ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ

ایران درّودی (2)


ایران درودی (متولد ۱۱ شهریور ۱۳۱۵ در مشهد) نقاش برجسته ایرانی است. او همچنین کارگردان، نویسنده، منتقد هنری بوده و به عقیده برخی پیرو مکتب فراواقع‌گرایی (سورئالیسم) است.درودی همچنین کارگردان و تهیه‌کننده چند فیلم مستند و کوتاه برای تلویزیون بوده‌است. درودی در ۱۹۷۰ به درخواست دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف به تدریس تاریخ هنر در این دانشگاه پرداخت. زندگینامه ایران درودی در ۱۱ شهریور ۱۳۱۵ در خانواده‌ای اشرافی در خراسان به‌دنیا آمد. پدرش خراسانی بود و مادرش قفقازی. تبار پدری‌اش پشت در پشت بازرگان بودند و مادرش به همراه خانواده بعد از انقلاب اکتبر و تشکیل کشور شوروی از قفقاز به ایران مهاجرت کردند.در کودکی با خانواده به اروپا سفر کرد و از شهرهای مختلف اروپا دیدن کرد،وقتی جنگ جهانی دوم شروع شد خانواده او در هامبورگ زندگی می‌کرد و با شروع جنگ به ایران بازگشتند و مدتی در مشهد زندگی کردند و بعد به تهران آمدند و ساکن تهران شدند....
ادامه خواندن

كدام نشانه؟ (2)


  land mark or sign؟ معناي نشانه در نشانه شناسی بر طبق الگوي سوسوري نشانه، و مفاهيم برگرفته از آن، نشانه‌ها معني خود را به صورت ذاتي با خود حمل نمي‌كنند، آن چه كه معني نشانه ناميده مي‌شود، در واقع از دو رابطه به دست آمده است: يكي رابطه دروني هر نشانه، كه رابطه ميان دال و مدلول است و همينجاست كه سوسور بر قراردادي بودن اين رابطه در نشانه تاكيد مي‌ورزد، و اين همان رابطه اي است كه در مثال بالا كلمه باز را به مفهوم باز بودن فروشگاه براي خريد، پيوند مي‌دهد. آن رابطه‌ي دوم، رابطه‌اي است سلبي، ميان اين نشانه و نشانه‌هاي ديگر. اين رابطه بيانگر ضرورت تعلق نشانه به يك نظام در راستاي معني داري است. در حقيقت از ديد سوسور، نشانه ها به يكديگر ارجاع ميدهند و همه چيز به روابط درون نظام نشانه‌اي وابسته است. هيچ نشانه اي به تنهايي معني ندارد و بلكه...
ادامه خواندن

بوطیقای شهر – بخش 47


پیر سانسو برگردان ناصر فکوهی و زهره دودانگه با پل، ما این بار بر فراز رودخانه ای آرام می ایستیم که هیچ هول و هراسی را بر نمی‌انگیزد. قوس های پل از روی رودخانه گذشته‌اند و بیشتر از هنر و غرورآفرینی انسان سخن می گویند تا از زیبایی «طبیعت». پل به گونه‌ای تجلی جدیدی از انسان است. کناره‌های رودخانه –در مقابلِ اضطرار، تنش و قطعیت شهری- ما را به سوی آزادی، آسایش و پیچ و خم‌ها هدایت می‌کنند. انسان سرانجام این فرصت را می‌یابد که خود را درون حفره‌ای جای دهد. روی پل ما دو عنصر اساسی را بازمی‌یابیم که چندان نمی‌توانند با یکدیگر سازش داشته باشند. از یک سو ما نمایش را داریم، یک حیات شهری مضاعف، همچون پدیده‌ای معادل بلوار. تاریخ نشان می‌دهد که دستفروشان،شعبده‌بازها، معرکه‌گیران ، سارقان و دلقک‌ها به فراوانی روی پل‌های پاریس دیده می شده‌اند. این گروه‌ها رفته رفته در طول زمان از میان رفته...
ادامه خواندن

آداب و رسوم مردم آذربایجان شرقى در آستانه عید نوروز


در فرهنگ و سنن هر قوم و ملتی، روزهایی وجود دارد که ریشه تاریخی و فرهنگی داشته و جلوه‌ای از باورهایی است که حتی با مقدسات دینی و مذهبی آنها پیش رفته و هویت فرهنگی و تاریخی آن جامعه را به نمایش گذاشته است. یکی از این روزها مربوط به سال نو خورشیدی است که یکی از شایع‌ترین آیین‌های جهانی است و کم‌تر تمدنی را خواهیم یافت تا از آن تهی باشد. هر قومی بر اساس تاریخ، فرهنگ و مذهب خود آغاز سال نو را در قالب برپایی مراسم و جشن‌های ملی و مذهبی پاس می‌دارد. عید نوروز و جشن‌های سال نو ما ایرانیان با برخورداری از یک فرهنگ و تاریخ اصیل و طولانی همچنین مصادف بودن آن با حیات هستی و جان گرفتن مجدد زمین، از امتیاز خاصی برخوردار بوده و آن را از اعیاد مربوط به سال نوی اقوام و ملل دیگر متمایز ساخته است. در استان آذربایجان...
ادامه خواندن

نسبت هنر و پست مدرنیسم، با نگاهی به نمایشنامۀ "هنر" یاسمینا رضا


یاسمینا رضا در نمایشنامۀ "هنر"، ما را متوجه ماهیت هنر در وضعیت پست مدرن می کند. اینکه وضعیت پست مدرن دقیقاً چه معنایی دارد، سؤال ابتدایی ماست. و اینکه در نمایشنامه ی "هنر"، در دو سطح "داستان نمایشنامه"، و "هسته ی مرکزی فکر فلسفی اثر" چگونه به موضوع پست مدرنیسم پرداخته می شود، دومین تأملِ این یادداشت.   پرسش از "پست مدرنیسم": برای درک بهتر وضعیت پست مدرن به کتاب دکتر رضا داوری اردکانی، «اندیشه ی پست مدرن»، رجوع می کنیم. ایشان در این کتاب، وضعیت پست مدرن را چنین تبیین می کنند که اساساً خود مدرنیته در جهان غرب، از بطن همان تفکر نهادینه شده در قرون وسطی و در امتداد همان اندیشه شکل می گیرد. و پست مدرن نیز برای انسان غربی به همین ترتیب است: «اندیشه ی پست مدرن، نقد تجدد است نه ردّ آن. اگر در دهه های اخیر تجدد نقد می شود وجهش این است...
ادامه خواندن

روایت بدن مندی انسان- درخت؛ نگاهی به نمایشگاه نقاشی سادگی عمیق


جاندار انگاری اشیا و پدیده های طبیعی از مضامین رایج در باور های اقوام کهن است.درخت در کهن ترین تصویرش، درخت غول پیکري است که رمز کیهان و آفرینش آن است و زمین را به آسمان می پیوندد. در قرون وسطی، انسان را غالباً به درختی وارونه تشبیه می کردند که سرش با ریشه درخت و تن و اندام هایش با تنه درخت و شاخه هایش قیاس می شد باورهای اسطوره اي پیرامون گیاهان و درختان نیز عموماً بر پایه یکی از وجوه« درخت- زن » و « درخت- مرد»شکل گرفته و بسط یافته است. در کتاب فرهنگ نمادها در این باره می خوانیم که درخت نیز مانند سایر پدیده هاي طبیعی،از نظر جنسیت دو وجهی است: ساقه درخت که به طرف آسمان قد بر افراشته، نماد نیرو و آلت مذکر وتصویر الگوي ازلی پدر است، در حالی که درخت مجوف و درخت برگ دار و انبوه یادآور تصویر الگوي...
ادامه خواندن

درسگفتارهای کلژدوفرانس، مانه: یک انقلاب نمادین(39)


تصویر: تابلوی «ناهار روی چمن» اثر «کلود مونه» پیر بوردیو برگردان ناصر فکوهی ما با دلایل زیادی می‌توانیم رویکردی مدرّسی داشته باشیم. ما با امری در مفهوم اسکوله (1) مدرسه‌ای روبرو هستیم، یعنی با نوعی موقعیت سرگرم‌کننده در مدرسه. اما این موقعیت سرگرم‌کننده خود به عملکردهای مدرّسی دامن زده است، به آثاری مدرّسی [...] سوفسطائیانی که افلاطون [گفته ‌های] آن‌ها را پنهان می‌کرد، می‌گفتند، مهم «کایروس» است، یعنی لحظه مناسب. هر کسی می‌تواند جملات زیبایی به زبان بیاورد، اما اگر این کار را در لحظه مناسب و دیرتر از آن انجام دهد، هیچ فایده‌ای در این کار وجود ندارد. سوفسطایی‌ها که مدافعان و یا مدرّسان سیاست بودند، سیاستی در زبان داشتند که بسیار با سیاست افلاطون متفاوت بود و بسیار خوب می‌دانستند که در زبان یکی از اساسی‌ترین نکات، مناسب بودن است، اینکه زبان در زمان مناسب به کار رود(2). تمام این چیزهایی که من به صورتی نامنظم بیان می‌کنم...
ادامه خواندن

معرفی کتاب «مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه»


  هانیه کرمیان   استوری، جان. مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه، ترجمه حسین پاینده، تهران، نشر آگه، 1385 بررسی «مجموعه ای از رهیافت ها که نقش بسزایی در تکوین رویکرد مطالعات فرهنگی به مطالعه درباره فرهنگ عامه معاصر داشته اند»(استوری،13:1385) این عبارت خلاصه ای است از کتابی که جان استوری باگردهم آوردن رویکردها و نظریات گوناگون در ارتباط با رسانه های عامه پسند،مطالعات فرهنگی،فرهنگ عامه وارتباطی که می توانند با یکدیگر برقرارکنند،به تألیف رسانده است. این کتاب در 8 فصل موضوعاتی همچون تلویزیون،داستان ها،فیلم ها و روزنامه ومجلات عامه پسند را از دیدگاه های نظری مختلف مطرح کرده و در ادامه رویکرد و نوع نگاه مطالعات فرهنگی را به تحلیل های پیشین می افزاید. در تمام طول کتاب ودر هر فصل،نکته مهم و بنیادینی که از نقطه نظر مطالعات فرهنگی در خصوص رسانه های عامه پسند مطرح می شود،کنارگذاشتن و مردود شمردن «نخبه گرایی بدبینانه»است.مقصود سوگیری هایی است که از...
ادامه خواندن

درمسير آفتاب تابان: مسيح باز مصلوب*


نوشته کلمان بوندو برگردان رويا شريفيان   نيکوس کازانتزاکيس (هراکليون ١٨٨٣- فريبورگ ١٩٥٧) نويسنده اي پرسخن با آثار متعددي در زمينه هاي مختلف (مقالات ادبي، رمان، ، شعر) که شهرتش به سبب دو اثر است. يکي زورباي يوناني و ديگري آخرين وسوسه مسيح که روايت سينمايي آن ساخته مارتين اسکورسيسي در سال ١٩٩٨ جنجال آفرين بود.مسيح باز مصلوب که در سال ١٩٤٨ منتشر شده بود با يک ترجمه جديد عرضه گرديده است.اين اثر به سياق دو اثر قبلي نويسنده، آميزه اي است از روايت واقع گرايانه و تمثيل هاي شاعرانه و اساطيري.   « پرندگان شب، در پي غريزه و گرسنگي فرياد بر ميآورند . اولين ستارگان، بزرگترين آنها، از طاق الهي معلق اند.»   رمان با بازي ماسک ها شروع مي شود. حوالي سالهاي ١٩٢٠ الي ١٩٢٢ ، در زمان جنگ يونان و ترکيه، ساکنان آبادي کوچک ليکورويسي واقع در آسياي صغير، براي باز آفريني شخصيت هاي انجيل فرا خوانده...
ادامه خواندن

بیست و دومین نشست «شنبه‌های سینما و فرهنگ»: نمایش فیلم «فورس-ماژور» اثر روبن اوستلاند/ با سخنرانی و تحلیل دکتر رضا محقق/ 1 دی/روابط عمومی


انسان‌شناسی و فرهنگ، بیست و دومین نشست از فصل جدید برنامه خود را با عنوان «شنبه‌های سینما و فرهنگ» با همکاری موسسه پلک تهران و موسسه بهاران برگزار می کند (دبیر جلسات پویا عاقلی زاده)؛ این برنامه روز شنبه اول دی 1397، در محل موسسه بهاران واقع در میدان فاطمی از ساعت 5 و نیم تا ساعت 8 و نیم ارائه خواهد شد. در این برنامه، فیلم «فورس-ماژور» اثر روبن اوستلاند به نمایش درخواهد آمد. پس از آن «رضا محقق» درباره فیلم سخنرانی خواهد کرد و در انتها به پرسش ها پاسخ داده می شود. آدرس: تهران، میدان فاطمی، خیابان جویبار،کوچه نوربخش، پلاک 21 &http://tiw.al/K
ادامه خواندن

ماه عسل با طعم جنایت


مرور خاطره با فیلم «شب داغ تابستان» ساخته دیوید فریدکین/ فیلم یک نوآر تمامعیار بود با داستانی پراز کشش و التهاب؛ فیلمی کاملا نامتعارف محصول 1957 فیلم و سریال/ چرا کلاسیکها را باید دید علی مسعودینیا این بار از فیلمی حرف میزنیم که کارگردانش چندان نامدار نیست اما در ایران جوانهای قدیم حتما او را بهتر به یاد دارند. البته نه به خاطر فیلمی که موضوع بحث ماست که به خاطر سریال مشهور «سوییچ» که پیش از انقلاب از تلویزیون ایران پخش میشد و هواداران بسیاری داشت. دیوید فریدکین در دنیای سینما چندان دوام نیاورد و فقط دو فیلم ساخت. اما سالیان سال به عنوان نویسنده، تهیهکننده و کارگردان سریالهای موفق تلویزیونی دهه 50 و 60 میلادی کارنامهای موفق از خود بر جای گذاشت. سریالهایی چون «آیرون ساید»، «کوجک» و «کارآگاهان». فریدکین در 1957 با فیلم «شب داغ تابستان» وارد دنیای سینما شد. این اولین و بهترین فیلم او البته...
ادامه خواندن

كدام نشانه؟ (1)


واژه فارسي نشانه به عنوان معادل انتخاب شده براي دو مفهوم متفاوت در حوزه طراحي شهري، امروزه يكي از آشناترين واژگان كليدي اين دانش به حساب مي‌آيد. مفهوم اول ، نشانه از ديدگاه كوين لينچ است، معادل با واژه انگليسي land mark . استفاده از اين واژه در ادبيات طراحي شهري ، نسبت به آن چه كه نشانه شناسي نشانه ميداند، بيشتر متداول و مسبوق به سابقه است. نشانه در دانش نشانه شناسي نوين با معادل انگليسي sign ،اگر چه بدوا در دانش زبانشناسي بازشناسي شده و مورد مطالعه قرار گرفته است، اما به لحاظ كاربرد مفهومي خود ،پس از زبان به نظامهاي نشانه‌اي ديگر چون تاتر و سينما، موسيقي، عكاسي و اخيرا معماري و طراحي شهري تسري يافته و مورد بحث و بررسي واقع شده است. اين مقاله سعي بر آن دارد تا با مروري بر روي مفهوم نشانه از ديدگاه لينچ كه ذاتا متعلق به فضاي شهري و...
ادامه خواندن

مردم گرجستان


مرزهای گرجستان به حدود جغرافیایی آن ختم نمی شود . مردم مختصات گرجستانند . گرجستان به مردمی مبتلاست که هر یک اقلیم تاریخی و فرهنگی این کشور را با خود در چهره دارند و تو مجبور به خوانش چهره های افراد هستی چون این خوانش، خوانش چهره های افراد، بخشی از شهود سفر توست . به طور واضح دیدن را نمی توان نوشت . دیده توامان با تداعیست و نیاز به بیان دارد ، بیانی ناشی از فهم و فهم ناشی از چه ؟ از پیش فرض های تو قبل از سفر ؟ از سایر شهود تو طی سفر ؟ از قضاوت های ناخواسته و کاملا جهت دار تو ؟از روان قطور و هزار و یک برگ اجدادی تو؟ در کوچه های حاشیه تفلیس انسانی سالخورده می بینی ! کنجکاو و غریبانه ترا می پاید انگار که سربازان ارتش سرخ را که یا برای کشتار می آیند و یا برای...
ادامه خواندن

معرفی کتاب اسطوره، امروز


کتاب مورد بررسی با عنوان اسطوره، امروز (Mythologies) اثر رولان بارت (Roland Barthes) ترجمه شیرین دخت دقیقیان از نشر مرکز است. سکانس اول: مقدمه رولان بارت در این کتاب به تحلیلهای موضوعی و همچنین نظریه اسطوره شناسی خود را ارائه داده است. گزیده نویسی، بیان دقیق نظریه و موضوعات با لحن دلنشین و ادبی او در این کتاب نیز دیده میشوند. کتاب پیش رو با عنوان "اسطوره ها" درزبان اصلی منتشر شده است. کتابِ ترجمه، شامل سه بخش پیشگفتار مترجم، مقاله "اسطوره، امروز" و گزیده مقاله های او از موضوعات مختلف است. یادداشت مترجم حکم مقدمه ای برای ورود به بحت اسطوره شناسی را دارد، مقاله "اسطوره، امروز" گویای مبانی نظری بارت به طور فشرده درباره اسطوره شناسی است و در بخش آخر مجموعه مقالات منتشر شده اودر روزنامه ها با موضوعات روز مانند چارلی چاپلین، انیشتین، شیر، شراب و ... است که به تحلیل اسطوره های معاصر میپردازد.اسطوره¬شناسی او...
ادامه خواندن

درباره كامران صفامنش، معمار هويت گمشده


«كامران صفامنش» يكى از محققين و پژوهشگران بى ادعايى است كه از نفس اماره يا باز هم به قول خودش "Ego" می‌گریزد و هر جا كه قرار است درباره خودش حرف بزند موضوع بحث را عوض می‌کند. مردى كه در پشت آن‌همه جديت و نظم و حساب‌وکتاب و طرح و نقشه، دغدغه ماهيت و هويت معمارى و ساختمان‌سازی ايرانى را دارد... - تولد۱۳۲۵. تهران ـ گذراندن دوره متوسطه در سال۱۳۴۲ از دبيرستان هدف يك تحت مديريت احمد بيرشك ـ سال۱۳۴۳ ورود به دانشكده معمارى دانشگاه تهران و سال۱۳۵۰ ـ اخذ مدرك فوق‌لیسانس با درجه ممتاز با تقدير كتبى ـ فوق‌لیسانس طراحى شهرى و معمارى از دانشگاه كاليفرنياU.C.L.A و بركلى ـ مدرس معمارى و طراحی شهرى و تاريخ معمارى از سال۱۳۶۸ تا به امروز در دانشگاه‌های تهران، علم و صنعت و آكسفورد انگلستان ـ دريافت تقديرنامه براى طرح‌های مختلف معمارى و شهرسازى ازجمله طرح بهسازى و تجهيز ناحيه باغ ملى به‌عنوان...
ادامه خواندن

انتخاب قهرمانان خویش


« اوراق پنتاگون »  فیلمی از استیون اسپیلبرگ پی یررمبر    PIERRE RIMBERT ترجمه : سعید جوادزاده امینی ۲۲ ژانویه گذشته، خبرنگاران بدون مرز و دفتربین المللی یونیورسال پیکچردر فرانسه مدعوین خود را برای شرکت در نمایش پیش از اکران عمومی « پست » استیون اسپیلبرگ که درسینماهای فرانسه با عنوان « اوراق پنتاگون»( Pentagon Papers ) به نمایش در آمد به سینما پوبلیسیس دراگ استور( Publicis Drugstore ) در شانزه لیزه پاریس دعوت کردند، فیلمی که «ماجراهای مرتبط با حقیقت یابی، تجسس و نقش روزنامه نگاران » سوژه اصلی آنرا تشکیل می دهد.» اتفاقات واقعی که در سال ۱۹۷۱ در آمریکا رخ می دهد موجب جذابیت فیلم می شود، دانیل الزبرگ(Daniel Elsberg)  تحلیل گر وابسته به یک  اتاق فکری پنتاگون با پذیرش همه خطرات اقدام به تصویر برداری از پرونده دفاعی سری می کند که بر ملا کننده دروغگویی کندی و لیندون جانسون به کنگره و مردم در رابطه با...
ادامه خواندن

روایت‌هایی کوتاه از زندگی، آدم‌ها و ...


فرّخ امیرفریار آن‌چنان‌که بودیم؛ مجموعه یادداشت‌های لیلی گلستان. لیلی گلستان. تهران: حرفة هنرمند، 1397. 335 ص. مصوّر. 280000 ریال. خانم لیلی گلستان حدود 5 دهه است که آثار ادبی و هنری را به فارسی ترجمه می‌کند و سه دهه است که گالری هنرهای تجسّمی دارد. امّا او علاوه بر این‌ها در نوشتن هم‌کوشا بوده است. اغلب نوشته‌های او کوتاه و برخی بسیار کوتاه‌اند و در مطبوعات مختلف طی سال‌ها درج شده‌اند. کوتاهی نوشته‌ها و پراکندگی‌شان باعث شده این جنبه از کار او برای شماری از خوانندگان چندان شناخته شده نباشد. تعدادی از یادداشت‌ها و نوشته‌های او در کتاب حاضر جمع و عرضه شده است. این نوشته‌ها دربارة مضمون‌های مختلفی است: افراد خانواده، دوستان، مشاهیر ادب و هنر، مسائل اجتماعی، فرهنگی و هنری و وقایع روزمره. در این یادداشت‌ها خصوصیّات شخصیّتی خانم گلستان کاملاً آشکاراست: صراحت، جسارت، گزیده‌گویی و پرهیز از تعارف. عمدة یادداشت‌ها سبکی شتابکار دارند و خالی از حشو...
ادامه خواندن

یادی از محمد قاضی زوربای ایرانی!


...روح خیامی قاضی می نویسد آن روح اپیکوری (خیامی شدید)که در زوربا هست در من نیز وجود دارد من هم مانند زوربا ناملایمات زندگی را گردن نمی گیرم و در قبال بدبیاری ها روحیه شاد و شنگول خود را از دست نمی دهم.من نیز نیازهای واقعی انسان فهمیده را در چیزهای اندک و ضروری که خورم یا پوشم نمی دانم و خود فروختن! و دویدن و به دنبال کسب و جاه و جلال و ثروت و مال را اتلاف وقت می شمارم و می کوشم تا از آنچه بدست میآورم به نحوی که فکر و روح و وجدان اجتماعی ام را اقناع کند استفاده کنم. و در ادامه من نیز یعنی نویسنده متن با همین مقدمه قاضی از کتاب زوربای یونانی یادداشت هایم را در خصوص این نویسنده،مترجم،و بالاتر از اینها انسانی بزرگ آغاز می کنم ...قاضی و امثال او شخصیت های طرازنوین دوره خاصی از این سرزمین بوده اند...
ادامه خواندن

بیست و یکمین نشست «شنبه‌های سینما و فرهنگ»: نمایش فیلم «ساعت گرگ و میش» اثر اینگمار برگمان/ با سخنرانی و تحلیل پویا عاقلی زاده/ 24 آذر


انسان‌شناسی و فرهنگ، بیست و یکمین نشست از فصل جدید برنامه خود را با عنوان «شنبه‌های سینما و فرهنگ» با همکاری موسسه پلک تهران و موسسه بهاران برگزار می کند (دبیر جلسات پویا عاقلی زاده)؛ این برنامه روز شنبه 24 آذر 1397، در محل موسسه بهاران واقع در میدان فاطمی از ساعت 5 و نیم تا ساعت 8 و نیم ارائه خواهد شد. در این برنامه، فیلم «شرم» اثر اینگمار برگمان به نمایش درخواهد آمد. پس از آن «ناصر فکوهی» درباره فیلم سخنرانی خواهد کرد و در انتها به پرسش ها پاسخ داده می شود. آدرس: تهران، میدان فاطمی، خیابان جویبار،کوچه نوربخش، پلاک 21 لینک خرید بلیط:  https://tiw.al/pxg
ادامه خواندن

نقدی بر نوشتار«کالبد انسان در نگاره‌ها- عصر صفوی» نوشته فاطمه سیارپور


«کالبد انسان در نگاره‏ ها» عنوان مجموعه یادداشت‎هایی است که از تاریخ 16 مهر ماه 1393 لغایت 9 آذر ماه سالِ جاری در شش بخش نوشته شده و با رویکردِ بازنمایی به بررسی کالبد انسان در نگاره‏ هایی متعلق به رضا‏ عباسی واقع در کاخ چهلستون اصفهان پرداخته است؛ این مطالب در سایت اینترنتیِ انسان‏شناسی‏ و‏فرهنگ، توسط فاطمه سیارپور، دانش‌آموخته‌ی انسان‏شناسی، به صورت پیوسته انتشار یافته است. این یادداشت‌ها به نوعی در حیطه‌ی مطالعات تاریخی هنر (جامعه شناسی و انسان‌شناسی هنر) قرار می گیرند که رویکردی میان‌رشته‌ای را برای درک هنر به کار می‌برند. در این نوشتار تلاش خواهد شد با رویکردی انتقادی به مبانی و روش‌شناسی این یادداشت‌ها و نتایج آن در توصیف و تحلیل این نگاره‌ها پرداخته شود.
آنچه که از دیرباز در مفهوم هنر و آثار هنری و هنرمند، در فرهنگِ ما، مورد بی‌توجهی واقع شده، نگاهِ ساده و تقلیل‌گرایانه به «هنر» و «مطالعات هنری» در پژوهش‌های میان رشته‌ای هنر است. در صورتی که اثر هنری نه تنها در سَبک، بلکه در تکنیک امری تخصصی و مستلزم دانش و مهارت خاصی است. به عبارتی شناختِ هنر، امروزه، در زیرشاخه ‏ی علم قرار گرفته و به دلیل تنوع و فرّار بودن و گسترد‏گی آن نه تنها مطالعات دقیق ‏تری را می‏طلبد بلکه تجربه‏ی عملی و مهارت هنری از نکات حائز اهمیتی است که از ساده‏ ترین آنها می‏توان به شباهت‏ها و دوربودن از تکنیک‏ها، سبک‏ها و بخصوص تاریخ هنراشاره کرد، که پژوهشگران حوزه ‏های دیگر به آن دقتی نکرده و نمی ‏کنند. این امر چنان در تفسیر و خوانشِ متونِ تصویری تاثیرگذار است که نه تنها پژوهشگرِ هنری را که سالهاست در این وادی بوده به خطا می‏اندازد که گاه مشاهده می‏شود محققانِ خارج از حوزه‏‏ ی هنر (آنان که در رشته‏های غیر هنری آموزش دیده‏اند) نیز به‌صورت مداوم به خطا رفته و گاهی خوانش ‏های بسیار متفاوتی ارائه می ‏دهند که منطبق با متن هنریِ موجود نیست.
بنابراین، برای درک و فهم متون هنری اعم از تصویری، نوشتاری و انتزاعی نظیر موسیقی و ارتباط آن با دیگر علوم، آشنایی با چگونگیِ توصیف شکل‏ گرایانه‏ ی یک اثر (که به نوبه‌ی خود در هنرهای متفاوت ساختارهای توصیفی متفاوتی وجود دارد) و تجزیه‌وتحلیل آن در علوم اجتماعی (تئوری ‏های نظری) از الزامات این نوع پژوهش است. بر این اساس، من در این نوشتار با توجه به نگاه شیلا کَن‏بی (sheila canby)، یکی از پژوهشگران نقاشی‏ های عهد صفوی و مسئول بخش هنر‏اسلامی موزه‏ ی متروپلین نیویورک، به مفهوم بازنمایی در نگارگری ایرانی می‌پردازم و از سوی دیگر با معرفیِ مفهومِ بازنمایی در هنر و چگونگیِ توصیف اثرِ هنری به روش شکل‏ گرایانه (Formalist Model)، نوشتار «کالبد انسان در نگاره ها» را مورد بارخوانی قرار خواهم داد.

 

کالبد انسان در نگاره ها
همانگونه که بیان شد پژوهش فاطمه سیار‏پور در شش بخش با عناوین 1- مقدمه و معرفی بنا و نقاشی‏های مورد بررسی 2- تاریخ و وضعیت اجمالی در دوران صفوی 3- پوشش در دوران صفوی 4- پوشش زنان در دوران صفوی 5- مطابقت تصویر و آثار 6- جدول‏ بندی و نمایش تفاوت‏ها و شباهت‏ها نگاشته شده است. در ابتدای نوشتارِ یاد شده سه مسأله‏ ی اصلی برای دستیابی به کالبد انسان در نگاره ‏ها مورد توجه پژوهشگر بوده است. 1- روش گردآوری: مطالعات میدانی و اسنادی 2- رویکرد: بازنمایی 3- انتخاب میدان: دیوارنگاره‏ های کاخ چهلستون با تأکید بر مکتب رضا ‏عباسی.
با توجه به نکات ذکر شده، دو شُبهه در رویکرد انتخابی مشاهده می‏شود که تا حدودی داده ‏ها و تجزیه‌وتحلیل آثار ذکر شده را به خطا برده است. به نظر می ‏رسد که پژوهشگر به مفهوم بازنمایی دقت نکرده و یا آنکه به این مفهوم در هنر آشنایی نداشته است. به همین دلیل در ادامه‏ ی پژوهش دچار ابهام شده و نتواسته به نتیجه‏ ی مطلوب و یکپارچه ای دست یابد. همچنین در روش گردآوری که بخشی از آن مربوط به مطالعات میدانی است، نوشتار نمایانگر عدم مصاحبه با متخصصان نقاشی ایرانی یا استفاده‌ی دقیق از پژوهش‌های این عرصه است. و در نهایت به دلیل عدم آشنایی کامل به تاریخ نقاشی ایرانی و سبک‏ها و هنرمندان، خطاهای تحلیلی بیشتر آشکار شده است که در ادامه به نمونه‏ هایی از آنها خواهم پرداخت. آنچه که تاکنون بیان شد به این معناست که خلاقیتِ موجود در مطالعاتِ میان رشته‏ ای، به جهت خوانش ‏های جدید در مطالعات جدید، نیازمندِ دانش و آگاهیِ دقیق و بررسی ‏های موشکافانه‏ تری در هر دو شاخه‏ ی علمی مورد نظر است.

نقاشی ایرانی به روایت محققان
نگارگری جزوِ آن دسته از هنرهایی است که هنرِ ایران و هنرمندِ ایرانی را از دیگر سرزمین‏ ها متمایز می‏کند و سالیان متمادی است که محققانِ متعددی را به تمجید و تحلیل این آثار واداشته است. شیلا کَن‏بی محققِ هنرِ اسلامی در توصیف این نوع نقاشی (درست ‏تر آن است که بگوییم این نگاره‏های ایرانی) چنین بیان کرده:

نگاره ‏های سنتیِ ایران مثل دنیایی کوچک از گل‏های همیشه بهار، با نسیمی فرح ‏بخش و انسانِ باوقار و نورِ تابناک، بیننده را به تفرج و نشاط هر چه بیشتر دعوت می‏ کند. اوج این نگاره ‏ها تنها به تصویر کشیدن یک داستان نیست، بلکه، به تپه‏ ها، حیوانات، ابرها و درختانی که صحنه‏ ی داستان را پر کرده‏ اند، دَمِ مسیحایی می ‏بخشند. بعد‏ها در قرن یازدهم ه.ق، نگاره ‏پردازی جای خود را به تک‏ چهره ‏پردازی داد و انسان مقام شایسته‏ ای در نقاشیِ ایران پیدا کرد. ولی نگارگران ایرانیِ متعلق به هر نسل و سیاقی ، پیوسته مفهوم خاص خود را از تصویر ارائه کرده‏ اند. با تاکید بر دو بعد نمایی و هماهنگی اشیا آن را آنگونه که باید باشد تصویر کردند، نه آنگونه که هستند. (کن بی، 1389,ص9)

با توجه به تعریفِ ذکر شده، درکِ یک اثر نگارگری ابتدا مستلزم فهم، شناخت و آشنایی به سبک‏ها و زیبایی‏ شناسی نگارگری ایرانی و از سوی دیگر آنکه مستلزم آشنایی به روش‏ها و رویکردهای تجزیه و تحلیل این آثار است. همانطور که در بالا به آن اشاره شد، آنچه که کن‏بی در توصیف نگاره ‏های ایرانی بیان می‏کند بازنمایی (representation) است نه خلق و بازآفرینی (recreation).
بازنمایی در یک اثر هنری به معنای آن است که هنرمند اثر را خلق می‏کند، نه آنگونه که هست، بلکه آنگونه که باید باشد و باید دانست. «حقیقت این است که یک اثر هنریِ بازنمایی، هم مستلزم شناخت همانندی است و هم شناخت قراردادهای حاکم بر فرمِ هنری، به صورت مشخص ‏تر، چنین واکنشی مستلزم شناخت نحوه استفاده سنجیده از چنین قراردادها به وسیله هنرمند است» (شپرد، 1390, ص 31)، همانند آنچه که در هنر اروپا در دوران باروک مشاهده می ‏شود. هنرمند، جمجمه‏ی سر را با مفهوم و معنای دیگری در تابلوی نقاشی خود نشان داده است. پس آنچه که در تصویر مشاهده می‏ شود لزوماً به معنایِ بیانِ آنچه که مخاطب در واقعیتِ جامعه مشاهده می ‏کند نیست. بنابراین نمی‏توان به‌طور قطع بیان کرد که نگاره‏ های درونی کاخ چهلستون به «سبکِ اصفهان به دلیل پرداختن به زندگی روزمره و بازنمایی طیفی از مردم آن دوره می‏ تواند منبع مناسبی برای بازنمایی کالبد انسانی به منظورِ پی ‏بردن به ویژگی‏ های جسمی، پوشش و آرایش» (سیارپور، 93, بخش 1) باشد.

روش شکل گرایانه (فرمالیستی)
اگرچه در این پژوهش، سیارپور سعی بر توصیف شکل‏ گرایانه‏ی آثار کاخ چهلستون داشته، به‌عنوان مثال او در مطلب شماره چهار می نویسد:

تصویر یک، که از دیوارنگاری‏ های کاخ چهلستون انتخاب شده است، تائیدی بر مطالبی است که ذکر آن رفت. دراین تصویر دیده می‏ شود که زن دارای تنبان بوده وقمیص وی سراسری و بلند است. روسری که از جلو محکم بوده و از پشت تا پائین ادامه دارد. کمربند باریک و شال نیز در تصویر مشهود است. تصویر دوم در حقیقت تصویرِ کاملِ تصویرِ یک است که تقابل دو لباس زن و مرد را به خوبی نشان می ‏دهد و مبنای مناسبی برای مقایسه‏ی ما است. در نگاه کلی تفاوتی میان لباس زن ومرد دیده نمی‏شود. بلندی، تنوع رنگ، استفاده از شال و کلاه ویا وسیله پوشش سر در تصویر کاملاً مشهود است. دو رشته موی باریک که به عنوان تزئین بافته می‏شده در تصویر سه دیده می‏شود. دراین تصویر دگمه ‏ها کاملاً مشهود است. رنگ قمیص نیز در مقایسه با تصویر یک نشان دهنده‏ ی تنوعی است که وجود داشته است. آستین‏های بلند وچسبان، روسری‏ای که از پشت تا پائین ها نیز دیده می شود...). (سیارپور،93, بخش1)

اما تا حدود زیادی در توصیف آثار به روش شکل ‏گرایانه به دلیلِ عدم آشنایی به گرایش‏هایِ هنری نظیر نقاشی و بالاخص نقاشی ایرانی به خطا رفته است.
تحلیل ِآثارِ هنری و بالاخص نقاشی با روش شکل ‏گرایانه (فرمالیستی) تقریباً ازاواخر قرن 19 و اوایل قرن بیست توسط منتقد انگلیسی جدیِ هنر، راجر فرای، آغاز شد و سپس افرادی نظیر کلایوبل آن را گسترده ‏تر و به نظریاتی همچون فرمِ معنادار بسط و آثار را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند. راجر فرای بر این باور است «که هنر با هنرمندِ آفریننده‏ ی آن یا فرهنگی که به آن تعلق دارد ارتباط معنا‏داری ندارد یا ارتباط اندکی دارد. این رویکرد، رویکرد ناتاریخی است و بر تأثیرهای عاطفیِ اثر هنری تمرکز دارد به تعبیری در بررسی شکل‏ گرایانه‏ی اثر هنری ابتدا باید به تاثیرهای زیبایی‏ شناسانه‏ ی اجزای تشکیل دهنده ‏ی اثر پرداخت که این عنصرها(خط، شکل، فضا، رنگ، نور، تاریکی و...) زبان دیداری هنرمند را پایه ‏گذاری می‏کنند تا به مقوله‏ های گسترده ‏تری(تناسب، ترازمندی، نظم و تناسب، الگو و ضرباهنگ و...) برای پاسخگویی به بیننده دست ‏یابد» (به نقل از آدامز،1390, صص30-29). پس در توصیف یک اثر، نگارنده باید مبانی تجسمی را به خوبی درک کند و خط، سبک و رنگ‏های به کار رفته در اثر را به خوبی بشناسد و در یک ساختار منظم آنها را توصیف و تاثیر آن را بر مخاطب بیان کند و اگر چنانچه به مطالعه‏ ی میان رشته‏ ای می‏ پردازد از نظر و رویکرد‏های علوم اجتماعی استفاده کرده و به معنای مورد نظر دست یابد که چنین نشده است. این توصیفاتِ صرفاً غیرآکادمیک کمکی در شناختِ صحیحِ آنچه مورد نظر پژوهشگر است ‏نکرده است. از سوی دیگر، چنانچه پژوهشگر در‏صدد آن است که با نگاهی بازنمایانه و دست‏یابی به معنای پنهان (فرم معنادار) به مفهوم و نگاهی جدید‏تر به مطالعه ‏ی اثر هنری بپردازد، بی‌شک نیازمندِ نگاهی چون کلایوبل و محققان حوزه‏ ی فرمِ معنادار است. منتقدی که سزان را از آن جهت مورد تحسین قرار داده است که برای دستیابی به شکلِ معنا‏دار نقاشی می‏کرد (ادامز، 1390,ص 45). همانند آنچه ما در نگاره ‏های ایرانی مشاهده می‏ کنیم، و به نظر می‏ رسد تنها دورانی که نگاره‏ه ای ایرانی از معنادار بودنشان دور شده‌اند اواخر صفوی و سپس قاجار و با حضور فرنگ رفته ‏ها و از فرنگ آمده ‏ها بوده است.

اسناد تاریخی و پژوهش میدانی
مطالعه در باب اسنادِ تاریخی هنرِ ایران نیز نه تنها مسلتزم مطالعه‏ ی اسناد تاریخی است بلکه اسناد تاریخی‏‌ـ هنری و چگونگیِ تجزیه و تحلیل سبک ‏ها و دوره‏ های هنری بسیار حائز اهمیت است و خود نیز مستلزم دانش و آگاهی در شناخت سبک‏ها و هنرمندان هر عصر و یا مصاحبه‏ ی مداوم با متخصصان این امر است. اگرچه یافتن دوره‏های هنریِ صفوی کار چندان مشکلی نیست، اما عوامل تغییر سبک و نوع نگاره ‏ها در کنار شرایط تاریخی و اجتماعی موجب برخی تغییرات شده که آگاهی از آنها نیز مستلزم مصاحبه‏ های میدانی است. آنچه که نگاه هنرمند را از روایت کتاب‏ها به سمت تک ‏نگاره ‏ها سوق داده و از کتب دور کرده و به معماری ایرانی‌ــ اسلامی افزوده شده خود نیازمند مطالعات بسیار تخصصی‏ است و تنها می‏توان یکی از دلایل تغییر را برای مثال و با نظرِ کَن‏بی مطابقت داد که در ابتدای امر بیان شد.
فاطمه سیارپور همچنین در بخش اول از پژوهش چنین بیان کرده است:

یکی از ویژگی‏ های این مکتبِ جدیدتر آن است که نگارگران در نقاشی‌های خود طالب آزادی عمل بیشتر نسبت به مکاتب قبلی شدند. تا آن زمان نگارگری به کتاب‌ها محدود بود اما در این مکتب آنان به ورقه‌های نقاشی و دیوار کاخ‌ها وخانه‌های بزرگ واشرافی روی آوردند. آن‌ها از چهارچوب موضوعی نگارگری‌های قبلی نیز خروج یافتند. پس این بار دیگر موضوع نقاشی‌ها روایت کتاب‌ها نبود، بلکه داستان زندگی معمولی و روزمره مردم عادی بود. موضوعاتی مثل «شکار وشکارچیان، حیوانات مختلف، پرندگان، اژدها، سیمرغ و اژدها، فرشتگان، دراویش، چوپانان همراه با گوسفندان خود، استاد وشاگرد، جوانان در حالت‌های مختلف ایستاده و نشسته، زندگی روستایی و کشاورزی و اتفاقات مهم تاریخی» بود و... با توجه به این ویژگی‌ها، به نظر می‌رسد نگارگری مکتب اصفهان به دلیل پرداختن به زندگی روزمره و بازنمایی طبقه‌ای از مردم آن دوره می‌تواند منبع مناسبی برای بررسی بازنمایی کالبد انسانی به منظور پی‌بردن به ویژگی‌های جسمی ، پوشش و آرایش بدن باشد. (سیارپور، 93, بخش 1).

این نگاره ‏ها هیچ‌گاه صرفاً فرهنگ روزمره‏ ی انسان‏ها در عصر صفوی را نمایان نمی‏کند. بلکه جنگ، شکار، بزم که در دیوار نگاره‏ های کاخ چهلستون نقاشی شده ‏اند، نقاشی‏ های درباری است و از فضای روزمره و عمومی مردم آن دوران به دور است (این به شرطی است که نگارنده به سبک ‏ها و دوره‏ های نقاشیِ ایرانی و حضورش در میان عموم مردم آشنا باشد و همچنین اثر را بازآفرینی قلمداد نکند). از سوی دیگر نقاشی‏های حاضر در کاخ چهلستون خود به زعم مهندس آقاجانی اصفهانی و دکتر جوانی در کتاب دیوارنگاره‌های عصر صفوی خود از نظر زمانی به سه دوره قابل تقسیم است و اگر چه سیارپور از آن نام به میان آورده اما به دلیل عدم آشنایی به سبک‏ ها، آنها را در یک تقسیم‌بندی مطالعه و گاهی نیز به دوره‏ های قبلی اشاره کرده و مورد تطبیق قرار می‏ دهد. به طور مثال، سیارپور در این‌باره می نویسد: «در قرن دهم هجری، پوشاک بانوان ظاهر دیگری به خود می‏گیرد، تنبان که در قرون پیشین وجود خارجی نداشت معمول می‏گردد و پیراهن‏های پردگمه وبند، بندینک‏هار را کنار می‏زنند و از بلندی به کوتاهی می‏گرایند و چادری سفید وبزرگ (به‌عنوان روپوش همه پوشاک) سرتاپای هیکل بانوان را می‏پوشاند» (سیار پور،93, بخش4).
باید توجه داشت که در قرن دهم تفاوت‏هایی در سبک‌های نقاشی حتی در میان شاگردان رضا عباسی مشاهده شده است. همچنین سیار پور آثار مورد بررسی‌اش را در بخش شش به رضا عباسی منتصب می‏داند با وجودی اینکه در این کتاب بیان شده که تقریباً اثری یافت نشده است که به رقم و کنه رضا عباسی به امضا درآمده باشد. و بیان می ‏گردد که این آثار در کارگاه وی و تحت نظارتش توسط شاگردان به تصویر درآمده است (آقا جانی، جوانی، 1386).
سیار پور در باب نشانه ‏شناسی و نماد‏شناسی پوشاک نیزچنین بیان کرده است: «گزارش های زیادی نیز در متون صفوی سرنخ‌هایی را از جایگاه اجتماعی و تمول نابرابر در پوشاک درباریان به دست می‏دهد: مثلا تاج زربفت یا طلاکاری شده، کلاه 12 ترک نماد دوازده امام تشیع، خلعتی که شاه اسماعیل برای امیر عراق فرستاد و... » (سیار پور،93, بخش3). به نظر می ‏رسد دقت چندانی توسط نگارنده صورت نگرفته زیرا که کلاهِ دوازده تَرکی که نماد دوازده امام شیعه بیان شده به صورت دقیق توسط محققان هنر و نقاشی ایرانی در ایران و خارج از ایران مورد بررسی گرفته است. این نوع کلاه که به تاج حیدری و گاهی کلاه قزلباش معروف است به دلایل متفاوتی و بر اثر شواهد و اسناد متفاوت دوازده تَرک دارد و به جهت نشان ویژه قورچی‏ها و قوللر در جنگ استفاده شده است. با این وجود نیز محققان در مطالعه‏ای تطبیقی بر روی کلاه ‏ها و سفرنامه‏ های صفوی بر این باور هستند که اکثر کلاه‏ ها با سفرنامه ‏ها قابلیت تطبیق نداشته است (نقوی، مراثی، 1391, مطالعات تطبیقی هنر، ص1).

نتیجه
نتیجه آنکه برای این نوع پژوهش‏ مطالعاتِ میان رشته‌ای‏ می‏توان با توصیف شکل‏گرایانه و کمک از نظریه‏ ی علوم اجتماعی به معنای مورد نظر دست یافت و البته باید آگاه بود که توصیفات ساده‏ی دیداری از یک اثر هیچگاه پاسخگوی چنین مطالعاتی نیست. زیرا همانگونه که بیان شد این نوع آثار بازنمایی است و گاهاً در بعضی از ترکیب ‏بندی ‏ها و عناصرِ مورد استفاد است که، ما شاهد بازآفرینی هستیم.


مراجع
آن شپرد، ترجمه علی رامین. 1392. “مبانی فلسفه هنر.” تهران: نشر علمی فرهنگی.
اصغر جوانی، حسین آقاجانی اصفهانی. 1386. “دیوارنگاری عصر صفویه در اصفهان: کاخ چهلستون.” فرهنگستان هنر.
رویین پاکباز، 1389، نقاشی ایرانی: از دیرباز تا امروز، تهران: نشر زرین وسیمین.
شیلا کن بی، ترجمه مهد حسینی. 1390. “نقاشی ایرانی.” تهران: دانشگاه هنر تهران.
فاطمه سیار پور،کالبد انسان در نگاره ها-1 ،16/7/1393, http://anthropology.ir/node/24947
فاطمه سیارپور، کالبد انسان در نگاره ها-2 ،4/8/1393 , http://anthropology.ir/node/25318
فاطمه سیارپور، کالبد انسان در نگاره ها-3 ، 11/8/1393, http://anthropology.ir/node/25320
فاطمه سیارپور، کالبد انسان در نگاره ها-4 ، 19/8/1393 , http://anthropology.ir/node/25580
فاطمه سیارپور، کالبد انسان در نگاره ها-5 ، 25/8/1393 http://anthropology.ir/node/25582
فاطمه سیارپور، کالبد انسان در نگاره ها-6 ، 9/9/1393 http://anthropology.ir/node/25917
لوری آدامز، ترجمه علی معصومی. 1392. “روش شناس هنر.” تهران: نشر نظر.
منیره سادات نقوی، محسن مراثي. 1391، بهار و تابستان. “مطالعه تطبیقی كلاه مردان در سفرنامه ها و نگاره های دوران صفوی. اصفهان:مجله مطالعات تطبیقی هنر.

 

ادامه خواندن