ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

فرهنگ بسته و فرهنگ باز

گردشگری و توسعه فرهنگی و اجتماعی ایران

گردشگری اصولا به سفری گفته می شود که قصد و مقصد تفریحی دارد. از لحاظ اقتصادی نیز بیشتر معطوف است به طبقه متوسط و شرایط رفاه و فرصت های فراغتی کافی. اما درورای همه اینها می توان گفت گردشگری ناشی از ذهنیتی است که در آن ،‌تجربه جهان به یک اولویت برای فرد تبدیل می شود. شاید در موارد فردی،‌بتوان این انگیزه را به خود شخص و ذهنیت او ارجاع داد، ‌اما گردشگری در مقام یک امر عام و عمومی را می توان به مثابه یک پدیده اجتماعی تام در نظر گرفت. به عبارت دیگر مجموعه ای از عوامل فرهنگی،‌ اقتصادی، روانشناختی و سیاسی هستند که انگیزش های اولیه و کم و کیف تجربه سفر و در نهایت پیامدهای محتمل و ممکن آن را ایجاد می کنند.

انگیزه عمومی تجربه جهان های اجتماعی و فرهنگی دیگر ( این تجربه می تواند معطوف به جهان های طبیعی جدید نیز باشد) در شرایطی ظهور و بروز پیدا میکند که جامعه نه تنها به یک ثبات اقتصادی و سیاسی نسبی رسیده باشد،‌بلکه نظام سیاسی نیز در اقتدار نسبی خوبی نسبت به کشورهای پیرامونی باشد. انگیزه عمومی گردشگری متعلق به زمانی است که جامعه در موقعیتی قرار دارد که مردم برای ارتقای کیفیت زندگی شان علاقه مند به بسط جهان ذهنی خودشان از خلال تجربه های جدید از فرهنگ ها و طبیعت های متفاوت باشند. به عبارت دیگر گردشگری مولود وضعیت فرهنگی باز و مردمی جهان گرا و برونگراست.

بطور تاریخی، در جامعه ایران عمده سفرهای اکتشافی به جهان های پیرامون در زمانه و زمینه ای بوده که وضعیت سیاسی و اقتصادی قدرتمندی وجود داشته است. سفرنامه های ایرانیان به سایر جوامع نیز هم عرض با دوره های شکوه سیاسی هستند. همین مساله در غرب نیز اتفاق افتاده است. عمده سفرنامه ها متعلق به دوره بیداری و استقرار تمدن جدید و قدرت سیاسی و اقتصادی بالای آن از قرون شانزده به اینسو بوده است. جامعه ایرانی از دهه 50 شمسی به دلیل افزایش رفاه طبقه متوسط، ‌میلی شدیدی به تجربه جهان های متفاوت داشته است. وقفه ای در این روند میل به کشف جهان های دیگر بواسطه انقلاب و جنگ افتاد. از دهه هفتاد شمسی به دلیل برنامه های توسعه و رشد طبقه متوسط نیز این میل دوباره اوج گرفت. هرچند به دلایل سیاسی،‌رفتن به اروپا برای عموم مردم سخت بوده و هست،‌ اما کشورهای همسایه بیشترین نصیب را از این میل انبوه سفر خارجی و موقعیت نامطلوب ایران در عرصه سیاست بین الملل برده اند.

آنچه که در این میان بیش از همه اهمیت دارد،  گردگشری و توسعه فرهنگی است. گردشگری در عرصه کلان اجتماعی، ‌جهان فرهنگی ایرانی را به شدت توسعه میداده و مواجهه با فرهنگ های متفاوت،‌ نوعی تغییر فرهنگی را برای ایرانیان فراهم میکرده است. مواجهه با فرهنگ های جدید،‌ دو پیامد اصلی دارد: 1)‌ برای عده ای می تواند در مواجهه با کشورهایی همتراز ایران و یا پایین تر از ایران، موید و تقویت کننده خودمداری فرهنگی و خودشیفتگی فرهنگی شود،‌ و همان حس اینکه ما از همه برتریم را تقویت کند، ‌البته همین حس خودشیفتگی در مواجهه با غرب که از نظر پنداشت عموم مردم از ما بالاتر هستند،‌منجر به نوعی خود –تحقیری مضاعف می شده است. 2) از سوی دیگر این مواجهه با فرهنگ های دیگر فرصتی برای نقد فرهنگی و خودآگاهی انتقادی برای ایرانیان فراهم می کرده است،‌فرصتی که زمینه هایی برای تغییر فرهنگی مثبت و توسعه اجتماعی فراهم می کرده است. 

شرایط فعلی و بحران ارزی،‌ قبل از هرچیز منجر به کاهش شدید سفر های خارجی ایرانیان خواهند شد. این مساله را شاید بتوان از لحاظ اقتصادی با سفرهای درونی جبران کرد، اما پیامدهای فرهنگی مواجهه با فرهنگ های بیگانه،‌ با پیامدهای فرهنگی مواجهه با حوزه های فرهنگی داخل ایران  را ‌نمی توان یکی دانست. مواجهه با بیگانگان به بسط ذهنیت فرهنگی ایرانی و خودآگاهی انتقادی منجر می شد،‌ در حالیکه مواجهه با حوزه های فرهنگی داخلی،  بیشتر منجر به آگاهی از خویشتن فرهنگی و سایر اجزای این خویشتن و تقویت انسجام ملی خواهد انجامید. هرچند هر دوی این پیامدها ارزشمند هستند،‌ اما نکته اصلی آنست که در شرایطی که موقعیت ما در نظام جهانی به گونه ای است که رابطه ای یکسویه و بسته با جهان بیرون داریم،‌ گردشگری تنها فضای تنفس فرهنگ ایرانی و خروج از دایره بسته سیاست وایدئولوژی بود. در حالیکه گردشگری داخلی چنین امکان و پیامدی را نمی تواند داشته باشد. می توان گفت گردگشری خارجی، فرصتی بوده برای توسعه ذهنیت جهان فرهنگی باز و ایجاد قابلیت هایی برای گفتگو با سایر فرهنگ ها (به عنوان مهمترین لازمه حضور فعال در فرهنگ جهانی) و همچنین رسیدن به خودآگاهی انتقادی از معایب و محاسن فرهنگ ایرانی بواسطه نگاه انتقادی در آینه دیگری خارجی؛ و گردگشری داخلی فرصتی است برای توسعه خودآگاهی از سایر بخش های فرهنگی ایران و  تقویت انسجام فرهنگی و هویت ملی. البته گردشگری داخلی مهمترین پیامدش آنست که نتایج توسعه نامتوازن و تمرکزگرایی را در عرصه جامعه ایرانی و مجموعه از عظیم از بی عدالتی های توزیع منابع در کشور را نشان خواهند داد. نکته اصلی آنست که هردوی این الگوهای گردشگری زمینه ها و نیروی انگیزشی لازم برای توسعه فرهنگی و اجتماعی کشور را فراهم خواهند کرد. 

میتوان این ایده را مطرح کرد که با شرایط اقتصادی فعلی،‌ می توان به جذب گردشگر خارجی پرداخت و نه تنها تا حدی جبران همان گشودگی ذهنیت فرهنگی ایرانیان را داشته باشیم،‌ بلکه به جای خروج ارز ‌به ورود آن کمک کنیم. این قیاس صرفا بار مثبت اقتصادی دارد،‌ حضور در یک سرزمین متفاوت،‌ مشاهده مردمانی متفاوت و داشتن تجربه های حسی متفاوت ( دیدن امور جدید،‌ تجربه طعم ها و بوهای جدید،‌ گفتگو با آدمهای متفاوت و...) پیامدی بسیار وسیع تر برای ذهنیت فردی و فرهنگی مسافران ایرانی داشته است.

هرچند در شرایطی که بحران های اقتصادی ارز تنها ابزار استقرار عقلانیت در مساله گردشگری و سیاست گذاری برای آن تبدیل شده است،  و در این میانه حضور گردشگران خارجی نیز تنها فرصت برای توسعه فرهنگی داخلی از خلال تجربه جهان های متفاوت است،‌ اما همه اینها را صرفا به این امید میتوان داشت که نیروهای سیاستگذار در ایران به این عقلانیت برسند. لذا در اینجا باید از معجزه فقدان پول نفت حرف زد، که نه تنها گردشگری که کل سیستم مدیریت جامعه را عاقل خواهند کرد. به نظر میرسد تحریم ها هرچقدر که بد بودند، ‌فوایدی هم داشتند: اینکه تولید داخلی، ‌یک شعار توخالی بود،‌ و حالا مجبوریم عاقلانه با خودمان و جهان ارتباط برقرار کنیم. یکی از نشانه های این عاقل شدن سیستم مدیریتی،‌ استفاده از ظرفیت گردشگری برای توسعه اقتصادی و فرهنگی داخلی است. البته نباید در همان توهم قبلی بود که جهان موظف است به میل ما رفتار کند. گردگشری مقتضیاتی دارد که باید در چارچوبهای اخلاق،‌رعایت شود،  در غیر اینصورت هیچ کس ف به جایی نمی رود که به او توهین شود، امنیتش در معطض خطر باشد،‌ حداقل های رفاه گردشگری را نداشته باشد،‌و .... . منافع بزرگ گردشگری مستلزم ایجاد زیرساخت هایی است که باید با استانداردهای جهانی ( نه درک ناقص داخلی ما از گردشگری)‌ ایجاد شود. در این صورت می توان از این فرصت،‌بهره کافی برد.

 a

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

شماره جدید «جهان کتاب» منتشر شد
من با احساسات خود معامله نکرده‌ام

Related Posts