ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

اتنوموزیکولوژی: نوع ایرانی آن


به روز واقعه تابوت ما ز سرو کنید - که می رویم به داغ بلند بالایی؛ این گفته حافظ را داشته باشیم تا ببینیم هگل در دنباله آن چه می گوید. او در خدایگان و بنده یاد می کند که: "تاریخ انسانی، تاریخ آرزوهای آرزو شده است" (1387:32). نزدیک ده سال پیش در دانشگاه سوره برگ سندی دیدم که شش نفر از استادان موسیقی آن زمان (نوشته آن سند حدوداً به بیست سال پیش برمی گردد) تقاضای تاسیس رشته اتنوموزیکولوژی را نموده بودند(1). بهردلیلی که نمی دانم، چنان خواستی عملی نشد. اما این نشان می دهد که آرزوی انسان در دانستن علم حد و مرزی ندارد و در امتداد روزگار هم چنین خواهد رفت. فراموش نمی کنیم که دست آوردهای علمی بشر به چه قیمت جان کاهی به این جایگاه بلند رسیده و البته در گذشته و اکنون هم می بینیم که آرزوی های شریف انسان در این راه چگونه...
ادامه خواندن

بازار شناور "خوچی میلکو" درشهرمکزیکو







  بازاری شناور در شهر مکزیکو است که با قایق روی کانال رودخانه آن داد و ستد می کنند. این بازار در محله "خوچی میلکو" (Xochimilco)است و بازار هم به همین نام نامیده می شود. بازاری که امروز بر روی این کانال آبی و در کنار آن قرار دارد با نام "کوئمن کو" (Cuemanco) هم شناخته می شود که شاخه ای از "کانال ناثیونال" (Canal Nacional)است. تاریخ این محله و کانال آن به دوران پیش از ورود اسپاانیولی ها در زمان ازتک باز می گردد. کانال این رودخانه که داد و ستد بر روی آن انجام می شود بخشی از پارک بزرگی در جنوب شهرمکزیکو است و دارای بناهای تاریخی است. این پارک بعد از پارک چپول تپک (همانجایی که استادیوم و موزه انتروپولوژی قرار دارد) بزرگترین پارک مکزیک است. در این بازار، تولید کنندگان محلی که در ابتدا به طور سنتی در کنار این کانال بوده اند، فراورده های...
ادامه خواندن

یادداشتی بر گفت و گوی استاد صفی نژاد*


خاطرات دوست عزیزم آقای صفی نژاد را در گفت و گویی با فصلنامۀ علوم اجتماعی، شمارۀ 15-16، پائیز و زمستان 1396 خواندم. خاطراتی تلخ و شیرین از کودکی ، از دوران تحصیل و از یک عمر تلاش وهمت با عشق و شیدایی در شناخت جامعه و فرهنگ ایران. این نوع خاطرات از استادان فرزانه و موفق این مرز و بوم می تواند چراغ راه و سرمشقی بسیار آموزنده برای جوانان باشد. جوانانی که شوق تحقیق دارند و می خواهند در راه ایران پژوهی گام نهند. جوانان آینده ساز جامعۀ ایران باید بدانند که تنها شور و شیدایی و همت و پشتکار است که می تواند رهروان تحقیق را در کارشان کامیاب کند و از آنها شخصیتی مفید همچون استاد صفی نژاد برای سرزمین و مردم ایران بسازد. در اینجا می خواهم اشاره ای کوتاه بکنم به مطلبی که جناب صفی نژاد در گفت و گویشان بیان داشته اند. می گویند...
ادامه خواندن

موسیقی ماریاچی های شهرمکزیکو




    عکسی که در بالا مشاهده می کنید یکی از گروه های موسیقی ماریاچی درمیدان گاریبالدی درشهر مکزیکو است که من آن را در سال 1982 گرفته ام. ماریاچی ژانری از موسیقی مکزیکی است که بیشتر به لایه های میانی جامعه تعلق دارد و محتوای اشعار آن از موضوعات اجتماعی وعاشقانه استفاده می کند.  نوازندگان این ژانر به طور گروهی با پوشش یونیفرم و سازهایی مانند گیتار، گیتارباس، ترومپت، ویلن و آواز و در بسیار موارد با رقص همراه است.  آن چه مسلم است این گونه سازها با ورود اسپانیولی ها به این سرزمین آورده شده اند. مردمان این سرزمین این سازها را فرا گرفتند و اگرچه در ابتدا درمراسم دینی دسته جمعی به کار می رفتند اما رفته رفته از درون آن ژانری از موسیقی رو به پیدایش نهاد که آنرا "سون" (son) نام نهادند که به چندین گونه تقسیم می شد. مردم خلیسکو (Jalisco) گونه ای از...
ادامه خواندن

سخنی کوتاه دربارۀ کتاب بازمانده ها*


  کتاب بازمانده هایی از فرهنگ دورۀ جاهلی در تمدن اسلامی، ترجمۀ کتابی است از مجموعه درس گفتارهای ادوارد وسترمارک، جامعه شناس بریتانیایی فنلاندی تبار در دانشگاه لندن. این کتاب که در 1933 منتشر شده است، گزیده ای است برگرفته از اثری دو جلدی با عنوان آئین و باور در مراکش که مؤلف آن را در 1926 منتشر کرده بود. عنوان اصلی این مجموعه درس گفتار، بازمانده هایی از شرک در تمدن محمدیPagan Survivals in Mohammedan Civilization است. در ترجمۀ فارسی کتاب برای خوانندگان ایرانی، تغییری در عنوان اصلی کتاب داده ام و « فرهنگ دورۀ جاهلی» و «تمدن اسلامی» را به جای « شرک» و «تمدن محمدی» گذاشته ام. برای این تغییر دلایلی دارم که به آن اشاره خواهم کرد. جاهلی و جاهلیت در اینجا به معنای متداول عام آن، نادانی و تاریکی و جهالت نیست، بلکه به فرهنگی در دوران تاریخی پیش از اسلام، و به ویژه فرهنگ...
ادامه خواندن

مردم شناسی در كشورهای فرانسه زبان


    نوشته رابرت پاركین ترجمه و تلخیص محسن حجاریان تصویر: مارسل ماوس منشاء مردم شناسی فرانسه پیش از دوركیم \ سنت تاریخی مردم شناسی در فرانسه – با این كه هركدام از ملت های به وجودآورنده آكادمی مردم شناسی در جهان دارای همگونی های نسبی هستند، اما از سوی دیگر، هریك از حوزه های به وجود آورنده مردم شناسی آكادمیكی تقریباً راه های منحصر به فرد خود را طی كرده اند. از این میان، مردم شناسی در فرانسه مسیری غیر از مردم شناسی آلمان یا انگلیس یا آمریكا را پیموده است. به طور نمونه در فرانسه دیدگاه های تئوریكی مانند برانسلا مالینوفسكی كه مسیر مشخصی از تئوری و روش مردم شناسی انگلیس را در آنجا پروراند، دیده نمی شود. همزمان و نزدیكترین افرادی كه میتوان در دوران مالینوفسكی با مردم شناسان فرانسوی برابر دانست – كه هم در تئوری و هم در پژوهش های میدانی واجد شباهت ها باشند...
ادامه خواندن

تشیع تاریخی و موسیقی دستگاهی


منظور از تشیع تاریخی در این نوشته زمانی بیش از ششصد سال است که از دوران ایلخانیان تا کنون سپری شده و چنان است که تاثیر آن بر اندیشه موسیقی دستگاهی کارساز بوده است. در بعضی از مکاتب فلسفی یا اقتصاد سیاسی، دین را بخشی از روبنای اجتماعی می دانند و تعریف روبنا هم از این دو زاویه در رابطه با مواد عینی و ابزار تولید اجتماعی ارائه می شود. اجزاء موسیقی دستگاهی از جنبه صوری به حدی در خود فرو رفته که ما را وا میدارد تا برای شناخت آن به مطالعه هر پدیده جنبی بپردازیم؛ این پدیده های جنبی خواه می خواهد به اصطلاح به موضوعات روبنا یا زیر بنا یا گردش اقلیمی و یا به هر پدیده دیگرمرتبط باشد. اگرچه از زوایای گوناگون به موضوعات مشابه پرداخته ایم، باز هم گمان بر این است که جا دارد هرچه بیشتر به روشن ساختن مبهمات چنین پرسش هایی پرداخته...
ادامه خواندن

اسفند ماه، زمان قُدسی


  ماه اسفند نزد ایرانیان از کهن ترین دوران تا به امروز مقدس انگاشته می شده و از عزیزترین و مبارک ترین ماه ها و ایام سال به شمار می رفته است. اسفند ماه عرصۀ زمانیِ خاصی برای تجلّی عالم قُدسی و نقش آفرینی ایزدان و فرشتگان مینوی بر روی زمین، و فضایی آکنده از راز و رمز و اشارات به عالم عُلوی بوده است. مردم ایران فیضان قدوسیت اسفند ماه را به صورت های نمادین در مجموعه ای از باورها و رفتارهای فرهنگیشان در فضای رمز آلود مَنسَکی و آئینی جشن ها متجلی می ساخته و از این راه با عالم عُلوی و مینویِ پر از راز و رمز ارتباط می یافته اند.    قداست ماه اسفند در فرهنگ ایران سبب های گوناگونی داشته است که در زیر به مواردی از آنها اشاره می شود: آفرینش انسان و نور در این ماه     باور به آفرینش انسان در روزهای پایانی...
ادامه خواندن

سیاحت و ماجراهای من در ایران (16)


آرمین آمبری برگردان خسرو سینایی   از آنجا که این مکان‌ها گاهی محل زندگی و کسب کاسبکاران محل نیز هست، می توان گفت  که همیشه زندگی پرتحرّکی در آنها جریان دارد. طی روز جمعیتی فعّال  زیر گنبدها، در حیاط‌هایی که پر از اجناس بسته‌بندی شده است، در حرکتند. از این طرف یک قطار شتر یا قاطر می‌آید  و از آن طرف قطار شتری  دیگر خارج می‌شود. دستفروشها، گداها، ملّاها، بچه‌ها، زن‌ها مرتبا به این سو و آن سو می‌روند. و کافیست انسان یک ایرانی را که در میان این شلوغی کنار پنجره اتاقش  نشسته و قلیان می‌کشد و در نزدیکی او جمعی را که با  اداهای اغراق‌شده، مشغول چانه‌زنی با یکدیگر هستند، در نظر بیاورد؛ تا بتواند تا حدّی تصوری از زندگی در یک کاروانسرا به دست داشته باشد.  از آنجا که صحبت چانه‌زدن ایرانی‌ها را به میان کشیدم، باید اضافه کنم که این شرقی‌های پرحرارت ، در هنر قانع...
ادامه خواندن

کارل هایدر و کتاب فیلم مردمنگارانه


  سخنی کوتاه در نشست رونمایی کتاب فیلم مردمنگارانه با عنایت بر دو رهیافت عین گرایی و نگاه سوبژکتیو در فیلم مردمنگاری   نسخه تجدید نظر شدۀ کتاب اتنوگرافیک فیلم (در مبحث انسان شناسی تصویری) نوشته کارل هایدر سی سال پس از چاپ اول انتشار یافت. ترجمه این نسخه جدید این بار با عنوان فیلم مردمنگارانه توسط آقایان مهرداد عربستانی وحمید رضا رفیعی منتشر شد. پیش از این چاپ اول کتاب با نام فیلم مردمنگار ترجمه وانتشار یافته بود. کارل گوستاو هایدر متولد نورث همپتون ماساچوست، پس از لیسانسیه شدن ، سفر یک ساله ای را با بورس مسافرت آکادمیکِ شلدون دانشگاه هاروارد آغاز کرد. و پس از پایان این مسافرت که هایدر به ایران نیز آمد، دوره فوق لیسانس و بعدا دکترای خود را ادامه داد. این نکته نشان می دهد که دانشگاه های معتبر و البته ثروتمند دنیا چگونه برای آینده دانشجویانشان برنامه ریزی دارند. از سال 1318...
ادامه خواندن

مردم شناسی بریتانیا


تصویر: دبلیو یو اچ ریوورز  نوشته فردریک بارث ترجمه و تلخیص محسن حجاریان بریتانیا و كشورهای مشترك المنافع \ ظهور مردم شناسی بریتانیا – 1830 – 1898 رشته مطالعاتی كه به مردم شناسی بریتانیایی تبدیل شد، از عنوان هایی سرچشمه گرفت كه بسیار مهم تر از مطالعات انسان اجتماعی و تنوع فرهنگی بود. مرد شناسی بریتانیا در آغاز چندان تمایلی به تاسیس اكادمیكی این رشته نداشت و از این جهت، تحت چنین شرائطی، سنت مردم شناسی بریتانیا را نمی توان از مسیر مباحثات اكادمیكی یا حتی چالش های نظری یا ایده های روشنفكرانه یا نوآوردی ها و دیدگاه های ارتدكسی در این عرصه پیگیری كرد. این رشته درعرصه بزرگتر جامعه كه دانشمندان آن را تدارك دیده بودند و به طور کلی شكل سامان داده، آن را دنبال كرده اند. با تاسیس تعداد معدودی دانشگاه، فرزندان طبقه مرفه جامعه برای مطالعه فرهنگ و تعلیم و تربیت به دانشگاه می رفتند. اگر به...
ادامه خواندن

یکی بود یکّی نبود، توران میرهادی



تجربه های غلامرضا کتال در تولید یک مستند تک نفره این فیلم در سال های 1383 و 84 فیلمبرداری شده است و نگاهی دارد به زندگی و کار توران میرهادی. گفتگو ها توسط جمال الدین اکرمی نویسنده ادبیات کودکان انجام شده است فیلم یکی بود یکّی نبود (تصویر بردار پزوهشگر، کارگردان و تهیه کننده غلامرضا کتال .تدوینگر فرید دغاغله-1396) با دست هایی شروع می شود که سرگرم مرتب کردن عکس هایی روی میز است. در واقع از این طریق آقای کتال نخستین طرح ساختاری فیلم را معرفی می کند که عبارت از مرور یک زندگی از طریق چینش عکس ها ست. شخصیت اصلی فیلم ، خانم توران میرهادی در حال مرتب کردن خاطرات خود از گذشته است. با مادر ی آلمانی، پدر ایرانی ، برادرش فرهاد و محل زندگی کودکی اش در شمیران که روستایی بود آشنا می شویم. دومین صحنه " کار روزانه در سازمان فرهنگنامه کودکان و نوجوانان"...
ادامه خواندن

یادی از استاد تنری کرور






  از میان نوازندگان بزرگ ترک مانند تنبوری جمیل بی، شریف محی الدین، نجدت یاشار، قدسی اورگونه و کسان دیگر،نام جنوجین تنری کرور (Cinucen Tanrikorur) به عنوان یکی از بزرگان عود نواز ترک به چشم می آید. تنری کرور در دهم فوریه ١٩٣٨ (10 بهمن ماه) متولد و در هجدهم خرداد ٢000 در سن ٦٢ سالگی درگذشت. او موسیقی را از عمویش که شاگرد منیر نورالدین سلجوق بود فرا گرفت. منیر نورالدین سلجوق از آوازه خوانان برجسته ترک بود که نعت پیش سماع دراویش را در مکام رست به شکل کم نظیری خوانده است. یک شب استادم دکتر منیر نورالدین بکن همراه پدر و مادرش در بالتیمور مهمان من بودند که پدر بکن تعریف می کرد به علت دوستی که با منیر نورالدین سلجوق داشته، فرزندش را منیر نورالدین نام نهاده است و از آنجا هم حلقه دوستی ها میان این جماعت موسیقی دان شکل گرفته و از این مسیر...
ادامه خواندن

شعر و موسیقی بومیان آمریکا


شعر در فرهنگ بومیان (سرخپوستان) آمریکا بخش جدا ناپذیر موسیقی است که البته در زمینه هایی با موضوعات "اساطیری" و هنر رقص هم درآمیخته می شود. اجرای اشعار در مراسم آئینی مانند مراسم مرگ و میر و جشن دوران بلوغ و لالایی های کودکانه صورت می گیرد. مفاهیم شعر سرخپوستان به طبیعت نزدیک است و آنجا هم که پیرامون "روح بزرگ" سخن می گویند، بازهم به نیروی های طبیعی ارجاع داده می شود، از این رو، هنر این مردان در دایره طبیعت پرورش پیدا کرده. چه پیش از تاسیس مردم شناسی آکادمیک و چه بعد از آن، پژوهش های میدانی که بر روی فرهنگ و زبان و آداب سرخپوستان انجام شده، کتابخانه درخور توجهی از تحقیقات کافی را در دسترس قرار می دهد. از قدیم ترین نوشته می توان به "آوازهای مردمان هجوکا" نوشته آوون دورسی (١٨٨٨)، "اسطوره و آوازهای ناواهو" نوشته واشنگتن ماتیو (1980)، "آوازهای رقص در میان مردم...
ادامه خواندن

پراکنش موسیقی ایران و ترک و عرب


  پیش از آن که به "پیشینه پراکنش موسیقی ایران و ترک و عرب" بپردازم لازم می دانم به اختصار نکته ی کوتاهی پیرامون تئوری "پراکنش فرهنگی تاریخی" گفته باشم. در اوایل سده بیستم مردم شناسان و انسان شناسان آلمانی زبان کوشش کردند با برداشت از پاره ای از واقعیت های تاریخی در پراکنش فرهنگ ها، اساس چند برداشت را به یک تئوری عام مبدل سازند اگرچه تئوریزه کردن موردی آن برای کل فرهنگ های جهانی مورد اعتراض تعدادی از دانشمندان این رشته قرار گرفت. در نوامبر 1904، دو تن از تاریخ دانان آلمانی و اتریشی به نام های فریتز گرابنر (Fritz Graebner)، متصدی موزه پولونزی و برنارد انكرمن (Bernhard Ankermann) متصدی موزه آفریقا، دو سخنرانی ارائه دادند كه مواضع خود را از دیدگاه ادولف باستین (فرهنگ ها دارای منشاء مشترکند) جدا ساختند0 آنها در تئوریشان گسترش حقله های دایره وار فرهنگ را برای مطالعه حوزه ی جغرافیای فرهنگی در...
ادامه خواندن

دستگاه شناسی: برداشتی تئوریکی تاریخی


موسیقی دستگاهی ایران پدیده ای است جاندار و جاندار بودن آن در پرتو پیوستگیش با اندیشه ایرانی است که آنرا آفریده و به حرکت درآورده  و این حرکت هم کمی است هم کیفی و هم با خود در وحدت است و هم در تضاد و هر زمان با تغییرات کمی، به کیفیتی بالاتر ارتقاء یافته است. پدیده ی دستگاه چیزی بیرون از اندیشه ایرانیان نیست، پس هر تحولی که در اندیشه فرهنگی اجتماعی ایرانیان رخ داده آن تحول بازتاب خود را در حرکت و اعتلای موسیقی برجای نهاده است. موسیقی دستگاهی یعنی اندیشه فعال ایرانیان درعرصه هنر. چندین عامل در پیدایش سیستم موسیقی دستگاهی نقش داشته که از میان آنها پاره ای آشکار و پاره های دیگر پنهان مانده اند (١). من این عوامل را به دو دسته کلی تقسیم می کنم: ١ - عوامل درونی یا عوامل موسیقایی که در ذات خود موسیقی نهفته و  لحظه به لحظه موجبات...
ادامه خواندن

تبیین الگوی نشانه – انسان شناختی سبک زندگی استحالۀ سبک زندگی بحران محور به سبک زندگی ترمیمی : نوروز و مصرف آب


تبیین الگوی نشانه – انسان شناختی سبک زندگی استحالۀ سبک زندگی بحران محور به سبک زندگی ترمیمی : نوروز و مصرف آب   زندگی انسانی را می توان به فرآیندی روایی تشبیه کرد که در آن کنش گران همواره بر اساس نظام ارزشی که تبیین کنندۀ معنای حضور آنها در درون هستی است، اهدافی را نشانه رفته و دنبال می کنند. در درون چنین نظامی که دارای دو مجموعۀ بزرگ کنش محوری بر اساس منطق، برنامه و عمل و تطبیق محوری با نظام هستی بر اساس شرایط عاطفی و حسی- ادراکی می باشد، انسان با چالش هایی جدی مواجه است. در واقع، کنش گران هر جریانی را می توان علاوه بر همۀ ویژگی هایی که دارند به دو دستۀ بزرگ کنش گران برنامه گرا و کنش گران تطابق گرا تقسیم نمود. در برنامه گرایی یا کنش گر بر اساس یک برنامۀ تجویزی دست به اقدام می زند و یا بر...
ادامه خواندن

مردم شناسی ایالات متحده آمریكا


تصویر: فرانس بواس نوشته سیدل سیلورمن برگردان و تلخیص محسن حجاریان خط و مشی بواسی ها و گسترش مردم شناسی فرهنگی- امروزه دست كم بیش از چهل گونه زیر شاخه در مردم شناسی و انسان شناسی در ایالت متحده پژوهش می شود. مردم شناسی آمریكایی جوان ترین مردم شناسی در میان نمونه های فرانسوی، آلمانی و انگلیسی است كه در دهه هفتاد میلادی شكل بنیادی و تشكیلاتی به خود گرفت. غالباً در تاریخ مردم شناسی آمریكا، فرانس بواس را در آغاز نیمه اول سده بیستم پایه گذار مردم شناسی می دانند. وی نگاه خود را بر ضد تكامل گرایی معطوف داشت و از چند زاویه مانند، تجربه در كار موزه، كاربرد طرح روش شناسی نوین در پژوهش بومیان آمریكا، نهادینه كردن ساختار دپارتمان و گسترش فعالیت های میدانی از كارهای اوست. با همه اینها، مسیر سده اخیر مردم شناسی آمریكا از مسیرهای تئوری اجتماعی، سیاسی، مناظرات و مباحثات و درگیری...
ادامه خواندن

تاریخ جهانگشای جوینی و اشاره های موسیقایی


عطاملک جوینی تاریخ نگار تاریخ جهان گشای از خاندان فاضل و صاحب علم جوینی است که در کار حسابداری مملکت هلاکو خان (ایلخانیان) فعالیت داشت و در پایان به فرمان خاندان هلاکو کشته شد وقایع دوران مغول و چیزی بعد از آن را برمی شمارد. مورخ در دوران ایلخانیان چند بار به ماوراء النهر و ترکستان و چین سفر کرده تا وضعیت بعد هجوم از را ببیند و از برجای ماندگان آگاهی های تاریخی را به دست آورد. خود در این مورد چنین می گوید: "مع هذا چون بچند نوبت دیار ماوراء النهر و ترکستان تا سرحد ماچین و اقصی چین که مقر سریر مملکت و اروغ اسباط چنگیز خان است و واسطه عقد ملک ایشان مطالعت افتاد و بعضی احوال معاینه رفت و از معتبران و مقبول قولان وقایع گذشته را استماع افتاد..." (ج اول ص٦-٧). این کتاب مجموعه ای سه جلدی است که مورخ  تصریح می کند: "مجموعه...
ادامه خواندن

مردم شناسی كشورهای آلمانی زبان

آندره گینگریچ
    تصویر: آندره گینگریچ نوشته آندره گینگریچ برگردان و تلخیص محسن حجاریان فرانسه را تنها نمی توان کانون روشنگری اروپا قلمداد كرد زیرا دوران روشنگری با تمدن كشورهای همجوار فرانسه و دوران سنت رمانتیك در كشورهای آلمانی زبان در ارتباط است. مفهوم مقوله تمدن در فرانسه در برابر مقوله كولتور آلمانی قرار می گرفته است. در اینجا کوشش می شود با اشاره به نگرش کلیت گرایی و نسبیت گرایی کانت و "هردر" و نگاه به وحدت و تنوع فرهنگی در میان انسان ها و هم چنین دوران پیش آکادمیکی و بعد از آن در آلمان را توضیح دهیم. ابتدا با دیدگاه امانوئل كانت و "یوهان هردر"  Johann Herder كه آنرا مباحث مردم شناسی ماقبل آكادامیكی می نامم، آغاز خواهم كرد. گاه اتفاق می افتد كه فرد دیدگاه "هردر" را نقطه مقابل كانت قرار می دهد و یا نوشته های او را تفسیری از نوشته كانت به حساب می آورد...
ادامه خواندن