ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

جهان کتاب شمارۀ 341 مهر1396 منتشر شد


    این شماره، با نامه‌ای از پراگ آغاز می‌شود: «عروسک چینی...» به قلم پرویز دوائی. در آن می‌خوانیم: «...آن روز خوش‌هوا که ما داشتیم از جلوی بساط این آقا رد می‌شدیم- یعنی از مقداری دورتر - آهنگِ (برای ما) بسیار آشنا و اصلاً محرم و مأنوسی را شنیدیم مربوط به زمینه‌های زندگی عاطفی نوجوانی ما، که باهاش یک سابقة طولانی قشنگی داشتیم، که حکایتش مفصل است و بماند... آهنگ ما را  گرفت و کشید و آورد جلوی آقای نوازنده متوقف کرد و در آن لحظه آقاهه ساز را کنار گذاشت و آواز سر داد. بگو چه آوازی؟ «عشق چیز پُرشکوهی است...»  مال آن فیلم قدیمی قشنگ سوزناک لطیف (در تهران: «تپة وداع»)، از آن نوع فیلم‌هایی که با سِیل زمانه رفت و مُرد و دود شد. با سازنده و بازیگرها و سینمای نمایش‌دهنده و تماشاگرانش حتی... این آهنگ را، یعنی آوازش را آقاهه سر داده بود که انگ مقارن...
ادامه خواندن
برچسب ها:

ایدا لاولیس: سیمای زنی که زبان اعداد را می‌فهمید


جنی موری ترجمة پرتو شریعتمداری   یادداشت مترجم: خاموشی نابهنگام ریاضی‌دان سرشناس ایرانی، شادروان مریم میرزاخانی، در 24 تیرماه امسال بسیاری را در بهت و اندوه فرو برد. شعلة فروزان عمر کوتاه او برای من یادآور زندگی کوتاه یک ریاضی‌دان دیگر بود: ایدا لاولیس. میرزاخانی برای بسیاری از جوانان ایران سرمشقی طلایی است برای فتح قلّه‌هایی نو در عرصة دانش، در قلمروهایی که درخشش زنان در آنها به هر دلیل کمتر به چشم آمده است. اگرچه تفاوت‌های فرهنگی و شخصیتی میان این دو زن ریاضی‌دان و دستاوردهایشان بسیار است، بر آن شدم خوانندگان فارسی‌زبان را با شرحی کوتاه از زندگی، ایدا لاولیس، ریاضی‌دان انگلیسی در قرن نوزدهم آشنا کنم. برگردان مقالة زیر به قلم جنی موری روزنامه‌نگار ادای احترامی است به خاطرة گران‌قدر مریم میرزاخانی.   * کمتر نوزادی به اندازة ایدا لاولیس این نیک‌بختی را داشته است که از شاعری چون لُرد بایرون چنین خوشامدی بشنود:   «کودک شیرینم،...
ادامه خواندن

قاچاق کتاب یا سرطان نشر پدیدة تکثیر و توزیع غیرمجاز کتاب‌


گزارشگر: محمد زین‌الدینی وقتی واژة قاچاق به گوشمان می‌رسد احتمالاً به یاد آدم‌های خطرناک و مسلحی می‌افتیم که با چمدان‌های پر از اسکناس در نقطه‌ای دورافتاده پنهان‌شده‌اند تا مواد مخدر یا کالاهای ممنوع را با آن‌سوی مرز مبادله کنند؛ چیزی شبیه ضدقهرمان‌های فیلم‌های پرحادثه! اما اگر گذارمان به خیابان انقلاب افتاده باشد و پس از سرک کشیدن به کتاب‌فروشی‌ها، نگاهی هم به پیاده‌روهای مقابل دانشگاه تهران بیندازیم؛ بساطی‌هایی را خواهیم دید که قاچاق کتاب را فریاد می‌کشند! شاید به دیدن کتاب‌هایی که به خاطر ممیزی امکان چاپ پیدا نکرده‌اند و به صورت غیرقانونی تکثیر شده‌اند، در میان این بساط‌ها عادت کرده داشته داشیم؛ از آثار صادق هدایت و احمد کسروی گرفته تا دیوان کامل ایرج‌میرزا. اما تاکنون از خودمان پرسیده‌ایم که چرا باید کتاب‌های نویسندگان و ناشرانی را در این میان ببینیم که پس از طی کردن مراحل قانونی موفق به انتشار کتاب‌هایشان شده‌اند؟! کتاب‌هایی که در بازار کتاب موجودند...
ادامه خواندن

جایگاه فرمول ساختاری در فرهنگ‌نویسی


رحمان افشاری شکی نیست که فرهنگ‌نویسی در زبان فارسی در دهه‌های اخیر رشدی چشمگیر داشته است. اگر توجه خود را تنها به فرهنگ‌های یک‌زبانة فارسی محدود کنیم، می‌توانیم به‌عنوان‌مثال از دو فرهنگ ممتاز فرهنگ بزرگ سخن (حسن انوری) و فرهنگ معاصر فارسی (غلامحسین صدری‌افشار، نسرین و نسترن حکمی) یاد کنیم. هر دو فرهنگ یادشده کوشیده‌اند بر پایة فرهنگ‌نویسیِ نوین اکثر لغات رایج در زبان فارسی امروز را مدخل و معانی متفاوت هر لغت را به‌دقت از هم تفکیک کنند و نکات دستوری هر لغت را نیز به دست دهند. اما هر دو فرهنگ، به‌ویژه فرهنگ معاصر فارسی، بیش‌ازحد بر شمّ زبانی و دانش زبان‌شناختی کاربر تکیه کرده‌اند. برای آن‌که کار تحقیق را محدود کنیم، بیشتر به بررسی فرهنگ معاصر فارسی [1] از این منظر می‌پردازیم. این فرهنگ باآن‌که دارای ۵۰ هزار مدخل و ترکیب رایج زبان فارسی است (۲۸ هزار مدخل و ۲۲ هزار ترکیب اسمی و فعلی و ارجاع)،...
ادامه خواندن

خلق آثار فرهنگی بر خوانِ نفتی: نگاهی به سه کتاب و سه نویسنده


  محمدرضا مهدیزاده  مقدمه در تاریخ فرهنگ و کتابت، تولد و خلق کمتر اثر و نوشتاری است که از پیرامون و زمینۀ اجتماعی به‌ویژه حمایت مستقیم و غیرمستقیم دستگاه و دیوان و نهادهای حاکمیتی متأثر نباشد. از تواریخ و دیوان‌ها و مُعجم‌ها و مسالک‌وممالکِ کهن روزگاران عصر رسایل و دیوانداران و مستنسخان گرفته تا نتایج پژوهشی عصر اطلاعات و پایگاه داده‌های عظیم امروز. در این نوشته قصد داریم به دسته‌ای اقدامات و حمایت‌های دولتی، آن ‌هم از نوع نفتی، بپردازیم که به‌ظاهر کوچک و در مقایسه با طرح‌های کلان نفتی، کم‌هزینه بوده و بعضاً جنبۀ فردی داشته‌اند و به همین دلیل هم کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ اما پیامدها و تأثیرات آن‌ها از فرد مورد حمایت خارج و به لحاظ اجتماعی بسیار عمیق و ماندگار شده است. به‌گونه‌ای که با گذشت سالیان دراز از فعالیت نهادی چون شرکت نفت و هزینه شدن بودجه‌های این‌چنینی صرفاً آثار این هزینه‌ها و اقدامات...
ادامه خواندن

جامعه‌شناسی آماری روسپی‌گری


معصومه علی‌اکبری جامعه‌شناسی روسپی‌گری؛ بررسی آسیب‌های اجتماعی. سعید مدنی قهفرخی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه، 1395. 400ص. 350000 ریال. 1. «روسپی‌گری، تاریخی به قدمت پدرسالاری دارد و از موقعی که بشر با کاشت و داشت و برداشت در زراعت، زمین‌داری و برده‌داری آشنا شد و نقش زن از وجه تولیدی به وجهی برای ارضای امیال جنسی مردان تبدیل شد و منابعی مثل زر و زور و زمین به عنوان منابع کمیاب شناخته شد، روسپی‌گری کارکرد تجاری پیدا کرد.» تجارتی که «پاسخ اجتماعی تاریخی بشر به عنصر لذت‌جویی و تنوع‌طلبی خودش و یکی از سیاه‌ترین معضلات آسیب‌زا و آسیب‌شناختی روانی - اجتماعی چند هزار سالة اخیر، در جوهرة پدیدة روسپی‌گری به صورت عرضه و تقاضا فی‌مابین روسپی با مشتری باشد. ازاین‌رو در اکثر جوامع و در طی تاریخ، روسپی‌گری تقبیح و محکوم شده است.» (ص 14) از این اظهارنظر نویسنده در مقدمة چاپ اوّل دو نکته قابل‌تأمل است. نخست...
ادامه خواندن

قاچاق کتاب یا سرطان نشر: پدیدة تکثیر و توزیع غیرمجاز کتاب‌


گزارشگر: محمد زین‌الدینی وقتی واژة قاچاق به گوشمان می‌رسد احتمالاً به یاد آدم‌های خطرناک و مسلحی می‌افتیم که با چمدان‌های پر از اسکناس در نقطه‌ای دورافتاده پنهان‌شده‌اند تا مواد مخدر یا کالاهای ممنوع را با آن‌سوی مرز مبادله کنند؛ چیزی شبیه ضدقهرمان‌های فیلم‌های پرحادثه! اما اگر گذارمان به خیابان انقلاب افتاده باشد و پس از سرک کشیدن به کتاب‌فروشی‌ها، نگاهی هم به پیاده‌روهای مقابل دانشگاه تهران بیندازیم؛ بساطی‌هایی را خواهیم دید که قاچاق کتاب را فریاد می‌کشند! شاید به دیدن کتاب‌هایی که به خاطر ممیزی امکان چاپ پیدا نکرده‌اند و به صورت غیرقانونی تکثیر شده‌اند، در میان این بساط‌ها عادت کرده داشته داشیم؛ از آثار صادق هدایت و احمد کسروی گرفته تا دیوان کامل ایرج‌میرزا. اما تاکنون از خودمان پرسیده‌ایم که چرا باید کتاب‌های نویسندگان و ناشرانی را در این میان ببینیم که پس از طی کردن مراحل قانونی موفق به انتشار کتاب‌هایشان شده‌اند؟! کتاب‌هایی که در بازار کتاب موجودند...
ادامه خواندن

زنانگی در واکاوی تابویی کهن


  ابراهیم دهقان   زنان، دشتان و جنون ماهانه (پژوهشی اسطوره‌شناختی و تاریخی دربارة قاعدگی و نشانگان پیش از آن). شهلا زرلکی. چ ۲. تهران: نشر چرخ با همکاری نشر چشمه، ۱۳۹۵. ۱۴۱ ص. ۱۱۰۰۰۰ ریال. امروزه دیگر بر همگان روشن است که زنان هر ماه و طی سیری مشخص و ازپیش‌تدوین‌شده، دچار فرایندی فیزیولوژیک می‌شوند. این فرایند از ابتدای پیدایش انسان تاکنون با خوانش‌ها، رمزنگاری‌ و رمزگشایی‌ها و کنش و واکنش‌های متفاوت روبه‌رو بوده و در هر فرهنگ و زبان نام‌هایی برای شناساندن خود دست‌وپا کرده است؛ همچون: حیض، عادت، رِگل و بسیاری از نام‌های دیگر از جمله در فارسی پهلوی: دَشتان. زنان، دشتان و جنون ماهانه را شاید بتوان یگانه اثر به زبان فارسی دانست که به این میزان در تاریخ و اسطوره‌شناختی دشتان پیش رفته و تلاشش را جهت یافتن پاسخی به این پرسش به کار بسته است که «چرا قاعدگی همواره مسئله‌ای پنهان و مذموم در...
ادامه خواندن

شمارۀ جدید مجله جهان کتاب


جهان کتاب شمارۀ 337 – 338 خرداد – تیر 1396 آغازگر این شماره، نامه‌ای از پراگ است به قلم پرویز دوائی و با عنوانِ «در این گوشه...». در آغاز نامه می‌خوانیم: «... دو دقیقه دیر برسی این میز گوشه‌ای اشغال است. کتابخانة شهر بوفة داخلش ساعت 9 صبح باز می‌شود و ما، روزهایی که قصد این‌جا را داریم، سعی می‌کنیم که یک دو سه‌ دقیقه‌ای جلوتر در برابر درهای بسته حاضر باشیم که همچه که باز شد، بپریم تو و عین قِرقی بدویم طرف میز گوشه‌ای در انتهای محوطة کوچک این قهوه‌خانه، و پشت به دیوار بگیریم و بنشینیم، تا بعدش یکی از این دوتا دخترخانم اصلاً اهل «اوکراین» (به قول اکثر گوینده‌های رادیو/تلویزیونی: «اُکراین») که آن روز خدمت دارد، چایی (ببخشید) چای مألوف را از آن‌سوی میز پیشخوان بدهد به دست ما و ما بنشینیم و کاغذ و بساط را پهن کنیم... سر این میز گوشه که دیگران هم...
ادامه خواندن
برچسب ها:

رؤياي بهزاد رحيميان* 


کاوه بیات روياي صادقه: سيري در مستندات سال‌هاي آغازين سينما در ايران. بهزاد رحيميان. تهران: چاپ و نشر نظر، 1395. 2ج. 537 و 483ص. در جايي كه نهادهاي مسئول و ذي‌ربط و در اين مورد بخصوص دانشگاه‌ها و مراكز پژوهشي به وظايف اصلي خود عمل نمي‌كنند اين افراد هستند كه در مقام جبران، به صورتي شخصي پا پيش گذاشته، سعي مي‌كنند گوشه‌اي از اين بار را بر عهده بگيرند؛ بهزاد رحيميان از جملة اين افراد است و كتاب روياي صادقه موضوع اين نشست نيز يكي از آخرين دستاوردهاي چنان سعي و تلاشی. اگر چه سعي و تلاش فردي هيچ‌گاه نمي‌تواند جايگزين سعي و تلاش نهادمند و سازمان‌يافته شود، اما عجالتاً در روزگار ما چنين است و بايد بدان دلخوش باشيم.       با عمل نكردن نهادهاي دانشگاهي و پژوهشي به وظايف‌شان، تاريخ سينما نيز مانند ديگر حوزه‌هاي پژوهشي تاريخي چون تاريخ اقتصادي، تاريخ اجتماعي و غيره در تنگنا قرار دارد...
ادامه خواندن

مرزهای ایران و عثمانی


کاوه بیات - مجموعه رسائل و لوايح تحديد حدود  ايران و عثماني، 907ـ1309 هجري قمري. ميرزا محبعلي‌خان ناظم‌الملك مرندي یکانلو. تصحيح و پژوهش نصرالله صالحي. تهران: طهوري 1395, 538 ص. بخشي اعظم اسناد و گزارش‌هاي موجود در مورد شكل‌گيري مرزهاي ايران معاصر، اسناد و گزارش‌هاي خارجي هستند. اگرچه اين موضوع، يعني اهميت تعيين‌كنندة منابع و مآخذ خارجي دربارة بسياري از ديگر مباحث مربوط به تاريخ معاصر ما نيز صدق مي‌كند اما اشتمال آن بر موضوعی اي‌چنين درهم‌تنيده با شكل‌گيري هويت ملّي در ايرانِ معاصر، يعني نحوة ترسيم خط ديگري اضافه بر ديگر خطوط هويتي كه «ما» را از «ديگري» متمايز مي‌سازد جاي تأمل دارد.     جداي از رسالة تحقيقات سرحدّية ميرزا جعفرخان مهندس‌باشي كه در سال 1348 به كوشش محمد مشيري منتشر شد و مجموعه‌اي از اسناد پراكنده كه چهار سال بعد تحت عنوان مرزهاي ناآرام به همّت ابراهيم صفايي انتشار یافت، اكثر ديگر داده‌ها و دانسته‌هاي سندي ما در...
ادامه خواندن

یادمانده‌های مبارزه و زندان


مجید رُهبانی خاطرات سیامک لطف‌اللهی: از سازمان انقلابی تا انقلاب. به کوشش محمدحسین خسروپناه. تهران: خجسته، 1394. 2ج. 910 ص. 600,000 ریال. خاطرات سیامک لطف‌اللهی اثر ارزشمندی است که گوشه‌هایی از تاریخ جنبش چپ ایران (از نیمة دوم دهة 1340 تا آستانة پیروزی انقلاب در 1357) را در بر می‌گیرد. کتاب در دو مجلّد تدوین شده است: «جلد اوّل: سازمان انقلابی» و «جلد دوم: سال‌های زندان». جلد نخست با شرح دوران کودکی لطف‌اللهی در آبادان و دو دهة پرتکاپوی  1320 و 1330 آغاز می‌شود. این بخش شامل شرحی مبسوط و خواندنی است از زندگی مردم، تفاوت منطقة «شرکتی» (شرکت نفتی) با مناطق دیگر شهر، و همچنین تفکیک محل‌های سکونت کارکنان شرکت نفت بر اساس نظم سلسله‌‌مراتب اداری: «محله‌هایی که هویت شغلی و طبقاتی داشت و نه هویت قومی». تفاوت فضای غیرمذهبیِ بخش شرکتی با بخش غیرشرکتی شهر آبادان هم از نظر دور نمانده است. نمونه‌هایی از تحقیر ایرانیان هم ذکر...
ادامه خواندن

ادبیاتِ اقلیّت‌ها: چیزهایی که آقای نویسنده نمی‌داند در سخنرانی‌اش بگوید یا نگوید!


  کیم مونسو / ترجمة نوشین جعفری و پژمان طهرانیان کیم مونسو، نویسندة معاصر اسپانیاییِ کاتالان‌زبان، که حالا دیگر ـ با ترجمه و انتشارِ دو کتاب از او به فارسی: چرا اینجا همه‌چی این‌جوریه؟ (ترجمة نوشین جعفری، مانِ کتاب، 1393) و گوادالاخارا (ترجمة پژمان طهرانیان، نشر نی، 1395) ـ نباید میان ادبیات‌خوان‌های ایرانی نویسندة چندان ناشناسی باشد، در سخنرانیِ زیر که در مراسم افتتاحیة نمایشگاه بین‌المللیِ کتاب فرانکفورت در سال 2007 (همان سالی که فرهنگ و ادبیات کاتالان مهمان ویژة نمایشگاه بوده) ایراد کرده، ضمنِ آنکه درگِل‌ماندگیِ خودِ نویسنده‌اش را شوخ‌طبعانه برملا می‌کند و همین روندِ دست‌وپا زدنِ خودش در گِل را تبدیل به داستان‌گونه‌ای جذّاب (مشابه برخی داستان‌های کوتاهش)، با طنز و طعنه‌ها و نیش‌وکنایه‌های فرهنگی ـ سیاسی ـ اجتماعی خاصّ خودش کرده و از این نیز سخن می‌گوید که چه شده که فرهنگ و ادبیاتی ریشه‌دار در طول تاریخ چنان در حصارهای سیاسی ـ اجتماعی محصور گشته که نویسندگانش...
ادامه خواندن

کتاب های روزنامه نگاری


سيّدفريد قاسمي 200  سال خورشيدي از چاپ نخستين كتاب فارسي در ايران گذشت. در 90 سال اوّل نشر كتاب در بخش‌ها و فصل‌هايي از يك كتاب و يا ضميمه‌هايي جزوه‌گونه به روزنامه‌نگاري پرداخته‌اند. اگر قانون مطبوعات سال 1326ق/ 1286ش را كه به خط عمادالكتاب در مطبعة ميرزا علی‌اصغر در تهران چاپ سنگي شد، كتاب به حساب آوريم، تا سال 1395در مجموع 110سال از انتشار نخستين كتاب در عرصة روزنامه‌نگاري مي‌گذرد.     اوّلين كتاب پژوهشي دربارة روزنامه‌نگاري ايران سال 1329ق به همّت رابينو، كنسول وقت انگليس، با يك يادداشت به قلم محمّدرضا پوراسماعيل رشتي در مطبعة عروة الوثقي (رشت) منتشر شد. پس از كتاب رابينو، بدون احتساب كتابچه‌هاي قوانين، آيين‌نامه‌ها و مصوبه‌هايي كه براي روزنامه‌نگاران و جامعة مطبوعات ايران تصويب كرده‌اند و كتابك‌هاي جزوه‌گونه و موسمي، ما با يك گسست تاريخي در عرضة كتاب‌هاي حوزة روزنامه‌نگاري مواجهيم. حتي زماني كه اوّلين مركز آموزش روزنامه‌نگاري با عنوان «بنگاه روزنامه‌نگاري» به وجود آمد...
ادامه خواندن

کالبدشکافی جهان پیشامدرن


مهدی فیروزیان جامعه‌های ماقبل صنعتی. پاتریشیا کرون. ترجمة مسعود جعفری. تهران: ماهی، 1395. 360 ص. 240000 ریال. 1. آشنایی با نویسنده و مترجم پاتریشیا کرون (1945-2015) پژوهشگر برجستة تاریخ اسلام و استاد دانشگاه‌هایی چون آکسفورد، کمبریج و پرینستون بود که به پشتوانة چند دهه پژوهش گسترده و آشنایی با چند زبان انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، عربی، پارسی، یونانی، عبری و... به دستاوردهای ارزشمندی در زمینة اسلام‌شناسی تاریخی رسید. پارسی‌زبانان در آشنایی با نوشته‌های ایشان وامدار تلاش‌های دانشمند همکار ایشان در مؤسسة تحقیقات عالی پرینستون،  دکتر مسعود جعفری (1346)، هستند. جعفری، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی، و از استادان برجستة ادبیات است که ادب‌دوستان و دانشجویان ادبیات او را با پژوهش‌هایی مانند سیر رمانتیسم در اروپا و سیر رمانتیسم در ایران از مشروطه تا نیما (هر دو از نشر مرکز) می‌شناسند. سال گذشته نیز انتشارات سخن داستان عاشقانة ملک‌محمد و شمس بانو از غیوری دهلوی را با تصحیح و توضیح او و...
ادامه خواندن

امر اجتماعی کتاب


سعید خاقانی قدمی کوتاه در راستة کتابفروشان خیابان انقلاب کافی است تا دسته‌هایی محتوایی و قالبی از کتاب‌ها بیابی. یک‌جا انبوه کتاب‌های روان‌شناسی و رموز موفقیت را می‌بینی که بودنشان، جواب ناکاملی از ترس و امید ماست به آینده و جهان بیرون، که البته باب ترس شکل ایرانی‌اش بازتر شده است. یک‌جا جمع کتاب‌های به‌اصطلاح فانتزی است که کنار دفترها و سررسیدهای گل‌منگلی و سفالینه‌های سرخ و فیروزه‌ای انار و کفترهای بغل دستشان، حکایت از خیالی خوش‌خوشانه، دخترانه و جوان‌پسند می‌کند. این‌ها را می‌شود «کتاب کافه‌ای» خواند، کافه‌هایی که فضایی خاص در زندگی معاصر ایرانی و تهرانی پیداکرده‌اند. یک‌جا جمع کتاب‌های فلسفی نوظهور است. این‌ها با سنجش خرد ناب کانت و فلسفة قرون‌وسطای اتین ژیلسون فرق می‌کنند و حکایت از نوع دیگری از بازی فلسفی دارند. از اصطلاح بازی استفاده می‌کنم تا آزادی و تجربه‌شان و البته سرخوشی پنهان در این نوع فلسفیدن را نشان دهم. یک صورت از این...
ادامه خواندن

همایون صنعتی‌زاده: از نگاه خود و دیگری


مجید رُهبانی از فرانکلین تا لاله‌زار؛ زندگی‌نامة همایون صنعتی‌زاده. سیروس علی‌نژاد. تهران: ققنوس، 1395. 272 ص. مصور. 170000 ریال. از فرانکلین تا لاله‌زار مشتمل است بر مقدمه‌ای از گردآورندة کتاب دربارة همایون صنعتی‌زاده، گفت‌وگوهای او با صنعتی‌زاده و همکارانش در مؤسسة فرانکلین، گفت‌وگو با مهدخت صنعتی‌زاده خواهر همایون، کتاب‌شناسی صنعتی‌زاده و تصویرهایی از او.      همایون صنعتی‌زاده (1304-1388) در خانواده‌ای متمکن به دنیا آمد. پدرش عبدالحسین صنعتی‌زاده تاجر و ملّاک و از نخستین رمان‌نویسان ایران بود. مادرش قمرتاج دولت‌آبادی خواهر میرزا یحیی دولت‌آبادی، رجل تأثیرگذار دورة مشروطیت (صاحب کتاب حیات یحیی)، از زنان بافرهنگ و پیشرو زمان محسوب می‌شد. کودکی همایون در دعوای دائمی میان پدر و مادرش گذشت. کشاکش و اختلاف آن‌قدر بالا گرفت که همایون خردسال به والدینش اعتراض کرد که وقتی این‌همه با هم درگیرند چرا باز بچه‌دار می‌شوند! شرح این اعتراض نامنتظر – آن‌هم از کودکی ده‌ساله – را در کتاب می‌بینیم؛ اما این اختلاف خانوادگی...
ادامه خواندن

تبارشناسی رمان و نقد ادبی


   معصومه علی‌اکبری انکار حضور دیگری: درآمد به تبارشناسی رمان و نقد ادبی. سیاوش جمادی. تهران: ققنوس، 1394. 304 ص. 180000 ریال.   1. برای دانش‌آموختة فلسفه نام سیاوش جمادی بیشتر با فلسفه و پدیدارشناسی و هوسرل و هایدگر و نیچه پیوند خورده است تا نام رمان‌نویسان غریبه و آشنا. این پیوند جدید سیاوش جمادی گواهی است بر پیوندی که فلسفه و رمان می‌توانند داشته باشند و دارند. این هر دو به میزانی که بازتابندة جهان واقعی باشند، با یکدیگر در می‌آمیزند و از حیث‌های گوناگون زبان، روان، رفتار، ذهن و ارتباطات، تصویری از جهان واقعی و آدم‌هایش را به نمایش می‌گذارند. گیریم که در بعضی سرزمین‌ها رمان‌ها این فرصت را نمی‌یابند که سکوت‌شان شکسته شود. مثل سرزمین ما و مثل بعضی از رمان‌های بسیار خوب ایرانی که شاید چون ایرانی هستند و چون رمان در ایران ریشة تاریخی ندارد، مورد توجه اندیشه‌ورزان فلسفی و فیلسوفان ادبی همچون سیاوش جمادی...
ادامه خواندن

تعهد به آزادی و مسئولیت اجتماعی


طلیعه خادمیان در کافة اگزیستانسیالیستی؛ آزادی، وجود و نوشیدنی‌های زردآلو. سارا بِیکول. ترجمة هوشمند دهقان. تهران: نشر پیام امروز، 1395. 558 ص. 400000 ریال. علاقه‌مندان به فلسفة قرن بیستم و به‌ویژه «اگزیستانسیالیسم»، در این کتاب با شیوه‌ای جذاب و روایت‌گونه، علاوه بر مواجهة تام و تمام با خود ژان پل سارتر و سیمون دو بووار، با همة تفکرات و اندیشه‌مندانی که آبشخور ریشه‌های این فلسفه بوده‌اند، دیداری دوباره و البته دیگرگونه خواهند داشت.      نویسنده در این اثر، از خلال رویدادهای تاریخی و مصاحبه‌ها و دست‌نوشته‌ها و خاطراتی که کمتر دیده‌شده‌اند، به زندگی و اندیشة همة کسانی که به‌گونه‌ای بر سارتر و فلسفة او تأثیر گذارده‌اند می‌پردازد؛ کسانی چون ادموند هوسرل، مارتین هایدگر، هاناآرنت، آلبرکامو، کارل یاسپرس، موریس مرلوپونتی،... و البته همة این روایت‌ها با محوریت زندگی و آثار خود سارتر و سیمون دوبووار جریان می‌یابد. تفاوت سارتر با فلاسفة پیش از خودش بیشتر در این بود که او فلسفه...
ادامه خواندن

مارک تواین و رباعیّات خیّام


 الن گریبن برگردان  مصطفی حسینی نویسندة رئالیست و طنزپرداز گستاخ‌اندیشة آمریکایی، ساموئل لنگهورن کلمنس  (1835- 1910)، که بیشتر با نام مستعارش «مارک تواین»  شناخته می‌شود، شاید در نگاه اوّل طرفدار نامحتمل ریاضی‌دان و منجّم، و شاعر ایرانی عمر خیّام ــ که پیش از آن‌که در قرن ششم ه. ق روی در نقاب خاک کشد، رباعیّاتی سخت درنگ‌انگیز دربارة حیات آدمی سرود ــ شمرده شود. با وجودِ این، علائق نسبتاً متعارف تواین به شعرْ او را به فصاحت زبان اشعار الفرد لرد تنیسن  و توانایی بیان شعر رُدیارد کیپلینگ  علاقه‌مند ساخته بود، هرچند تواین به خاطر علاقة شدیدش به برخی از اشعار رازآلود رابرت براونینگ  مایة شگفتی بعضی از دوستانش شده بود. بااین‌همه، او که خوانندة حریص انواع مختلف آثار ادبی بود با محبوبیّت اشعار عمر خیّام، که در نیمة دوّم قرن نوزده بریتانیای کبیر و آمریکا را درنوردیده بود، مواجه شد. این موج عظیم اقبال به رباعیّات عمر خیّام را...
ادامه خواندن