها می‌دانستند که مأموریتش را در جهت پیشبرد منافع امپریالیسم بریتانیا به انجام خواهد رساند. با این همه ، کسی که حوصله بررسی ادبیات غنی سیاسی ، روزنامه ای و هنری (عمدتاً شعر) این دوران داشته باشد ، به زودی...
ادامه خواندن

با سردار سپه؛ از اشتیاق تا ناامیدی(قسمت دوم)


پژوهش‌های فرهنگی مدرن در ایران 5. با سردار سپه ؛ از اشتیاق تا ناامیدی(قسمت دوم) الف. توزیع قدرت شبه فئودالی و مقدمات ظهور «رضا شاه» و یحیی دولت آبادی نیز که شاهد روند بحرانی شدن حکومت مرکزی و مجلس بوده، در خاطرات خود می‌نویسد: «تهران یکپارچه آشوب و یک عالم پریشانی. ملیّون و آزادی طلبان که در اینوقت باید هر چه قوه دارند ، رویهم ریخته دولت مقتدری تشکیل بدهند، قوای تحلیل رفته مملکت را تجدید نمایند و لیاقت خود را برای اداره کردن کشور به عالمیان ثابت کنند ، دو دسته شده به جان یکدیگر افتاده اند و در عنوان اختلاف حزبی حیدری و نعمتی قدیم را تجدید کرده آشوب غریبی به راه نموده اند که عابقتش بسی وخیم مینماید» (  4 )   با چنین اوضاعِ بهم ریخته و آشفته حالی که در کشور حاکم بوده ، بدیهی است که دیگر کمترین جایی جهت عملی کردن برنامه های...
ادامه خواندن

نبش قبر شاه جنجالی


مجتبا پورمحسن نگاهی اجمالی به زندگی رضاخان پهلوی، از زمانی که در آلاشت متولد شد تا روزی که جسدش را به خاک سپردند؛ جالب آنکه هنوز مشخص نیست قبر او کجا قرار داد آغازین روزهای اردیبهشت سال جاری، یک عکس عجیب در شبکه‌های پیام‌رسان موبایلی دست به دست شد که زیرش نوشته شده بود: «کشف جسد مومیایی‌شده رضاشاه در شهر ری» از آن‌جایی که خبرهای جعلی در شبکه‌های مجازی زیاد پیدا می‌شوند، یک روز اول پس از انتشار این تصاویر هیچ مقام رسمی واکنشی به خبر نشان نداد. در کشور ما که هنوز شایعه قوی‌ترین رسانه است، به‌سختی می‌توان خبرهای عجیب را زود باور کرد اما باز هم در کشور ما از آن‌جایی که مردم اعتقاد دارند «تا نباشد چیزکی، مردم نگویند چیزها» کشف مومیایی منتسب به رضاشاه به یکی از معماهای مورد علاقه مردم تبدیل شد و از آن روز بود که سیل تاییدها و تکذیب‌ها به رسانه‌ها جاری...
ادامه خواندن