ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

درباره محمدمهدى انوشفر

طراح پوستر: معراج شریفی

خاكى كه كيميا می‌شود!

 
محمدمهدی انوشفر را آنانى كه مدهوش سفالینه‌ها، کاشی‌ها، نقش‌ها، رنگ‌ها و لعاب‌های سنتى ایران‌اند، به‌خوبی می‌شناسند. او يكى از سه نفر احياكننده لعاب زرین‌فام در جهان است. همان لعاب طلايى كه زینت‌بخش محراب‌های مساجد ايران در قرن ششم و هفتم هجرى بود. همان محراب‌ها كه «درگاه بهشت» نام می‌گرفتند از حرمتی كه پيوند هنر با معنا و معنويت به وجود می‌آورد...
- متولد اول اسفند ۱۳۲۴ تهران
ـ ليسانس مجسمه‌سازی از دانشگاه تهران، دانشكده هنرهاى زيبا ۱۳۴۸
ـ شروع به كار در كارگاه كاشى سازى اداره‌های هنرهاى زيباى وزارت فرهنگ و هنر سابق ۱۳۴۹
ـ داور تمام بى ينال هاى سراميك ايران از بى ينال اول تا هفتم
ـ از اعضاى هیئت داورى ارزش‌گذاری هنرمندان سراميك سنتى
ـ برنده تنديس طلايى سومين سه سالانه مجسمه‌سازی ايران
ـ برگزارى حدود ۵۰ نمايشگاه گروهى و انفرادى در تهران
ـ برگزارى نمایشگاه‌هایی در كشورهاى انگلستان، آلمان، يونان و ايتاليا
ـ مدرس سفالگرى در دانشكده هنرهاى زيبا و دانشگاه‌های هنر تهران و هنر کاشان
ـ نويسنده اولين كتاب تكنيكى در مورد سفالگرى و كاشى سازى در ایران ۱۳۵۴
ـ پژوهش درباره آجرهاى لعاب‌دار ساسانى، نيشابور، سفال‌ها و کاشی‌های سلجوقى
- اخذ گواهینامه نخبگان ملی ایران
- اخذ نشان درجه‌یک هنری در سال 1383
سميه مؤمنى: روزهايى كه از همه‌چیز و همه‌کس بيزار می‌شود به كارگاه اش می‌رود. قلم را برمی‌دارد طرح كار تازه‌ای می‌زند و با يك كاشى و زرین‌فام كار می‌کند. نقاشی‌اش می‌کند، در کوره می‌گذاردش ، ساعت‌ها انتظار می‌کشد تا آتش و دود كار خود را بكنند،... زرین‌فام را بیرون می‌آورد، انرژى می‌گیرد سر ذوق می‌آید و تا يك هفته باز حالش خوب است. او همه زندگی‌اش را صرف كشف و درك زرین‌فام كرده است. از سى سال پيش می‌گوید پول سه تا خانه را صرف اين كار كرده و حالا خودش اجاره‌نشین است! عشق به ساختن چيزى كه روحش را آرام می‌کند واو را در خلسه‌هایی آرامش‌بخش فرومی‌برد، آن‌قدر در او قوى بوده است كه هنوز هم ، مثل روزهاى آغازين با جان‌ودل هزينه سعى و خطاهاى مادى و معنوی كارش را می‌پردازد.
می‌گوید اوايل تا سال‌ها راه را اشتباه رفته است. یک‌بار گردنبند طلايش را در تيزاب سلطانى خاك می‌کند تا شايد به لعاب زرین‌فام دست بيابد. او هنوز هم مثل روزهايى كه در كارگاه اداره هنرهاى زيباى وزارت فرهنگ و هنر در كنار استادانى مثل حسن علی‌اکبر خزينه، كار می‌کرده است، اهل جست‌وجو و تحقيق است.
بعد از فارغ‌التحصیلی از دانشكده هنرهاى زيبا و بعد از تجربه چندين کار در جاهاى مختلف، به پيشنهاد يكى از دوستان پدرش به كارگاه هنرهاى زيبا می‌رود. بوى خاك و آب، گرماى كوره و فضای كارگاه كه باروحیه او هماهنگ است به ماندن و امیدواری‌اش می‌انجامد. آنجا ديگر لباس شيك و اتو كشيده نمی‌خواهد و درست همان جایی است كه او در رؤياهايش تصور می‌کرده است. ۴ هنرمند سفالگر سنتى در کارگاه آموزش می‌دادند كه اطلاعات عملى و تئوریک بسيارى داشتند.انوشفر از محضر حسن علی‌اکبر خزينه استاد بی‌نظیری كه از۵ ، ۴ سالگى سفال را از «خاك نگار مقدم» آموخته بود، درس‌های بسيار آموخته است استاد علی‌اکبر خزينه كسى است. كه اگر تكه سفالى را از هر خرابه‌ای، از هر گوشه ايران نشانش دهى، تركيب لعاب، گل و کوره‌ای كه در آن پخته‌شده را به‌سرعت تشخيص می‌دهد.استادى با اطلاعات بسیار ارزشمند...
انوشفر در طى سال‌های كارش در كارگاه هنرهاى زيبا، به‌تدریج در کتاب‌های مختلف هنرى ازجمله تاريخ هنر، از زرین‌فام می‌خواند و درمی‌یابد كه يكى از باارزش‌ترین نوع كاشى سازى ايران زرین‌فام است.به استاد می‌گوید كه قصد شروع اين كار را دارد.اما استادش معتقد است كه هنوز زود است واو را منع می‌کند اما انوشفر اصرار می‌ورزد و استاد می‌پذیرد. طلا می‌خرند، سكه، زنجير، انگشتر و... آن‌ها را ذوب می‌کنند و در تیزاب سلطانى خاك كرده و شروع می‌کنند. كار جواب نمی‌دهد. مايع را در وان حمام خالى می‌کنند و باز از نو و امروز ۳۰ سال است كه او باز از نو دست به تجربه می‌زند و حاصل همه تجربه‌هایش ، دست يافتن به تكنيك شکل‌گیری زرین‌فام است. او امروزه از مردار سنگ نقره‌ای و مردار سنگ طلايى براى دستيابى به زرین‌فام استفاده می‌کند. تركيبات زرین‌فام او بيشتر نقره و مس و سرب است.
زرین‌فام را در هیچ كجاى ايران و در هيچ كارگاه و دانشگاهى آموزش نمی‌دهند و جز انوشفر كس ديگرى در ايران اين هنر را نمی‌داند.او می‌گوید کسی هم حاضر نيست هزينه كند، عمر و وقت بگذارد و زرین‌فام بياموزد. كسى كه دنبال سفالگرى می‌آید می‌خواهد زود نتيجه بگيرد و زرین‌فام به اين سادگى به دست نمی‌آید. او معتقد است هنوز فضاى آموزشى آماده پذيرش زرین‌فام نيست. هنر زرین‌فام از مصر به خاورميانه آمده است . ملت‌های عراق، سوريه، جنوب اسپانيا و ايران صاحبان اين هنرند. اما زيباترين نوع آن‌ها، زرین‌فام‌های ايران است و دو خاندان ابوزيد و طاهر در قرن ششم و هفتم در بلنداى هنر زرین‌فام بوده‌اند. در حال حاضر در تمام جهان، تنها سه نفر تكنيك اين هنر را می‌دانند. يك هنرمند ژاپنى، يك هنرمند انگليسى و يك هنرمند ايرانى؛ محمدمهدى انوشفر.

ناآگاهى از پيشينه و روند تاريخى هنرهاى ايران، پاس نداشتن و قدر ندانستن ارزش هنرهاى ملى، همه و همه گريبان زرین‌فام را هم گرفته و تقريباً هيچ تلاشى براى حفظ آنچه به‌تنهایی به دست آمده و ادامه اين راه نمی‌شود. بعد از گذشت صدها سال به دستان هنرمندى معاصر و با تلاش یک‌تنه او يك هنر عميق ملى شده ، اما هيچ سازمان يا وزارتخانه مربوطه‌ای حتى براى چاپ كتابى دراین‌باره اقدام و تلاشى نكرده است و نمی‌کند. انوشفر قصد دارد تجربه ۳۰ساله احياى زرین‌فام را در كتابى منتشر كند و ازآنجاکه از دستگاه‌های مربوطه داخلى نااميد شده است قصد دارد چاپ آن را به ناشرانى در خارج از كشور بسپارد. او معتقد است ما هميشه قدر چيزهايى را كه داريم نمی‌دانیم و ارزششان را بعد از از دست رفتنشان می‌فهمیم.
او علاوه بر هنر اصلی‌اش يعنى لعاب زرین‌فام، سال‌ها در مورد سفال نيشابور قرن سوم و چهارم، سفال قاجار و زير رنگی‌هایش، آجرهاى لعاب‌دار ساسانى و سفال‌های سلجوقى پژوهش كرده و در مورد خرمهره بيش از ۷سال تحقيق و كار كرده است. خرمهره را در تمام ايران تنها يك كارگاه در قم می‌سازد با روشى استثنايى و عجیب‌وغریب و انوشفر معتقد است: اگر روزى اين كارگاه به هر دليلى از کار بيفتد، ديگر جايى براى ساخت آن وجود ندارد! در حدود سال‌های ۶۵ انوشفر، نمايشگاهى در منزل كنسول فرهنگى سفارت ژاپن در ايران برپا می‌کند. نمايشگاهى از خرمهره‌ها، زرین‌فام‌ها و سفال‌هایش و شب اول نمايشگاه تمام آن‌ها به فروش می‌رود. او علاوه بر كلاس «آزاد» ى كه در كارگاهش دارد، در دانشگاه تکنیک‌های نقش برجسته و نقش را آموزش می‌دهد و اين روزها در ادامه كار ۱۰ماهه‌اش براى نمايشگاه بزرگى كه در دی‌ماه امسال در فرهنگسراى نياوران برگزار خواهند كرد، سفال‌ها و کاشی‌هایش را می‌سازد و تمام وقتش را در كارگاهش به شكل دادن ایده‌هایش با گل سفال و پخته كردنشان در کوره‌های آتش می‌گذراند. می‌گوید: اگرچه تكنيك زرین‌فام بسیار باارزش است اما تكرار و سیاه‌مشق كارهاى گذشته هنر نيست. هنرمند بايد تكنيك را بياموزد و حرف و ايده خود را در قالب آن بيان كند. هر کاری بايد مستقلاً حرفى براى گفتن داشته باشد و من سعى کرده‌ام اين كار را بكنم. انوشفر پایه‌گذار اولين بى ينال سفال و سراميك در ايران نيز هست كه از سال۱۳۵۷ شروع شده است. پایه‌های اين بى ينال با نمايشگاهى كه او و برخى از دانشجويان دانشگاه هنرهاى تزيينى در فرهنگسراى نياوران برگزار كردند گذاشته شده و هر سال با تعداد بيشترى اثر و هنرمند تكرار شده است تا اينكه به‌عنوان بى ينال سراميك نام گرفت و هفتمين آن در سال ۱۳۸۱ در مشهد برگزار شد. بعد از برگزارى هفتمين بى ينال تعدادى از سفالگران جوان اعتراض كردند كه ديگر نوبت آن‌ها رسيده است و خواستند كه داور بى ينال بعدى باشند. انوشفر و داوران ديگر بى ينال با اعتقاد به اينكه سفالگرى و كاشى سازى هنرى است كه حداقل ۲۰سال تجربه می‌خواهد و علاوه بر تكنيك، خلاقيت و تجربه هم از اهميت قابل‌توجهی برخوردارند با اين پيشنهاد موافقت نكردند و تصميم گرفته شد كه مدت‌زمانی را در اختيار همه قرار دهند تا نفسى بكشند چراکه بعد از چند سال هنرمندانى كه ماندگار هستند می‌مانند و بقيه كنار می‌روند. به هر ترتيب بى ينال سراميك امسال بعد از برگزارى آخرين آن در سال،۸۱ برگزار نخواهد شد. او بيش از آنكه بر تكنيك تأكيد كند بر تجربه و كار بسيار اصرار دارد. از سال‌هایی كه در دانشكده هنرهاى زيبا با رياست مهندس سيحون مجسمه‌سازی می‌خواند به‌خوبی ياد می‌کند. سال‌هایی كه به دليل سختگیری‌ها و سيستم خاصى كه سيحون اعمال كرده بود، سال‌های تجربه‌اندوزی او و بقيه هم‌دوره‌ای‌هایش بوده است. تأثير روش مديريت قاطع سيحون را در پيشرفت و تلاش خود و بقيه دانشجويان آن سال‌ها بسيار قابل‌توجه می‌داند.
دانشجوها بايد از ساعت ۸ صبح كه ساعت شروع کلاس‌ها بود تا ساعت ۶ عصر يعنى ساعت پايان کلاس‌ها در آتليه می‌ماندند و كار می‌کردند البته به‌جز ساعتى كه اجازه صرف ناهار داشتند در غير اين صورت و به هر دليلى، كار دو هفته‌شان رد می‌شد. سيحون با دقت و مراقبت بسيارش، هنرمندان بزرگى را به جامعه هنرى ايران تحويل داده است. انوشفر معتقد است بعد از اين دوران ديگر شاهد تربيت اين تعداد هنرمند توانمند در يك دوره خاص نبوده‌ایم.
گل بازى عشق كودكى خيلى از آدم‌بزرگ‌ها بوده و شايد همين عشق است كه امروز دستان هنرمندى را به ورز دادن، شكل دادن و نقش دادن آن ترغيب می‌کند. سفالگرى يك ارتباط مستقيم با اثر است و با هنرهاى تجسمى ديگر تفاوت خاصى دارد. گل را لمس می‌کنی و هر آنچه می‌خواهی در همان لحظه به وجود می‌آوری.
كار با آب‌وخاک و آتش و درنهایت آفرينش … آنچه مايه آرامش هنرمند است. در زمان سلجوقيان، هنرمند سفالگر ۷۲ ساعت كوره را دود سبك می‌داده است تا جايى كه حس می‌کرده كوره يك موجود زنده است كه فلان هواكشش نفس نمی‌کشد و ديگرى نياز به تعمير و مراقبت ويژه دارد و این‌گونه است كه معمولاً سفالگرى كه سال‌ها دست در گل و آتش دارد، در كار مدام با خاك، صيقل می‌خورد و غل وجود را در آتش كوره می‌سوزاند و گويى بعد از سال‌ها گذر از صافى آتش به صافى روح می‌رسد.
محمدمهدى انوشفر را هم عشق به خاك و آب و آتش و صميمت فضايى كه از حضور اين سه عنصر اصلى است به اين سوى كشانده است. او در وصف شيفتگى انسان به خاك و اين هنر سال‌ها پيش نوشته است:
«عاطفه‌ای را شكل بخشيدن در گل، از صافى آتش گذرانيدن و آنگاه تشكيل يافتن خاك و گل پدیده‌ای است زنده و بی‌شکل، شباهت خيالم را با دقت و مراقبت در آن می‌نمایانم و به آستانى مقدس آتش تقديم، در اضطرابم تا خاكستر خيالم را بعد از صافى آتش نظاره كنم. آنچه برجاى می‌ماند آرزوى من است.
بعد از ديدن و لمس كردن آن مثل كسى می‌مانم كه تازه به دنيا می‌آید و آنگاه خيال ديگر را در آتش می‌پیچم، به اميد اينكه خاكسترش را براى تو پست كنم، این‌گونه می‌گذرانم روزهايم را با اندیشه‌هایم و لذت تمام‌نشدنی از بازى با خاك و آب و آتش»

 

- این مقاله ابتدا در مجموعه «مهرگان» و در جشن‌نامه مشاهیر معاصر ایران به سفارش و دبیری محسن شهرنازدار تهیه و منتشر شده است. پروژه مهرگان که در موسسه فرهنگی- مطبوعاتی ایران به انجام رسید؛ به معرفی نخبگان ایرانی متولد 1290 تا 1330 خورشیدی می‌پرداخت. بخشی از این پروژه سال 1383در قالب کتاب منتشر شده است.

- ویرایش نخست توسط انسان‌شناسی و فرهنگ: ۱۳۹۷
- آماده‌سازی متن: فائزه حجاری زاده
-این نوشته خُرد است و امکان گسترش دارد.برای تکمیل و یا تصحیح اطلاعات نوشته شده، به آدرس زیر ایمیل بزنید:
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

 

 

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

تاریخ مهربانی
بوتیک حراج تهران و سایه آن بر موزه ها

Related Posts