ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

بخش چهارم: نقاشی، خالکوبی و نقش اندازی بر بدن

 

جيمز پيپلز و گريک بايلی
برگردان: پرستو جوزانی

نقاشی بدن راهی خفيف و موقت برای تغيير ظاهر فردی است. برخی از مردم تنها چهرۀ خود را رنگ می کنند، در حالی که ديگران  علاوه بر آن ساير قسمت های بدن را نيز رنگ می¬کنند. در برخی موارد، نقاشی بدن مفهوم و معنای مذهبی دارد؛ در ساير موارد، کاملاً غيردينی¬ است، و به منظور افزايش نمود فيزيکی فرد طراحی می¬شود. بسياری از مردم پاپوای گينۀ نو، هنگامی که يک آشنا يا فرد مهمی می¬ميرد، به نشانۀ سوگواری و احترام برای متوفی، صورت و اندامشان را با خاک رس سفيد می¬کنند. مردم بومی استراليا بدنشان را با گل اخرای قرمز و زرد، گل رس سفيد، زغال و ساير رنگ¬دانه¬ها رنگ می¬کنند. در حين مراسم، بيشتر قسمت¬های بدن افراد با طرح¬های تزئينی رنگ¬آميزی می¬شود. رنگ¬ها و طرح¬ها متعارف و دارای معانی سمبليک هستند. متخصصين آيينی، کسانی که اين طرح¬ها را می¬شناسند، نقاشی را برای جشن¬های مذهبی انجام می¬دهد. خارج از بافت آيينی، برای بسياری از مردم استراليا، نقاشی بدن فعاليت غيرمذهبی و روزمره است که اعضای خانواده روی بدن يکديگر انجام می¬دهند. افراد آزادند که از هر طرح و رنگی که دوست دارند استفاده کنند، تا زمانی که مربوط به طراحی مذهبی نباشد.
مشهورترين نقاشان بدن در اين بين از قبيلۀ نوبا واقع در سودان هستند. نقاشی بدن نوبايی با توجه به سن، گروه قومی، و موقعيت مذهبی و به همان اندازه به منظور افزايش جلوۀ آنها با تأکيد بر قدرت و سلامت جسميشان به کار می¬رود. نقاشی بدن در سن پنج سالگی آغاز می¬شود، دختران بدنشان را کاملاً با رنگ قرمز يا زرد اخرايی نقاشی می¬کنند. آنها نقاشی بدن را تا اولين بارداری خود ادامه می¬دهند. گرچه برخی از مردان تنها بدنشان را با رنگ سياه نقاشی می¬کنند، سايرين بدنشان را با طرح¬های مجلل و طيفی از رنگ¬های متضاد نقاشی می¬کنند. هرچند تمام مردان بدنشان را نقاشی می¬کنند، اما مردان جوان بين سال¬های 14 و 25 در اين کار فعال¬تر هستند. آنها غير از مواقعی که درگير رويۀ کشاورزی فصلی باشند، بدنشان را هرروز يا هر دو روز  يک بار نقاشی می¬کنند. اين نقاشی غالباً نياز به يک يا دو ساعت کار دارد. آنها برای آماده کردن بدن خود، تمام موی بدنشان را می¬تراشند، شامل موی ابرو و اندام تناسلی، چون که ممکن است تقريباً تمام قسمت¬های بدنشان نقاشی بشود. برخی طرح¬ها غير بازنمايی هستند، شامل خطوط و نوار، ساير طرح¬ها بازنمايی و معمولاً از حيوانات هستند. طرح¬های جديد همچنين می¬توانند ترکيبی باشند. مردان نوبايی در نقاشی بدنشان می¬کوشند که به تعادل و هم به تناسب دست پيدا کنند.
خالکوبی و اعمال مرتبط با نقش¬اندازی بر بدن اعمالی متداول هستند. طرح¬های خالکوبی، که با قلم زدن و قرار دادن دانه¬های رنگی در زير پوست حاصل می¬شود، توسط مردم گوناگون انجام می¬شود. زمانی که پوست برای آنکه طرح¬های خالکوبی روی آن ديده شود بيش از حد تيره است، مردم ممکن است از نقش¬اندازی بر بدن استفاده کنند، يعنی برای ايجاد طرح¬ روی بدن پوست را عمداً زخم کنند.
خالکوبی به عنوان شکلی هنری پيشينۀ زيادی دارد. اين عمل در بين مصريان باستان و همان اندازه در بين سکاها، تراکيان، و رومی¬ها در اروپا انجام می¬شده است. گزارش شده که برتونی¬های باستان، هنگام پيروزی رم، بايد بدن¬هايشان را با تصاوير حيوانات تماماً خالکوبی می¬کردند. در قرن چهارم بعد از ميلاد، هنگامی که مسيحيت دين رسمی امپراتوری رم شد، خالکوبی در سرزمين¬های مذهبی ممنوع شد. خالکوبی تقريباً در بين مردم اروپا ناپديد شد، تا قرن هجدهم، زمانی که توسط ملوانان در آسيا و سواحل اقيانوس کشف شد و در اروپا به عنوان هنری کاملاً غيردينی دوباره رايج شد.
رابرت برين به تفاوتی مهمی بين نقاشی بدن و خالکوبی و نقش¬اندازی بر بدن اشاره کرده است: نقاشی قابل برداشتن است، در حالی که خالکوبی و نقش¬اندازی ماندگار و دائمی هستند. در نتيجه، خالکوبی و نقش¬اندازی معمولاً زمانی با جوامع همراه هستند که تفاوتی دائمی در موقعيت¬های اجتماعی رخ می¬دهد. در ترکيب طرح¬ها و قسمت¬های خالکوبی شدۀ بدن است که افراد متفاوت می¬شوند. در بين برخی افراد، خالکوبی محدود به خطوط اندکی بر چهره، سينه يا بازو است. برای ديگران، طرح¬های پيچيده بيشتر بدن را از صورت تا پاها می¬پوشانند. در برخی موارد، تمام بزرگسالان خالکوبی¬هايی دارند؛ در ساير جوامع، تنها افراد به خصوصی خالکوبی دارند. اهميت و معنای خالکوبی گوناگون است، اما غالباً اهميت اجتماعی-مذهبی دارد. خالکوبی پرنقشِ يک فرد پايۀ بلندتر اجتماعی اوست.
آراستن بدن با خالکوبی در جزاير پراکندۀ پولينزی دارای بيشترين جزئيات است. در واقع، واژۀ تاتو tattoo خود واژه¬ای پولينزی است. اين واژه، مانند عمل خالکوبی ملوانان، در نتيجۀ سفرهای کاشفان و صيادان غربی در قرن هفدهم و بعد از آن به کار آمد. تونگان¬ها، ساموان¬ها، مارکوئزها، تاهيتی¬ها، قبايل مائوری زلاندنو، و بيشتر مردم پولينزی خالکوبی می¬کنند که همه جا مرتبط با تمايزات اجتماعی مانند طبقه يا رتبه، جنسيت، نقش¬های مذهبی، و تخصص است. مردم پولينزی از نظر تاريخی با هم مرتبط هستند، بنابراين عجيب نيست که نشانه¬گذاری بر بدن با خالکوبی تقريباً در بين تمام جزيره¬ها يافت می¬شود، البته با شدت¬های متفاوت و با سبک¬های متفاوت.
بسياری از مائوری¬ها بخش بزرگی از بدنشان را با خالکوبی پوشيده بودند، بخش¬هايی از بالا تنه، ران، سرينی، ماهيچۀ ساق پا و به ويژه بيشتر از همه صورت. هنرمندان خالکوب پوست از ابزارهای متعددی برای بريدن نقوش منحنی، که مشخصۀ بسياری از خالکوبی¬های مائوری است، استفاده می¬کردند. يکی از آنها اسکنۀ کوچکی ساخته شده از استخوان بود و با چکشی به روی پوست قلم زده می¬شد. ظاهراً، هيچ داروی بی¬حسی در ارتباط با درد استفاده نمی¬شد، در واقع، تحمل درد اين روش می¬توانست خود بخشی از اهميت فرهنگی آن باشد. برای درست کردن رنگ¬دانه¬ها، چندين نوع چوب به منظور استفاده از خاسترشان سوزانده می¬شد. سپس هنرمند برش¬ها را ايجاد می¬کرد، رنگ¬دانه¬ها روی زخم ساييده می¬شدند تا اثر دائمی خود را بگذارند. بيشتر هنرمندان خالکوب با اعتبار بالا و پشتيبانی وسيع پاداش می¬گيرند، و مهارتشان چنان حد بالايی از تقاضا را داراست که به طور گسترده¬ به بيش از دو جزيزۀ بزرگ در زلاندنو سفر کرده¬اند.
زنان و مردان مائوری هر دو خالکوبی می¬کردند، اگر چه بدن مردان بيشتر به طور کامل پوشيده بود. برای هر دو جنسيت، به خالکوبی صرفاً به عنوان تزئينات بدن يا تجلی هويت يک شخص نگاه نمی¬شد. داشتن خالکوبی امتيازات مشخصی را همراه می-آورد. مردی که زير خالکوبی نمی¬رفت نمی¬توانست خانۀ قايقی بسازد، چوب بتراشد، سلاح بسازد، يا طناب ببافد. زنانی که خالکوبی نشدند نمی¬توانستند در کشت سيب¬زمينی شيرين، محصول اصلی سبزيجات مائوری¬ها، کمک کنند.
خالکوبی صورت مائوری¬ها، به نام ماکو، اهميت ويژه¬ای دارد. زنانی که روی لب¬ها و چانه خالکوبی داشتند اغلب نزديک به وقت ازدواجشان بود. خالکوبی صورت مردان با تقسيم صورت به چهار بخش طراحی می¬شد –چپ در برابر راست بينی و بالا در برابر پايين تقريباً هم سطح چشم. ماکو اساساً روی محور عمودی متقارن بود، با طرح¬های منحنی روی قسمت¬های پيشانی و ابرو، گونه¬ها، و دهان. در بسياری موارد، تقريباً تمام صورت مردان خالکوبی شده بود. هر طرح ماکويی نمی¬توانست توسط هر مردی استفاده شود، طرح¬ها مربوط به مشخصه¬هايی مانند موقعيت ارثی، محل تولد، و دستاوردهای نبرد بودند. بنابراين محدوديت¬های اجتماعی که در استفاده از خالکوبی وجود داشت نشان می¬داد که آنها سمبل¬های مهمی از هويت قومی و دستاوردهای فردی هستند. مردم آمريکای شمالی¬ ممکن است طنين سبک¬های خود در لباس پوشيدن، جواهرات، سبک مو، و ساير تزئينات شخصی را در خالکوبی¬های مائوری و ساير پولنزيايی¬ها ببينند.
در جزيره¬های ديگر پولينزی خالکوبی همانند الگوی کلی مائوری اما در جزئيات متنوع بود. در ساموا، برای نمونه، گروهی از پسرها با يکديگر و با جشن و سرور بسيار در اوايل ده سالگی روی ران و کفل خالکوبی می¬کردند. نخستين کسی که خالکوبی می¬شد پسر رئيس عالی رتبه بود، و ساير پسرها برای تقسيم درد او شرکت می¬کردند و بنابراين احترام و وفاداری خود را به طور عمومی نشان می¬دادند. ظاهراً، زنان سامون، اگر مردان خالکوبی نمی¬داشتند، آنها را به عنوان شريک جنسی تحقير می¬کردند. به طور سنتی، دختران ساموا خالکوبی را تنها در پشت زانوانشان انجام می¬دادند، که فرض می¬شد بر ديگران آشکار نمی¬شود. جالب آن است که در ساموا، بزرگترين و پرزينت¬ترين خالکوبی¬ها مربوط به تفاوت کارکردهای بيولوژيکی بر پايۀ جنسيت بود. يک ضرب¬المثل بود که می¬گفت:
مردی که باليده و خالکوبی شده. زنی که باليده و زاييده.  (ميلنر 1969، 20)
بر اساس يک تفسير، خالکوبی داوطلبانه به مرد دردی را می¬دهد همانند دردی که زن برای تولد نوزاد می¬کشد. شايد تجربۀ مردان از درد خالکوبی مرتبط با تحقير مرد بدون خالکوبی توسط زنان ساموا باشد. در تمام پولنزيا، مردم مارکوئز بيشترين پوشش خالکوبی را بر بدنشان داشتند. رؤسای عالی رتبه حتی روی کف پاهايشان نيز خالکوبی داشتند. آلفرد گل بحث می¬کند که اين پوشش نسبتاً کامل بدن در مارکوئز بدن را در تصاوير می¬پيچد تا بر اين اساس آن را از خطرات روحی در امان دارد. خدا و ارواح خالکوبی نمی¬شدند؛ تصاوير خالکوبی بدن انسان را از آسيب حفاظت می¬کرد.
تزئين بدن با بريدن و ايجاد زخم، يا نقش¬اندازی بر بدن، در ميان مردم دنيا بسيار محدودتر از خالکوبی است. مانند خالکوبی، نقش¬اندازی بر بدن نيز برای دلايلی چند انجام می¬شود. بسته به هر فرهنگی، زن و مرد هر دو ممکن است نقش¬اندازی کنند. گاهی طراحی نقش¬اندازی بر روی صورت است؛ در موارد ديگر، سينه، پستان، پشت، و حتی پاها و بازوها ممکن است با چنين طرح-های بسيار ظريفی پوشيده شوند. گاهی نقش¬اندازی بر بدن بخشی از مراسم بلوغ يا ساير مراسم ورود را شکل می¬دهد. در بين نوئر در جنوب سودان، مجموعه¬ای از برش¬های افقی بر روی پيشانی مردانی ايجاد می¬شود که مراسم ورود مردانه را کامل گزرانده¬اند. اين برش¬ها به طور نمادين نشان دهنده و مرتبط با بلوغ و شجاعت يک مرد جوان هستند. بعد از برش¬های نقش-اندازی، زخم¬ها نمادهای دائمی مردانگی نوئری می¬شوند.
Peoples, J. and Bailey, G. (2012) Humanity: An Introduction to Cultural Anthropology (9th edn) Wadsworth, Cengage Learning: Belmont. pp. 344-345

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766

شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66

شماره کارت: 7329-6247-3377-6104

به نام آقای رضا رجبی

مجموعه عکس بدن و هویت: ادای فکر کردن
نقش دیاسپوراها به عنوان بازیگران فراملی در شبکه ها...

Related Posts