ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

هفت اثر کلیدی در جنبش زنان ایران


درس نظریه های انسان شناسی مرضیه مددی دارستانی فهرست مطالب  هدف ها و مبارزه زن ایرانی: از انقلاب تا سلطنت مشروطه  زنان پیشگام ایرانی: خدیجه افضل وزیری(دختر بی بی خانم استرآبادی)  نشریات ویژه زنان: سیر تاریخی نشریات زنان در ایران معاصر  ضعیفه:بررسی جایگاه زن ایرانی در عصر صفوی نوشته بنفشه حجازی جنبش حقوق زنان در ایران، طغیان، افول، سرکوب، از 1280 تا انقلاب57 خاطرات مریم فیروز (فرمانفرمائیان)  زنان زیر سایه پدر خوانده ها هدف ها و مبارزه زن ایرانی: از انقلاب تا سلطنت مشروطه در این کتاب با استفاده از اسناد و مدارک نویافته ها، گزارش های روزنامه ها و مجله های آن دوره، تلاش شده است تا ابعاد گوناگون فعالیت ها، هدف ها و مبارزه زن ایرانی در سالهای بین انقلاب مشروطه تا سلطنت رضاشاه توضیح داده شود. این هدف ها برخلاف تصور رایج فقط به حوزه ی سیاست و مشارکت طلبی سیاسی و اجتماعی زنان محدود نمی شد بلکه...
ادامه خواندن

مشروطه و رویارویی با اصلاحات در اصفهان و تهران در دوران قاجار (9)


  دقیق تر بگوییم ، صحبت از «چشم و گوشی» است که در شهر تهران بسیار زودتر از شهر اصفهان در معرض ورود به کُدهای «دیدن، شنیدن و درک» جهان نو قرار گرفته بود . حال آنکه در اصفهانِ همان ایام  ساختار فرهنگی و اجتماعی همچنان در مدار الگوهای سنتی قرار داشت . و چنانچه گفتیم،  حتی زمانی که می خواهیم در خصوص جریانهای با نفوذِ اجتماعی ـ سیاسی این شهر (اصفهان) ، و مشروطیت صحبت کنیم ، به یاد می آوریم که مطابق اسناد و مدارک ، اولین نشستی که در ارتباط با مشروطیت صورت گرفته بود در 5 شعبان 1324 قمری بود  : «با حضور علمای اصفهان ، در خانه آقا نجفی ؛ در این نشست راجع به تحولات تهران گفتگو شد» (35 ). گفتگویی که در خانه آقا نجفی صورت می‌گیرد، درباره اعتراضات مردم اصفهان به عنوان مثال در میدان نقش جهان نیست ، که به طور...
ادامه خواندن

مشروطه و رویارویی با اصلاحات در اصفهان و تهران در دوران قاجار (8)


پژوهشهای فرهنگی مدرن در ایران در اینجا دو مسئله مهم وجود دارد که خبر از پیچیدگی و در عین حال ، تفاوت طلاب شهر تهران با طلاب صاحب نفوذِ شهر اصفهان می دهد. طلاب مشروعه خواه تهرانی فی المثل کسی همچون شیخ فضل الله نوری ، قبل از حرکت ارتجاعیِ پیوستنش به نیروهای مخالف مشروطه ، در ابتدا روحانی مبارزی بود که هم معترض نفوذ بیگانگان در ایران بود و هم مشروطه خواهی بود که تنها تفاوتش با سید محمد طباطبایی در این بود که مشروطیت را  تحت نفوذ دین می خواست . سخن از هستیِ سیاسی و اجتماعیِ مشروطیتِ تحت لوای «مجلس شورای ملی» و «آزادیِ» فاقد کنترل و نظارت حیطه ی «مشروعیت» است که  مسیر متمم های سکولار و دموکراتیک قانون اساسی را هموار میکرد (33). متمم هایی که ضمانت اجراییِ برابریِ حقوق اجتماعی و سیاسی طبقه روحانیت با عامه مردم بود ؛ که همانا محدود کردن نفوذ...
ادامه خواندن

روشنفکران و روحانیان، از اتحاد تا ستیز در دوران قاجار؛ (بخش 4 و پایانی)


سرانجام طرح نظامنامه در جلسه 13 رجب 1324 به تأیید و تصویب رسید و شاه آن را در 19 رجب امضا نمود و منتشر شد. بدین قرار اصل انتخابات صنفی اعلام گردید . جلسه «انتخاب وکلای مجلس شورای ملی» در همان مدرسه نظام تشکیل گردید و از هر یک از طبقات شش گانه که عبارت بودند از اشراف فئودال (اعیان و درباریان)، تجار ، ملاکین و روحانیون و چند تن از پیشه وران و اصناف،  از هر کدام چند تن ، به عنوان «معرف و نماینده» طبقه خود معین شدند که در جلسه های انتخاباتی حاضر می گشتند. دولت آبادی در کتاب حیات یحیی مینویسد : «خلاصه تا روز چهاردهم شعبان پنجاه و چند نفر در تهران انتخاب میشوند و قرار است روز پانزدهم شعبان که عید مولود صاحب الزمان است ، روز افتتاح رسمی مجلس شورا باشد ولی به دو ملاحظه تأخیر میشود یکی به ملاحظه تمام نشدن انتخابات...
ادامه خواندن

روشنفکران و روحانیان، از اتحاد تا ستیز؛ در دوران قاجار (۳)


و سومین اعتراضات یک سال بعد در محرم سال 1285 شمسی (1324 ق.) برابر با 1906 میلادی رخ داد. در این ایام سید جمال الدین نیز در ایران بسر می برد ، و هنگام وعظ سخنرانی های تند و درشتی علیه حکومت داشت. به واقع او یکی از وعاظی بود که توده های مردم او را باور داشته و دل به آگاهی و قدرت استدلال وی بسته بودند .  ایوانف او را پایه گذار پان اسلامیسم معرفی کرده است (24) . باری، اسماعیل رائین، واقعه اعتراض سومِ ضد حکومتی را که از قضا کاری ترین اعتراضات در نهضت بوده اینگونه آورده است : «عین الدوله که از جملات و انتقادات وعاظ به ستوه آمده بود تصمیم گرفت با ملایان به طرز جدی تر مبارزه کند. بدین منظور آقا سید جمال را به قم تبعید کرد سپس تصمیم به بیرون کردن شیخ محمد از تهران گرفت و به دستور او جمعی...
ادامه خواندن

روشنفکران و روحانیان، از اتحاد تا ستیز در زمان قاجار؛ (۲)


  اما جالب اینکه تنها به مدت یک سال ، شاهد اعتماد و احترام مردم ایران به گروههای مترقی و آزادیخواه میشویم. به بیانی تنها در عرض یک سال، به واسطه روشنگری های فعالانه ای که گروههای مترقی داشتند از طریق روزنامه ها و مطبوعات و گفتگو در قلمرو عمومی و اشاعه فرهنگ آزادیخواهانه ، متوجه این موضوع مهم میشویم که در سال 1906 میلادی ، این بار ، این نفوذ کلام میرزا عباس قلی خان قزوینیِ آزادیخواه، (مشهور به عباس قلی خان آدمیت) همانا مدیر «انجمن آدمیت» است، که مانع فرمان آتش به روی مردم تظاهر کننده شده است. اسماعیل رائین در خصوص تظاهرات یک سال بعد تهران ( 1906 میلادی ) با توجه به نوشته مؤید الاسلام کرمانی می نویسد هنگامی که عین الدوله به نظامیان فرمان آتش و تیراندازی به روی مردم داد مدیر انجمن «آدمیت» (میرزا عباسقلی خان قزوینی ) « با فرماندهان قشون ملاقات کرد...
ادامه خواندن

روشنفکران و روحانیان، از اتحاد تا ستیز در زمان قاجار؛ (1)


چنانچه گفته شد نارضایتی عمومی، در زمان مظفرالدین شاه، تمامی اقشار و طبقات اجتماعی را در بر گرفته بود . کاردار انگلیس ـ گرانت داف ـ ، به عنوان ناظری خارجی ، در خصوص نارضایتی اقشار روشنفکری آن ایام (اول ذی القعده 1323 هـ ق (1283 شمسی) برابر با 28 دسامبر 1905 میلادی) می نویسد: «طبقه تحصیل کردگان به امکان تأسیس حکومتی می اندیشند که برای مردم منشأ خیر گردد... اما تا حدی که آگاهی دارم نقشه عمده ای در برانداختن حکومت فعلی در میان نیست (1). همو ( گرانت داف) ، یک سال بعد (4 محرم 1324 / 28 فوریه 1906) درباره همین اقشار روشنفکر می نویسد : «در جمع ناراضیان کسانی هستند که نسبت به آنچه لازمه اجرای رفرم حکومت است ، اندیشه روشنی دارند» (2). بنابراین نظرِ داف دلالت بر این دارد که ناراضیان روشنفکر و تحصیل کرده اواخر دوره قاجار ، مشخصا مطالباتی اصلاح طلبانه داشته...
ادامه خواندن

به مناسبت سالگرد مشروطيت: چرا مشروطه، مشروطه نشد؟!


عبدالحسین آذرنگ يادداشت آغازين کساني که با تاريخ سر و کار حرفه‌اي‌تري دارند، معمولاً براي شناختن رويدادها تا جايي پيش مي‌روند که تارهاي فرعي تر ريشه‌ها هم ديده شود، به نظر بعضي جنبش، به گمان عده‌اي انقلاب، و به تفسير برخي ديگر آميزه‌اي از جنبش و انقلاب است. جدا از همه‌ي تعبير و تفسيرها در اين باره، مشروطيت نه تنها از مهم‌ترين وقايع تاريخ صد و سي و چند ساله‌ي قاجار، بلکه از مهم‌ترين رويدادهاي سراسر تاريخ ايران از آغاز تا کنون است. مشروطيت، نقطه‌ي شروع دوره‌ي جديدي در تاريخ ايران، و سرفصل بسياري از مقوله‌ها در بسياري زمينه‌هاست. به همين دليل بحث درباره‌ي آن پايان نمي‌گيرد و هر اطلاع، سند و مدرک، يا تفسير تازه اي، مي‌تواند بحث درباره‌ي آن را تجديد کند. در اين نوشته‌ي کوتاه سعي مي‌کنم به نکته‌هاي مهم‌تري اشاره شود که علت‌هاي ناکام ماندن يکي از مهم ترين رويدادهاي تاريخ ايران را ـ البته از...
ادامه خواندن

کارکرد زنان گیلانی در عصر مشروطه با تکیه بر عریضه های زنان به مجلس شورای ملی


دکتر عباس پناهی عضو هیات علمی دانشگاه گیلان توضیح عکس: در این تصویر جمعی از مبارزین مشروطه خواه گیلانی و مبارزین مهاجر گرجی در سبزه میدان جلوی مسجد لاکانی دیده می شوند. مقدمه گیلان سرزمینی شاداب و با طراوت است، به گونه ای که در تمام ایام سال طبیعت چشم نواز بوده و همواره زمین و طبیعت با مردمان این سرزمین مدارا می کند. در نتیجه شرايط اقليمي و جغرافياي طبيعي گيلان موجب شده است تا اين ايالت سير تاريخي، اقتصادي و اجتماعي متفاوتي نسبت به ساير مناطق ايران داشته باشد. ديلمي ها و گيلاني ها همواره در طول تاريخ به جهت مواجه‌شدن با دشمنان مختلف به عنوان جنگجويان زبده معروف شدند. اشتغال دائمي مردان در امور نظامي و جنگي سبب شد تا زنان فعاليت‌هاي اقتصادي و اجتماعي را برعهده گيرند. كانون اقتصادي گيلان بر مبنای سه محور اقتصادی، ابريشم، برنج و صنايع دستي بود. علاقة مردان به امور نظامي...
ادامه خواندن
ویژه

به مناسبت 8 دی ماه، یکصد و یازدهمین سال تصویب اولین قانون اساسی در ایران قانون و ناشکیبایی مشروطه خواهان افراطی


ناصر عظیمی اشاره: اولین بخش از قانون اساسی مشروطه در ایران در 8 دی ماه 1285 خورشیدی برابر 14 ذیقعده 1324 قمری به امضای مظفرالدین شاه رسید که 51 اصل داشت. نمایندگان مجلس ( که بیشتر هنوز نمایندگان تهران بودند)، در پاییز 1285 این بخش از قانون اساسی را به دلیل حال وخیم مظفرالدین شاه با عجله تدوین و در 8 دی ماه 1285 خورشیدی به تصویب شاه رساندند. مظفرالدین شاه فقط چهار روز بعد یعنی در 12 دی ماه درگذشت. این بخش از قانون بیشتر در خصوص نحوه ی تشکیل مجلس شورای ملی بود و به همین سبب درآغاز « نظامنامۀ مجلس» نامیده می شد. بدین ترتیب در این بخش از قانون هنوز از حقوق ملت کمتر بحث شده بود. ازاین رو پس از تکمیل اعضای نمایندگان مجلس شورای ملی، بخش دوم قانون اساسی که به حقوق ملت می پرداخت در 107 اصل تدوین شد و به 51 اصل...
ادامه خواندن

به مناسبت 22 تیر ماه روز سقوط استبداد صغیر (چکیده سخنرانی در نشست 112 یکشنبه ها)


  تصویر: نقاشی سقوط استبداد صغیر و پیروزی مجاهدین مشروطه در روز 22 تیرماه 1288 خورشیدی در کاخ موزه ی سعدآباد . در این نقاشی سپهدار تنکابنی فرمانده ی مجاهدی گیلانی و سردار اسعد فرمانده ی مجاهدین بختیاری سوار بر اسب در وسط جمعیت دیده می شوند.   به مناسبت 22 تیر ماه روز سقوط استبداد صغیر گزارشی از نشست مشروطه و سخنرانی آن با عنوان: مشروطه ی گیلانی؛ احیاء کننده ی مشروطه ی ایرانی                                                                                                                      نقش تاریخی مشروطه ی گیلانی در بازگرداندن مشروطه ی ایرانی ، نقش بی بدیلی بوده است که...
ادامه خواندن

مشروطه‌ی ایرانی، در میانه‌ی تقلیل یا تطبیق تجدد


    برای واکاوی و بررسی حضور مفاهیمی چون تجدد، پیشرفت، توسعه و اخیراً جهانی‌شدن در ایران، که هر یک در بازه‌ی تاریخی خاصی مفهوم مسلط بوده‌اند هرچند بیش و کم و با اغماض بر محتوای نسبتاً واحدی اشاره داشته‌اند، مشروطه و تاریخ آن نقطه شروع مناسبی برای فهم رودررویی جامعه‌ی ایران، از دولتیان تا روشنفکران و نیروهای فرهنگی موثری چون روحانیون، با این مفاهیم است. در بین این مفاهیم، تجدد در عصر مشروطه بسامد بیشتری داشته است و چه بسا دیگر مفاهیم که نشان‌گر جریان فکری عصر خود هستند و در هر دوره با نقد و سنجشی که پیرامون‌شان شکل می‌گرفته جای خود را به مفهوم دیگری داده‌اند، در آن دوره هنوز به جریان مسلط تبدیل نشده بودند. به عبارت بهتر، هر یک از این مفاهیم متعلق به گفتمان‌های متفاوتی هستند که نگاه و رویکرد متفاوتی نسبت به جامعه، فرهنگ و روابط بین جوامع و فرهنگ‌ها دارند. بسیاری از...
ادامه خواندن

مشروطه و کتاب


مجید   رُهبانی کتاب و کتابخانه به روایت مطبوعات؛ 1285-1304. مسعود کوهستانی‌نژاد. تهران: خانة کتاب، 1395. 792ص (رحلی)، مصور. 800000 ریال. در کشور ما حکومت‌های جدید معمولاً تاریخ گذشته را بازنویسی کرده‌اند و در این بازنویسی‌ها، خود را مبدأ اغلب تحولات و پیشرفت‌ها شناسانده‌اند. نتیجه آن‌که در جست‌وجوی پیشینة تحولات و پدیده‌های اجتماعی و فرهنگی جدید با «سالِ‌ صفر»هایی رو‌به‌رو می‌شویم که پایه و اساس درستی ندارند. نهضت مشروطیت که بزرگ‌ترین جنبش اجتماعیِ ترقی‌خواهانة ایرانیان در بیش از یک سدة گذشته است، سرآغاز بسیاری از تحولات عمیق اجتماعی، عزم عمومی برای کسب دانش و آگاهی، خروج از جهالت قرون و ورود به عصر جدید به شمار می‌رود. هدف‌های مشروطیت چندگانه بود: تحکیم استقلال ایران و کوتاه ساختن دست بیگانگان، مردم‌سالاری و حاکمیت ملّی، تشکیل مجلس شورای ملّی با انتخابات آزاد و عادلانه، نفی استبداد سلطنت و مهار مراکز قدرت غیررسمیِ متحد دربار که بر همة عرصه‌های حیات ایرانیان مسلط بودند،...
ادامه خواندن