ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

رسالتی دشوار بر دوش ترکمن‌‏نامه



ترکمن ‏نامه (فصل‏نامه اجتماعی، فرهنگی و ادبی)، سال اول. شماره اول. بهار 1397 شمسی.
سابقه چاپ نشریه توسط ایرانیان ترکمن عمدتاً با تحرکات گروه‏های چپ مارکسیستی همچون هواداران حزب توده گره خورده است. هنگامی که احمد قاسمی در اواسط دهه بیست نشریه ندای‏ گرگان را منتشر می‏کرد، فعالان ترکمن هم به ضمیمه آن، نشریه ترکمن‏ سسی را به چاپ می ‏رساندند. نشریاتی نظیر ایل‏گویچی در سال‌های پس از انقلاب را نیز باید در یک چنین چارچوبی نگریست.
با روی کار آمدن دولت اصلاحات در سال 1376 خورشیدی دور جدیدی از فعالیت‏های مطبوعاتی در نواحی ترکمن‏ نشین آغاز شد که نقطه عطف آن نشریه صحرا بود. پس از آن یک رشته نشریات چون یاپراق، فراغی، آق‏یول و گل ‏ِصحرا پدید آمدند. فصل‏نامة ترکمن‏نامه را می‏توان آخرین حلقه از این رشته مطبوعات در منطقة گرگان‏ ودشت به حساب آورد. همان‌گونه که آنادُردی عنصری سردبیر این نشریه در نخستین شماره این فصل‏نامه یادآور شد: «... جایگاه فصل‏نامه ترکمن‏ نامه این است که آن نه یک مطبوعة علمی-پژوهشی یا تخصصی است و نه یک مطبوعه به اصطلاح زرد بلکه در مرتبه میانی این دو قرار دارد البته با گرایش به طیف علمی.» (ص6)
با نگاهی به فهرست مندرجات شماره اول  ترکمن‏ نامه که طیف وسیعی از موضوعات اعم از ادبیات، ترجمه، تاریخ، نقد و نظر، معرفی کتاب، زبان مادری، شعر و قصه را در بر می‌گیرد، به نظر می‏رسد موضوعات این نشریه تا حدود زیادی پاسخی است به دغدغه‏ ها و مسائل مبتلابه جامعه ترکمن.  
زمزمه ایجاد منطقه آزاد اینچه ‏برون، منصور آق را بر آن داشت تا در نخستین مقاله این فصل‏نامه به تبیین ضرورت تأسیس این منطقة آزاد و نیز برشمردن ظرفیت‏های موجود برای آن بپردازد. در مقاله بعد، قاقا خوزین ضمن شرحی از تاریخچه شیلات در دریای مازندران و اشاراتی به وضعیت صید ماهی در ادوار گذشته، به وضعیت اسف‏بار کنونی خلیج گرگان پرداخته است.
در حوزة ادبیات نخست مسئلة تفاوت‏های ادبیات عامه با ادبیات کلاسیک به بحث گذاشته شده و سپس به نقش مختومقلی فراغی در پیدایش ادبیات کلاسیک ترکمنی و نیز ویژگی‏های ادبیات عامه یا «حالق ادبیاتی» مورد بررسی قرار گرفته است. موضوع مقالة بعدی جایگاه خواجه احمد یسوی در دیوان مختومقلی فراغی است.
 در بخش ترجمه، نخست مروری بر زندگی غارا سییدلی نمایندة برجستة ادبیات ترکمن که زندگی‏ اش را در ترکمنستان شوروی گذرانده بود شده است. ترجمة پیشگفتار کتاب آثار معماری ترکمنستان اثر آتا غاررئیِو و دیگران، صفحات بعدی این فصل‏نامه را تشکیل می‏دهد.  هرچند رحیم کاکایی تنها دست به ترجمة این پیشگفتار زده ‏است اما جا داشت که به مباحث مطرح شده در آن نیز می ‏پرداخت. نخست آن‌که روح کلی حاکم بر این نوشته کاملاً مارکسیستی است و نویسندة اثر همچون دیاکونوف، پیکولوسکایا و پطروشفسکی- البته در مورد تاریخ ایران- درصدد است سیر تحول بشری در اندیشة مارکسیستی- لنینیستی یعنی کمون، برده ‏داری، فئودالیسم، بورژوازی و سوسیالیسم را در سیر رویدادهای آسیای میانه نشان دهد. این نوع تقسیم ‏بندی را می توان به نوعی میراث سیطرة اندیشة رسمی اتحاد جماهیر شوروی به حساب آورد. در این پیشگفتار سخن از مردم ترکمن از دوران باستان تا سدة بیستم است حال آن‌که می‏دانیم اصطلاح ترکمن برای نخستین بار در سدة چهارم  هجری / دهم میلادی در کتاب‌های اسلامی ظاهر شد.  نویسندة پیشگفتار نیز در ادامه توضیح می‏دهد که تشکیل قوم ترکمن در سده نهم و دهم میلادی شکل گرفت، بنابراین نمی‏توان به دوره‏های قبل از شکل‏ گیری قوم ترکمن واژهایی نظیر ترکمنستان و ترکمنان را اطلاق کرد. در پانوشت نیز به اشتباه آمده است که نام مرو از سال 1937 به نام ملّی خود یعنی «ماری» تغییر نام داد. حال آن‌که می‌دانیم قرن‏ها قبل نام مرو در صفحات تاریخ نقش بسته است. برای نشان دادن تعلق خاطر ایدئولوژیک نویسنده، به نقل قولی از بخش پایانی مقدمه بسنده می‏شود: «... پیوستن ترکمنستان به روسیه به لحاظ عینی اهمیت تاریخی ترقی‏ خواهانه بزرگی را در بر داشت، زیرا که مردم ترکمن به پرولتاریای روسیه نزدیک شد و به مبارزة قهرمانانه علیه استبداد و سرمایه‏داری مبادرت ورزید.» (ص 36).
در نوشتار بعد بخشی از کتاب داستان ترکمنی اثر دکتر خلیل ابراهیم شاهین در بررسی و ارزیابی ویژگی‏های ساختاری داستان‏های پهلوانیِ سنّتیِ ترکمنی مانند کوراغلی، یوسف-احمد  و دوولتیار ترجمه شده است. مصاحبة آنادُردی عنصری با دکتر یوسف آزمون از شناخته‏ترین شخصیت‏های علمی و فرهنگی ایرانیانِ ترکمن صفحات بعدی این فصل‏نامه را به خود اختصاص داده است. در این مصاحبه دکتر آزمون ضمن شرحی از زندگی خود به خدماتی که در عرصة بین‏المللی برای شناساندن مختومقلی فراغی به انجام رساند اشاراتی دارد.
«مختومقلی به روایت مختومقلی» عنوان مقالة پرمغزی است از استاد آنادُردی عنصری که در آن علاوه بر اشاراتی به دگرگونی‏های سیاسی عصری که مختومقلی در آن می‏زیست، به جغرافیای زیستی مختومقلی بر پایة نشانه‏هایی از دلِ اشعارش پرداخته است و بر اساس منابع موجود این داده‏ها تجزیه و تحلیل شده است. نتیجه‏گیری این مقاله آن است که مختومقلی در محدوده‌ای جغرافیایی‏ متولد شد، پرورش یافت و زندگی کرد که اکنون در درون مرزهای ایران قرار دارد. همان‌گونه که مقبرة او نیز در آق‏توقای حوالی مراوه‏تپه است و این محدودة جغرافیایی بیشترین نقش را در حیات مادی و معنوی معنوی شاعر ایفا کرده است. « ... مختومقلی با حضور در چنین فضای جغرافیایی و زندگی در میان مردمان ساکن در این فضا با طبیعت، با وقایع سیاسی، با حوادث نظامی و روابط اجتماعی آن از نزدیک ارتباط داشته و محشور بوده و تأثیر پذیرفته است.» (ص 71). نویسنده در ادامه به مراحل تحول شعر مختومقلی و اشارات تاریخی در آن‌ها پرداخته است.
در بخش تاریخ این نشریه مقالاتی نظیر «مفهوم تور، تورک، تورکمن، اوغوز و هون»، « آدینه جان آخوند یارعلی» و معرفی کتاب پژوهشی علمی در نسخ خطی مختومقلی آمده شده است.
 یکی از قسمت‌های قابل توجه این فصل‏نامه «زبان مادری» است. ترجمة بخشی از کتاب تاریخ زبان ترکمنی اثر بگمراد وویسؤو  و دو یادداشت از بی‏بی حلیمه ارمشی در باب لزوم آموزش زبان مادری به فرزندان و آنامحمد بیات در ضرورت پاسداشت زبان مادری مطالب این بخش است. در بخش شعر، علاوه بر شعرهای فارسی و ترکمنی شاعران معاصر، برگردانی از چکامه‏های مختومقلی گنجانده شد و بخش داستان را که می‌توان آخرین بخش مستقل این نشریه به حساب آورد، با داستان‏هایی از همرا شیر، عبدالرحمان اونق و احمد گرگانلی همراه است.
ناگفته نباید گذاشت که برخی ایرادات ویراستاری و نگارشی در لابه‌لای صفحات این نشریه به چشم می‏خورد که امید است در شماره‏های آینده رفع شود. دیگر آن‌که با توجه به تاریخ پُرفراز و نشیب ترکمن‏ها انتظار می‌رود بخش تاریخی مجله پرمایه ‏تر شود و به تاریخ ترکمن بدون حب و بغض بپردازد.
امید می‏رود ترکمن ‏نامه در مسیری که در پیش گرفته است بتواند برای حفظ و گسترش فرهنگ ایرانیان ترکمن و نیز در جهت وحدت ملّی ایرانیان گام‏های مهمی بردارد و این رسالتی دشوار بر دوش این فصل‏نامه است!


نویسنده : مصطفی نوری؛ پژوهشگر پژوهشکده اسناد در سازمان اسناد و کتابخانة ملّی ایران این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

حرکت بین خطوط
پایان کار رضا شاه (قسمت دوم )

Related Posts