ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

امید ما، نوروز ما


انقلاب صنعتی، با تولید انبوه و زنجیره‌های بی‌پایان تولید خود، جهان کشاورزی را به مرگی محکوم کرد که در فرایندی طولانی‌مدت، از قرن نوزدهم تا امروز ادامه دارد. انسان‌ها، از تولید انبوه به مصرف انبوه، و از مصرف انبوه به جایگزین کردن ِ تفکر در ابعاد ِ کمّیت به‌جای اندیشیدن در ابعاد ِ کیفیت کشیده شدند: هرچه بیشتر «داشتن»، هرچه بیشتر «خواستن»، هرچه بیشتر زیستن و خوردن و مصرف کردن به هر قیمتی، و به هر بهانه‌ای. و نتیجه همان است که می‌بینیم: افزایش بی‌پایان مصرف انرژی به‌ویژه انرژی‌های فسیلی که گرم‌ شدن هرچه بیشتر اقلیم و جغرافیای کره خاکی منجر شده است، به هم‌ریختن همه‌چیز از زمین و زمان ...و این روند همچنان ادامه دارد. فصل‌ها درهم‌آمیخته شده‌اند: امسال، سخت‌ترین تابستان‌ها در استرالیا، با سخت‌ترین زمستان‌ها در آمریکا از راه رسیدند. وقتی قطب شمال هوایی گرم‌تر از شهرهای آمریکایی دارد؛ وقتی در هر جای دنیا شاهد طوفان‌ها، سیل‌ها، موج‌های...
ادامه خواندن

درد مقدس در سایه‌ی هشیاری برتر (بخش دوم)


ربکا اشتاین برگردان فریبا جان‌نثاری  در قسمت قبلی گفته شد که مذهب نظامی از باور‌ها و رفتارهاست که به رابطه‌ی بین انسان‌ها و نیروهای ماوراءطبیعیه‌ مقدس می‌پردازد. در ارتباطی که فرد با جهان ماوراءطبیعیه‌ برقرار می‌کند دچار تجربه‌های ذهنی‌ می‌شود که با تجربه‌های عادی روزمره متفاوت اند. به این تجربه‌ها هشیاری برتر می‌گویند. تجربه‌ی دینی برای هر کس متفاوت است و در دو سطح احساسی و روانی نمود پیدا می‌کند. از احساس ترس و اضطراب گرفته تا احساس خوشبختی و تجربه‌ای که در آن فرد به نیرویی ماورایی مثل یک روح یا خدا نزدیک می‌شود. بخش مهمی از امور مذهبی را این تجارب و احساسات تشکیل می‌دهند. به بیان ساده‌تر هشیاری برتر به هر حالت ذهنی اطلاق می‌شود که از نظر شخص با حالات عادی او متفاوت باشد. برای مثال می‌توان رویاپردازی‌های‌ روزانه و احساسی که فرد بعد مصرف زیاد الکل دارد را برشمرد. در این حالت فرد در حالتی...
ادامه خواندن

مفاهیم و اصطلاحات کلیدی انسان‌شناسی پزشکی (2)


محمد چاوشی درمان و شفا  مقایسه مفاهیم مورد استفاده در پزشکی مدرن با مفاهیم متناظری که در پزشکی های مردمی و یا در انسان شناسی پزشکی بکار می روند درک ما را نسبت به نگاهها و گفتمانهای مختلف در زمینه پزشکی عمیق تر می گرداند. در این راستا در مقایسه دو مفهوم درمان و شفا همان نسبتی برقرار است که بین سلامت1 و بهبود2 و همچنین بین بیماری3 و ناخوشی4 در نظر گرفته می شود. همانگونه که در مفاهیم سلامت و بیماری از نگاه زیست پزشکی با موقعیت های فردی یا گروهی تحت عنوان بیماری بعنوان وضعیت های غیرطبیعی، غیر استاندارد و خارج از موقعیت برسمیت شناخته شده سلامت، بصورت ابژکتیو، ایزوله ، آزمایشگاهی و دور از زمینه برخورد می شود. در مفهوم درمان نیز با همین نگاه تاکید بر نتایج ابژکتیو و قابل تشخیص از سوی پزشک است که بدنبال مداخله او در این موقعیت با هدف جایگزین کردن...
ادامه خواندن

اسفند ماه، زمان قُدسی


  ماه اسفند نزد ایرانیان از کهن ترین دوران تا به امروز مقدس انگاشته می شده و از عزیزترین و مبارک ترین ماه ها و ایام سال به شمار می رفته است. اسفند ماه عرصۀ زمانیِ خاصی برای تجلّی عالم قُدسی و نقش آفرینی ایزدان و فرشتگان مینوی بر روی زمین، و فضایی آکنده از راز و رمز و اشارات به عالم عُلوی بوده است. مردم ایران فیضان قدوسیت اسفند ماه را به صورت های نمادین در مجموعه ای از باورها و رفتارهای فرهنگیشان در فضای رمز آلود مَنسَکی و آئینی جشن ها متجلی می ساخته و از این راه با عالم عُلوی و مینویِ پر از راز و رمز ارتباط می یافته اند.    قداست ماه اسفند در فرهنگ ایران سبب های گوناگونی داشته است که در زیر به مواردی از آنها اشاره می شود: آفرینش انسان و نور در این ماه     باور به آفرینش انسان در روزهای پایانی...
ادامه خواندن

مراسم آئینی اسب چوبی / لشکری به جنگ دلاور زنی یکه و تنها در میدان نبرد / داستان تراژیک زنان در طول تاریخ


منیژه مقصودی / موسی‎الرضا غربی - چکیده یکی از جالب ترین و شگفت انگیزترین ویژگی های منطقه سبزوار وجود آئین های متنوعی است که از قرون گذشته تا کنون در مراسم گوناگون در سبزوار اجراء می شود.  به نظر می رسد تنوع مراسم آئینی در سبزوار نسبت به سایر نقاط استان خراسان بسیار چشم گیرترباشد. از جمله این مراسم، آئین اسب چوبی است. علاوه بر آن مراسم آئینی دیگری نیز در سبزوار وجود دارد که در طول سال و به بهانه های مختلف اجراء می شود. در این مقاله به بررسی آئین اسب چوبی عروسکی می پردازیم. جهت شناخت آئین اسب چوبی ابتداء به بررسی ابزارهایی که در این مراسم به کار می رود می پردازیم و سپس به مراحل اجراء این مراسم می پردازیم. موسیقی اسب چوبی و در نهایت مفاهیم و معانی پنهانی که در ساختار فرهنگی اسب چوبی قرار دارد مورد نظر می باشد. واژه های کلیدی:...
ادامه خواندن

گاو و گلادیاتور در میدان مرگ


گاو و گلادیاتور در میدان مرگ گاوهای اسطوره‌ای و مدرنیته شهری با نگاهی به سنت گاوبازی؛ مبارزه‌ای که می‌توان از آن به عنوان جنگ طبیعت و انسان یا برهنگی بدون سلاح گاو در برابر آراستگیِ با سلاحِ گاوباز نام برد ناصر فکوهی    در این یادداشت، به یکی از مناسک شهری که امروز در بخشی از اروپا و امریکای لاتین مرسوم است، یعنی «گاوبازی» (Corrida) اشاره می‌کنیم. «گاو‌بازی»، سنتی رایج و باستانی در کشورهای اسپانیا، پرتغال، جنوب فرانسه و برخی از کشورهای امریکای لاتین همچون کلمبیا و پرو است. در این سنت یک گاو نر قوی‌هیکل (که ژان پیر دیگار، انسان‌شناس ِمتخصص رابطه انسان و حیوان، آن را «تورو براو» Toro bravo می‌نامد) با گروهی از گاوبازان (تورِروها) نبرد می‌کند؛ نبردی که در سه مرحله انجام می‌گیرد و در آن، ابتدا او را با نیزه و شمشیر زخمی و سپس می‌کُشند. گاوباز سواره (پیکادور) در مرحله نخست با اسبش وارد...
ادامه خواندن

تفریحات عمومی


    در این قسمت به موضوع تفریحات عمومی پرداخته می شود که لازم است ابتدا در مورد حیطه آن توضیحاتی ارایه گردد. اگرچه سایر آیین هایی که در این مجال به آنها پرداخته می‏شود به نوعی همه تفریحات عمومی هستند حال چه در فضای شاد برگزار شوند و چه به مناسبت های غمگینانه ای باشند اما در اینجا غرض از تفریحات عمومی گردهمایی های جمعی مردم در میادین شهر با حضور یا بدون حضور شاه و درباریان است که به مناسبت های خاص و مواردی که در آن مقطع زمانی رخ می داده اند برپا می شده است. گاه نیز صرفا با هوس شاه برای سرگرم شدن، بساط جشن و بازی عمومی چیده و عموم مردم می توانسته اند بدون محدودیت و با میل خود در آن شرکت جویند. نمایش جنگ حیوانات اعم از گاو یا قوچ یا خروس، گرگ بازی، چوگان و قبق اندازی، رقص و ساز و آواز،...
ادامه خواندن

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی: مراسم بیست و یکم رمضان


    بررسی سفرنامه های اروپاییان در دوره صفویه نشان می دهد که مراسم بیست و یکم رمضان، سالروز شهادت حضرت علی علیه السلام کاملا مشابه آیین عاشورا برپا می شده است و «دلاواله» از عهد شاه عباس صفوی و «آدام اولئاروس» از عهد شاه صفی این مراسم را گزارش نموده اند. لذا جهت جلوگیری از تکرار مطالب به صورت بسیار خلاصه به آن پرداخته می شود. بر طبق گزارش های موجود در این روز هم دسته ای عزاداری شکل می گرفته، نوحه خوانی و روضه خوانی به همان منوال جریان داشته ، دسته های عزادار با هم زد و خورد می کرده اند و نیز مراسمی مشابه نعش گردانی انجام می پذیرفته اما به جای شبیه سازی کاروان زخم خورده عاشورا برخی از نمادهای متعلق به آن حضرت به نمایش در می آمده است. اولئاروس می نویسد: «سه تابوت که با پارچه سیاه رنگی پوشیده شده بود دایره وار دور...
ادامه خواندن
برچسب ها:

مرگ قربانی‌وار و مرتاض لاشه‌خوار(3)


جاناتان پری رابطه‌ی میان آگوری و روسپی در بسترهای متعدد دیگری تکرار می‌شود. روسپیان شهر نه تنها برای پرستیدن شیوا در قالب ارباب زمین مرده سوزی اش در آنجا به گات‌های سوزان سر می‌زنند ولی هر سال در فستیوال لولارک چهات آنها می‌آمدند تا در مقبره کینا رام آواز بخوانند و برقصند (گرچه در اواخر دهه ۵۰ این عمل به دلیل یک ناآرامی جدی در بین دانشجویان ترک گفته شد). به علاوه گفته می‌شود که تخت یک روسپی معادل یک زمین مرده‌سوزی است؛ از این نظر که برای یک آگوری بقرای انجام سادانا (عمل آیینی‌اش) همان اندازه مناسب است. آگوری با طاعات گوناگونش سیدی‌ها یا قدرت‌های ماوارءالطبیعه‌ای به دست می‌آورد که به او تسلط بر جهان مادی و توانایی در خواندن ذهن می‌دهد. اگر او به حد کافی کاردیده باشد می‌تواند بیمار را درمان، مرده را بلند و ارواح خبیث را کنترل کند. او می‌تواند بدنش را به هر اندازه...
ادامه خواندن

ازدواج در هندویسم


قوانين ازدواج در دين هندو بر اساس قانون مانو است که در زبان سانسکريت «ويوا سَنسکار» ناميده ميشود. مهمترين موضوع مرتبط با ازدواج نيز اين است که ازدواج عاشقانه يا بر مبناي رضايت دو طرف چندان مورد پسند نبوده و ازدواج دختر بايد با اجازه پدر و جد پدري، برادر و يا عموي بزرگتر او انجام شود؛ چراکه از گذشته ازدواج در دين هندو بايد بر مبناي سيستم «کاست» يا همان نظام طبقات اجتماعي صورت پذيرد. همچنين در دين هندو ازدواج يک وظيفه الهي به حساب ميآيد که هر يک از اعضاي جامعه بايد آن را در طول زندگي خويش انجام دهد. بر طبق کتب مقدس هندو، زن و شوهر در ازدواج به رستگاري الهي و آسماني يا «موکش» ميرسند. تامين مالي داماد از سوي خانواده عروس مسايل مالي در تمامي ازدواجها در شبه قاره هند بسيار مهم بوده و رسمي به نام «دوري سيستم» وجود دارد که در آن...
ادامه خواندن

آیین نوروز در عهد صفویه(2)


در تاریخ «عالم آرای عباسی» توصیف های کاملی از شور و حال جشن های نوروزی شاه و مردم ارایه شده است: «به مباركی سال و تهنیت قدوم نوروز چند روز به لوازم عیش و خرمی پرداختند و بازارهای شهر را آذین و در میدان سعادت آباد به چوگان بازی و قبق اندازی مشغولی فرموده...» (اسکندرمنشی ج‌2، 1350 : 506). در اینجا شاه عباس در قزوین حضور داشته و مکان اصلی جشن نوروز میدان سعادت آباد شهر قزوین بوده است. یا در این مورد که شاه در مشهد مقدس حضور داشته و جشن در ساحت میدان شهر برپا شده است:«در آن باغ دلگشا بر دور دریاچه باغ مجالس بهشت آسا ترتیب داده، چهار طاق ها به فنون غریبه آراسته چراغ ها بر آن تعبیه كردند... نوروز عالم آرای این سال میمنت مآل در روز چهارشنبه پنجم شهر رمضان المبارك اتفاق افتاد ... حضرت اعلی در مشهد مقدس معلی كامیاب دولت بوده...
ادامه خواندن

آیین نوروز در عهد صفویه(1)


    جشن نوروز یکی از قدیمی ترین و اصیل ترین جشن های ایران زمین است که اگرچه در گذر زمان دچار تغییرات و دگرگونی هایی شده اما اصل وجود این جشن و حس خوش نوروزی آن همچنان به قوت خود باقی مانده و آنچه بر تاریخ این سرزمین گذشته است چه زمانی که پارسیان بر آن حکم می راندند تا حمله اعراب و ورود دین جدید و حکومت های منطقه ای و حمله مغول و حکومت بیگانگان تا برپایی حکومت یکپارچه دین مدار صفوی بر جایگاه آن تاثیری نگذاشته است. علی رغم استفاده از گاهشمار قمری در کلیه سیستم های اداری کشور، موضوع محاسبه دقیق زمان تحویل سال بر اساس تاریخ شمسی و بروج دوازده گانه آن مدنظر قرار می گرفته است هرچند «شاردن» فرانسوی به نکته جالبی در این زمینه اشاره کرده و آن، همزمانی نوروز و عیدسعید غدیرخم است: «برای اینکه اساس و بیان عید نوروز استحکام بیشتر...
ادامه خواندن

مشهد و اقتصاد سیاسی جدید زیارت


دکتر عباس کاظمی-آذرماه 1394-مشهد-پژوهشکده ثامن در بحث دکتر خانیکی نکات مهمی مطرح شد که من نیز از همانجا شروع می‌کنم. مشهد فقط متعلق به مشهدی‌ها نیست؛ شهری است که هر ایرانی آن را دیده است و از آن خاطره دارد و اگر این ایرانی پژوهشگر و محقق اجتماعی باشد، دغدغه‌های فکری نیز دربارة این شهر پیدا می‌کند. یک ایرانی در فرایندی مستمر مشهد را می‌بیند، در حالی که شاید در سفر به شیراز و اصفهان این استمرار روی ندهد. از این روی، درک امروز من از مشهد، امام رضا و پیرامون آن کاملاً با درکی که در پنج سالگی از این محیط داشتم، در تضاد است. اکنون پول در شهر حرف اوّل را می‌زند. ساختمان‌های عظیم نشانة جابه‌جایی‌های عظیم مالی هستند؛ بزرگی حرم بیش از آنکه عظمت معنوی را القا کند، نشان می‌دهد پول‌های بسیاری در این مکان نهفته است. حتی قبرها که در لایه‌های زیرین حرم قرار دارند، منبع...
ادامه خواندن

شهادت گونه‌ای از مرگ؛ خوانشی نو از شهادت (بخش پایانی)


  همانطور که در بخش پیشین به آن اشاره کردیم پژوهش‌هایی که در حوزۀ شهادت صورت گرفته در دوبخش متون دینی و پژوهش‌های علمی بخصوص با رویکرد علوم اجتماعی قابل بررسی هستند.  رویکرد علومِ اجتماعی  بخشی از پیامد‌های جنگ عرصۀ تولیدِ متون مختلف در بستر علمیِ جامعۀ ایرانی بوده است و من در بخشِ پژوهش علمی با رویکردِ علومِ اجتماعی نیز با گستردگی مطالعات در حوزۀ فرهنگ‌ مواجه شدم. در این بخش تلاش کرده‌ام که این گستردگی را به‌صورتِ یک تقسیم‌بندی‌ِ مرتبط با سؤال پژوهشی‌مان معرفی کنم و به نتایجِ به‌دست آمده از آن بپردازم. بر همین اساس، من با متونِ تولیده شده‌ای مواجه شدم که از یک‌سو به مطالعۀ هنرهای تجسمی و عناصرِ بصریِ مرتبط با انقلاب و جنگ، نشانه‌های سنگِ قبور، طراحیِ محیطی گورستان با نامِ گلزار شهدا، می‌پردازد و از سوی دیگر حوزۀ ادبیاتِ جنگ یعنی خاطره‌نویسی و خاطره‌نگاری را با توجّه به تولید روزافزونِ آن در...
ادامه خواندن

میدان توت: منسکی شهری – روستایی در اردکان


آیین تعزیه از متمایزترین اَشکال عزاداری در فرهنگ شیعی - ایرانی است. روستای توت از محل‌های سنتی برگزاری این آیین است که به ثبت ملی میراث فرهنگی نیز رسیده است. حضور این آیین در نزدیکی شهر اردکان در استان یزد هرچند در ابتدا جنبه‌ی عزاداری داشته است، اما امروز با حفظ این جنبه وجوه دیگری نیز پذیرفته است که از آن منسکی شهری – روستایی ساخته است. منسک شهری – روستایی توت منسکی است که میان یک شهر و یک روستا در جریان است که از قِبل آن کنش‌ها و معناهای متفاوت و مختلفی شکل گرفته‌اند. عمده توجه متن پیش‌رو به وجوه معنایی غیررسمی منسک توت است که در ضمن آیین تعزیه حضور دارند. متن ضمیمه‌شده در سال 1394 و برای پروژه‌ی کلاس فرهنگ و توسعه‌ دکتر فکوهی در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران نوشته شده است. این متن، به مناسبت آغاز این منسک در هفته‌ی جاری در سایت انسان‌شناسی...
ادامه خواندن

نود و دومین نشست یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ


دومین نشست از  دوره چهارم «یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ» (نود و دومین نشست) روز یکشنبه آینده برگزار می شود. در ابن نشست  دکتر عبدالله بیچرانلو  درباره «فرهنگ شهرت» و دکتر جبار رحمانی  درباره «آیین ها و فرهنگ شهر» سخنرانی خواهند کرد.  فیلم مستند  «نخل» اثر فرهاد ورهرام نیز در این برنامه به نمایش در می آید.  نشست نود و دوم همچون همیشه در محل پژوهشگاه فرهنگ ، هنر و ارتباطات  برگزار می شود.  آدری:  تهران، میدان ولیعصر، خیابان ولیعصر، لعد از سفارت عراق جنب خیابان دمشق. ساعت برنامه : 16 تا 19  بعد از ظهر. لطفا یک ربع پیش از شروع برنامه  در محل حضور به هم رسانید. ورود برای همه  علاقمندان آزاد است. حضور شما در این برنامه و دیدار نزدیک،  باعث دلگرمی و تداوم برنامه های ما است.    
ادامه خواندن

عاشیق‌های ایران زیر یک سقف: «آشیق‌لار بایرامی»


  * این نوشته قبل‌تر با تغییراتی در مجله‌ی گزارش موسیقی، شماره‌ی 83، مرداد 95، به چاپ رسیده است. در نوشته‌ی پیشین قهوه‌خانه به‌عنوان یک بسترِ اجراییِ عاشیق‌ها معرفی و بحث شد. در این بین، در کنار قهوه‌خانه و دیگر بسترهایی که در نوشتار قبلی به آنها اشاره شد، و در نوشتارهای بعدی کامل‌تر در مورد آنها صحبت خواهیم کرد، شاهد یک مورد کاملاً متفاوت هستیم؛ موردی که در عنوان این نوشتار هم آمده است: «آشیق‌لار بایرامی». این مراسمِ خصوصی که ‌به‌طور منظم از سال 1385 در سی‌امین روز فروردین ماه برگزار می‌شود بهانه‌ای است برای گردهم‌آمدنِ هنرمندان ترک‌زبان از سرتاسر ایران (استان‌های آذربایجان، زنجان، قم، ساوه، همدان). در این گردهمایی بسیاری از شاعران، موسیقی‌دانان و شاعر‌ـ موسیقی‌دانان (عاشیق‌ها) در کنار یکدیگر به اجرا می‌پردازند. اولین بار یک شاعر در میانه من را از وجود چنین گردهمایی‌ای آگاه کرد. او، مثل بسیاری از عاشیق‌های دیگر، با افتخار تأکید می‌کرد که...
ادامه خواندن