ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

داده‌هاي نسب‌شناسي، بازاري پررونق

سوداگري با ميراث نياکان

نوشته: فردريک کاپلان و ايزابلا دي لئوناردو*
*عضو آزمايشگاه علوم انساني ديجيتال، موسسه فدرال فناوري سوئيس، لوزان
ترجمه: عبدالوهاب فخرياسري

در عصر ديجيتال، داده‌هاي نسب‌شناسي، مانند بسياري از مجموعه‌هاي تصويري ديگر، در حال بدل شدن از ميراث مشترک تاريخي به سرمايه اقتصادي متعلق به شمار اندکي از شرکت‌هاست. از اين روست که واژه ميراث به مفهوم دارايي مشترک همگان معنايي تازه مي‌يابد.

در قلب Granite Mountain، تنها در چند کيلومتري Salt Lake City، کليساي مسيح مصلوب قديسان آخرالزمان، که آن را کليساي Mormon نيز مي‌نامند، کليددار گنجينه‌اي شامل ٥/٣ ميليون تصوير از اسناد خانوادگي بر روي ميکروفيلم است. اين اسناد شامل اطلاعاتي از تبار بيش از ٥ ميليارد نفر و گردآوري سوابق حياتي به ثبت رسيده در بيش از يکصد کشور است. انجمن تبارشناسي خانوادگي FamilySearch (پژوهش خانوادگي) در يوتا، سازماني غيرانتفاعي است که از سال ١٨٩٤ شروع به کار کرد و امکان دسترسي به چنين گنجينه‌اي را، که با صبر و حوصله بسيار گردآمده، به رايگان مي‌دهد.

جستجو در تبارشناسي هسته اصلي دکترين و مذهب مورمون به شمار مي‌رود. اعضاي کليسا، به اميد رستاخيز عمومي، مناسبات خانوادگي‌ خود طي چندين نسل را بازسازي کرده‌اند که نياکان واقعي‌شان را به درستي غسل دهند. از نظر آن‌ها، پي بردن به زنجيره بلاانقطاع پيوندها با حضرت آدم راه نجاتي است براي بشريت. به همين دليل، و احتمالا با انگيزه‌هاي تجاري، است که FamilySearch به تبادل داده‌هايش با موسسات تبارشناسي ديگر مي‌پردازد.

موسسه از سردابه ديگري در Granite Mountain، امکان دسترسي مشابه FamilySearch به پايگاه داده‌هاي تبارشناسي بسيار بزرگي را، اين بار با پرداخت مبلغي، فراهم مي‌آورد. اين دو شرکت، از سال ٢٠١٤، همکاري نزديکي با يکديگر داشته‌اند. اما، آن چه که ancestry به صورت تجاري عرضه مي‌کند، امکان دسترسي به ١٩ ميليارد سند تاريخي است که تا اين لحظه نظر بيش از دو ميليون مشترک را، که هريک سالانه به طور متوسط ٢٠٠ دلار بابت آن پرداخت مي‌کنند، به خود جلب کرده است. به علاوه، شرکت امکان آزمون DNA را مي‌دهد و، با هزينه‌اي کمتر از يکصد دلار، پرده از پيوندهاي خانوادگي با مردم و در مکان‌هاي تازه برمي‌دارد و، با در اختيار داشتن ميليون‌ها شناسنامه ژنتيک، درباره همه چيز با بيشترين توجه و دقت موشکافي مي‌کند. اين آزمون‌هاي نسب‌شناسي به کمک DNA، که انجام آن‌ها در فرانسه مطابق قوانين اخلاق زيستي ممنوع و تنها با اهداف صرفا علمي، قضايي يا پزشکي مجاز است، در مقياس بين‌المللي دستاوردهاي بسيار داشته است. در اسرائيل، موسسه MyHeritage ، طي ده سال، رشدي سرسام‌آور داشته و، با خريد پي در پي چندين موسسه نسب‌شناسي، هم اکنون امکان دسترسي به ٧ ميليارد داده تاريخي را به بيش از ٨٠ ميليون مشترک خود مي‌دهد.اين موسسه در سال ٢٠١٣، موافقت‌نامه‌اي با FamilySearch، و در سال ٢٠١٤، موافقت‌نامه‌اي با ٢٣andMe، پيشرو در انجام آزمون ژنتيک براي عموم مردم، امضا کرد. موسسه ٢٣andMe، از سال ٢٠١٣ زير فشار دولت ايالات متحده ناچار شد بلندپروازي هايش در پيشگويي وضعيت سلامت مشتريان‌اش را کنار گذاشته و اکنون خود را تنها معطوف به نسب‌شناسي و توسعه بزرگترين بانک شناسنامه‌هاي ژنتيک کرده است.

غلبه مشتي از بازيگران بين‌المللي

موسسات نسب‌شناسي، با گذشت سال‌ها، شکل تازه‌اي از سرمايه را انباشته‌اند: سرمايه نسب‌شناسي. ويژگي آن؟ ارزش يک تبار مي‌تواند از تبارهاي ديگر بيشتر باشد. MyHeritage ، با خريداري شرکت‌هايي که هر يک داراي بانک نسب‌شناسي محلي خود بودند، پايگاه داده‌هايي را به هم زده که ارزش آن بسي بيشتر از مجموع ارزش‌هاي هر يک از پايگاه‌هاي اوليه است. اين همان پويايي دروني سرمايه‌داري است: هر موسسه‌اي که اطلاعات نسب‌شناسي بيشتري در اختيار داشته باشد، مشترکان (مشتريان) بيشتري داشته و، هم از اين رو، امکان کسب سود و سرمايه‌گذاري بيشتري ، چه به صورت ديجيتالي کردن بيشتر و چه با خريد شرکت‌هاي ديگر در همان بخش، را خواهد داشت. در چند سال گذشته، اين روند موجب غلبه مشتي از بازيگران بين‌المللي شده که، در نبود قوانين در اين حوزه، توانسته‌اند موقعيت انحصاري خود را تحکيم بخشند.

مجموعه‌هاي گسترده نمايش درختي پيوندهاي خانوادگي، که با صبر و حوصله و شور و علاقه هزاران پژوهشگر و آماتورهايي که بر روي بايگاني هاي دولتي کار مي‌کنند، بازسازي شده‌اند، ديگر نه ميراث تاريخي مشترک انسان‌ها بلکه سرمايه‌اي اقتصادي متعلق به شمار اندکي از شرکت‌ها به شمار مي‌آيند. اين در هم تنيدگي نتايج جستجوها، از نظر بسياري پژوهشگران و نسب‌شناسان آماتور، گامي است به پيش: موتورهاي جستجو مي‌توانند پايگاه‌هاي داده‌هاي عظيم را با کارآيي بالا درنوردند. اکنون مي‌توانيم به آساني اسنادي درباره نياکان خود بيابيم، در حالي چنين تحقيقي چند سال پيش از اين مستلزم ماه‌ها کار در بايگاني‌ها بود.

اما اين تغيير در وضعيت حقوقي داده‌هاي تاريخي، لاجرم سوال درباره آينده سامانه‌هاي عظيم اطلاعاتي را، که هم اکنون تابع منطق سرمايه‌داري‌اند، مطرح مي‌سازد. «درخت بزرگ بشريت»‌‌، که در انحصار برخي شرکت‌هاست، نه بمثابه يک ميراث بازشناخته شده است و نه همچون سرمايه و موضوع سياسي نيز به حساب نمي آيد، ولي قطعا به صورت هدفي در بازار اقتصاد جهاني درآمده است(١). آنهائي که آنرا در اختيار دارند، مي‌توانند آنرا به کسي که مبلغ بالاتري را پيشنهاد مي‌کند و مسحور داده‌ها و اطلاعات بي‌نظير آن است، بفروشند. اين چنين بود که مشتريان 23andMe به ناگاه باخبر شدند که شرکت داده‌هاي‌شان را به بيش از ده آزمايشگاه دارويي فروخته...

حوزه نسب‌شناسي تنها بخشي از اقتصاد نيست که از اين رويدادها تاثير مي‌پذيرد. شمار زيادي از مجموعه‌هاي عکس‌، که در ابتدا از سوي مورخان هنر يا موسسات پژوهشي پايه‌گذاري شده بودند، به همين سياق، به تدريج، بنا بر منطق بازار، به شکل پايگاه‌هاي داده‌هاي نگاره‌شناسي با ويژگي تجاري، در يکديگر ادغام شدند، تا جايي که امروز تنها در اختيار شمار اندکي از موسسات هستند. بانک عکس Otto Bettmann، که در سال ١٩٣٦ بر پايه ٢٥هزار عکسي که خود در مقام سرپرست موزه تهيه کرده بود تاسيس شد، نمونه‌اي از همين پويايي است. اين بايگاني توسط Corbis، شرکت آقاي William Gates، خريده و بدل به مجموعه‌اي با سرمايه نگاره‌شناسي يکصد ميليون عکس شد که سوداي دربرگيري کل موجوديت بشر را در سر مي‌پروراند و از آن نيز در يکي از سرداب‌هاي کوهستاني، اين بار در Boyers در پنسيلوانيا، محافظت مي‌شود. به تازگي اين شرکت از سوي Visual China Group خريدار شده که، به همراه Getty Image، مسئوليت مديريت بازرگاني اين گنجينه را بر عهده دارد.

اين نمونه‌هاي نسب‌شناسي و نگاره‌شناسي تنها مواردي خاص از پديده‌اي بزرگ‌ترند: سرمايه‌داري ميراث. اسناد بايگاني‌هاي تاريخي به صورت سرمايه ديجيتالي به ارزش بالا درمي‌آيند، حال آن که داده‌هاي موروثي منبعي است محدود. به همين خاطر، لازم است به خطرات کنترل انحصاري از جنبه‌هاي حفظ، سياست دسترسي و استفاده مجدد از اين داده‌ها توجه کنيم.

با توجه به پويايي تازه سرمايه‌داري جهاني، خود مفهوم ميراث به معناي دارايي مشترک عموم بازتعريف مي‌ شود. امروزه، ديگر، پايگاه‌هاي عظيم داده‌هاي زمان‌هاي گذشته، با علائق فرهنگي يک کشور يا يک جامعه منطبق نيستند. به دليل پوشش مکاني‌زماني‌ خود، آنها ابعاد جهاني يافته‌اند و، به همين دليل، بايد به آن‌ به ديده منبعي اساسي براي مهيا ساختن آينده نگريست.

١-
Lire notre dossier, « À qui appartient votre ADN ? », Le Monde diplomatique, juin ٢٠٠٨.

 

انسان شناسی و فرهنگ ناشر نسخه فارسی لوموند دیپلماتیک در ایران است

 

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

زوال توسعه
ماخذشناسی بحران آب در ایران

Related Posts