ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

درباره فرهاد فخرالدينى: آهسته و پيوسته

طرح: معراج شریفی

 

كمتر حافظه فرهیخته‌ای از اهل موسيقى را می‌توان ديد كه موفقیت‌های زيبايى از ساخته‌های ايشان را در ذهن و خاطره نداشته باشد. از قطعاتى براى «آهنگ ـ ترانه» تا قطعات بی‌کلام و موسیقی‌های فيلم. فرهاد فخرالدينى از آهنگسازان نادرى است كه شهرت و موفقيت خود را مديون خوانندگان و چهره‌های پول‌ساز نبوده است...

 
- متولد ۱۳۱۶ آذربايجان (اسکو)
- آهنگساز و رهبر اركستر
ـ تحصيل موسيقى در كنسرواتوار موسيقى تهران
ـ آشنايى با نوازندگى ويولا و ويلن
ـ بهره‌مند از محضر و مكتب استاد ابوالحسن صبا در مشق ويلن
ـ بهره‌گیری از كلاس درس دكتر مهدى بركشلى، امانوئل ملك اصلانيان (تئورى و هارمونى) و على تجويدى
ـ ورود به راديو تهران و نوازندگى ويلن و ويولا در اركستر راديو ۱۳۴۲
ـ رهبر اركستر موسيقى راديو و تلويزيون ۱۳۵۲
ـ تدريس در هنرستان موسيقى ملى
ـ تصنيف و تنظيم قطعات بسيارى براى اركستر و ساخت موسيقى سریال‌های سربداران، ابن‌سینا، امام على (ع) و ...
ـ تأسيس و رهبرى اركستر ملى ايران 1377
- فرزند محمدعلی فخرالدینی متخلص به «محزون» (۱۳۶۵–۱۲۷۸)، از شعرای آذربایجان
- برادر فخرالدین فخرالدینی، عکاس نامدار پرتره
- برندهٔ جایزهٔ «بهترین موسیقی متن» از جشنوارهٔ فیلم فجر در سال ۱۳۶۵ برای فیلم «گزارش یک قتل» و در سال ۱۳۶۶ برای فیلم «پرستار شب»


سید علیرضا ميرعلى نقى: شايد بتوان موسيقى (به معناى آثار قابل‌دسترس) از هر موسيقيدان را با يك استعاره يا يك صفت، نام‌گذاری كرد و آن را معرف روحيه آن موسيقى و آن موسيقيدان دانست. بارها در نشست‌های دوستانه، از موسيقيدانان حرفه‌ای و موسيقى دوستان غیرحرفه‌ای، آثار استاد فرهاد فخرالدينى با دو واژه توصيف شده است: وقار و لطافت. گويى كه حرفه‌ای‌ها و غیرحرفه‌ای ها در اين مورد به يك نوع اجماع و وحدت نظر رسیده‌اند. شگفت این‌که آثار استاد فخرالدينى از تنوع فوق‌العاده‌ای نيز برخوردار است و در فرم‌ها و قالب‌های گوناگونى نوشته و اجرا شده‌اند. اما اين وقار و لطافت روح كلى و جارى در اين قطعات است. در آثار او، نمونه‌های تجارى و بی‌محتوا شنيده نمی‌شود و استاد باوجود پركارى و خلاقيت زياد، هميشه حد معتبرى از حيثيت هنرى را در تمام ساخته‌های خود حفظ كرده و با توجه به شرايط زندگى و كار موسيقيدان حرفه‌ای در اين كشور، نگهدارى از اين حد، كار ساده‌ای نيست.
كمتر حافظه فرهیخته‌ای از اهل موسيقى را می‌توان ديد كه موفقیت‌های زيبايى از ساخته‌های ايشان را در ذهن و خاطره نداشته باشد. از قطعاتى براى «آهنگ ـ ترانه» تا قطعات بی‌کلام و موسیقی‌های فيلم. فرهاد فخرالدينى از آهنگسازان نادرى است كه شهرت و موفقيت خود را مديون خوانندگان و چهره‌های پول‌ساز نبوده است (موردى كه بين آهنگسازان ايرانى خيلى كم اتفاق می‌افتد) و برعكس، اين خوانندگان بوده‌اند كه زير سايه لطف آثار او مطرح شده و محبوبيت یافته‌اند. در ايران، برخلاف آنچه توده مردم می‌پندارند، خواننده (يا بهتر بگوييم: در اكثر موارد، آقا يا خانم خوش‌آواز و خوش‌حنجره نه هنرمند داننده محقق) كمترين نقش فعال و آگاه را در شکل‌گیری يك اثر هنرى دارد، و حتى بسيارى اوقات، وجودش، به خاطر استقبال بی‌جان توده مردم از آواز و اشعار، خواسته يا ناخواسته مانع رشد و معرفى موسيقى بی‌کلام نيز بوده است. در آثار فخرالدينى، نقش اركستر و خواننده با سنجيدگى و زيبايى، هم تنيده در يكديگر است و هم قابل‌تفکیک از يكديگر، و اركستر، مثل خيلى از اجراهاى ديگر از كسان ديگر، کمربسته به خدمت حنجره خواننده نيست، بلكه كاراكترى مستقل و بيانى كامل و راضی‌کننده دارد. نمونه آن، قطعه زيباى چهارگاه براى ويولون و اركستر است كه با صداى جوان و نيرومند شجريان در سال‌های ۵۴ـ۱۳۵۳ اجرا شده و متن خواننده آن نيز كاملاً قابل‌شنیدن است.
در اين اثر، براى اولين بار، به‌جای ساز تنها، اركستر جواب آواز خواننده را می‌دهد. فخرالدينى راه درازى را آهسته و پيوسته پيموده و از زندگى هنرى خود كمتر سخن گفته است. مگر در ده سال گذشته و با اصرار روزنامه‌نگارانی كه هنر او را ستايش کرده‌اند.
آشنايى او با موسيقى در خانواده آغاز شد و با ديدن «تار» متعلق به برادرش كه سال‌هاست از مشهورترين عكاسان پرتره در ايران است. (چهره‌های زيبايى كه از شهريار و سعيد نفيسى تا ابراهيم قنبرى و فرهاد فخرالدينى گرفته شده اثر برادر او «فخرالدين» است.) او خود زندگى و ويولن را ابتدا نزد يكى از هنرمندان گمنام شروع كرد (احمد مهاجر) و قرار بود به استاد ابوالحسن صبا معرفى شود. صبا سال‌های آخر عمر را می‌گذراند ولى در تدريس و اجرا فعال بود. فرهاد فخرالدينى جوان، شاگرد مشهور استاد، على تجويدى را پيدا كرد و خواهش كرد كه نزد او درس بگيرد. تجويدى او را به هنرستان موسيقى راهنمايى كرد و استاد صبا، از بين شاگردان داوطلب او را برگزيد؛ به همراه ۹ نفر ديگر كه آخرين شاگردان ويولون استاد صبا بودند.
صبا متوجه استعداد او در آهنگسازی نيز شده بود و اگر زنده می‌ماند، احتمال داشت اجراهايى نيز با او داشته باشد. اما دوره تعليم فخرالدينى جوان نزد صبا بيش از سه ماه طول نكشيد.
با اين حال، او نوازنده حرفه‌ای ويولون و ويولون آلتو(ويولا) باقى ماند و با روح‌الله خالقى و جواد معروفى اجراهاى متعددى داشت. بعدازاینکه از هنرستان موسيقى ملى فارغ‌التحصیل شد در هنرکده موسيقى ملى ادامه تحصيل كرد و در رشته موزيكولوژى ليسانس گرفت.
از ابتدای دهه ۱۳۴۰ ، فرهاد فخرالدينى، نوازنده ـ معلم جوان و معتبری بود كه موسيقيدانان مسن‌تر برايش احترام فراوان قائل بودند. در سال‌های ۱۳۴۰ ، وى در «آموزشگاه موسيقى گام» ويولون تدريس می‌کرد. امير ناصر افتتاح، نوازنده چیره‌دست تنبك، مدرس آن آموزشگاه بود واكبر گلپايگانى نيز درهمان جا آواز درس می‌داد.

آموختن موسيقى به هنرستان و هنركده محدود نشد، در آن سال‌ها، وى نزد مهدى بركشلى، با تئورى موسيقى قديم ايرانى آشنا شد و براى اين شناسايى، وقت و نيروى زيادى صرف كرد.
هم‌اکنون نيز استاد فخرالدينى از مطلع‌ترین آهنگسازان و موسیقیدانان نسل خود، درزمینهٔ شناخت تئورى موسيقى قديم ايران است. سلسله یادداشت‌های « وزن و ضرب در موسیقی ايرانى» كه در مجله موسيقى ( ارگان اداره هنرهاى زيبا) چاپ شد و درزمان خود بسيار ارزشمند بود، نمونه‌ای است از این آگاهى كه متأسفانه ويرايش جديد آن‌ها هنوز به چاپ نرسيده است.
فرهاد فخرالدينى از اولین آهنگسازان جدى در موسيقى فیلم‌های ايرانى است. موسيقى فيلم در ایران تا اواسط دهه ۱۳۴۰ تعريف مشخصى نداشت و بيشتر از صفحات گرام در فیلم استفاده می‌شد. رسم نبود موسيقى مستقلى براى فيلم سفارش بدهند، داوود ملاپور، كارگردانى گمنام، رمانى مشهور را به قالب فيلم سينمايى درآورده بود: شوهر آهو خانم (نوشته علی‌محمد افغانى) و موسيقى آن را فرهاد فخرالدينى ساخته بود. اما بهترين آثار او درزمینهٔ موسيقى فيلم شانزده الى بيست سال بعد از اين تاريخ متولد شد. همراه با معروف‌ترین کارگردان‌های سينما و تلويزيون و البته محروم از اركسترهاى مجهز و پهناورى كه پيش از انقلاب، براى اجراهاى مطلوب، مهيا و حاضر بودند. اين بود كه تا سال ۱۳۵۸ ،زندگى فرهاد فخرالدينى بيشتر در حوزه‌های موسيقى محض گذشت نه موسيقى فيلم؛ در هنرستان موسيقى ملى تدريس می‌کرد ، رهبرى اركستر بزرگ رادیوتلویزیون ايران را بر عهده داشت تا این‌که انقلاب شد و موسيقى به روال ديگرى افتاد. محدودیت‌هایی پيش آمد كه موسیقیدان‌هایی مثل او ديگر نمی‌توانستند در آن محيط كار كنند( و هنوز هم نمی‌توانند!) ـ در این زمان، فخرالدينى ۴۲ سال داشت و در اوج توانایی‌های اجرايى بود؛ ولى یک‌باره بيكار و خانه‌نشین شد. محيط گرم خانواده و زندگى سالمى كه داشت، روحيه او را حفظ كرد و تدريس در منزل آغاز شد، تا این‌که پيشنهاد موسيقى براى فيلم رسيد. سريال تلويزيونى « سربداران» اثر محمدعلی نجفى كه درزمان خود سروصداى بسيارى را به پا كرد و از محبوب‌ترین سریال‌های تلويزيونى شد. همچنين سريال « ابن‌سینا» به كارگردانى كيهان رهگذر كه آشكارا جنبه‌های هنرى موسيقى آن بر جنبه‌های تصويرى آن سريال، غلبه داشت. موسيقى «سربداران» يك معيار كامل درزمینهٔ ساخت موسيقى فيلم، باروحیه و با اركستراسيون اصيل ايرانى است و چند اركستر بزرگ در دنیا نيز آن‌ها را اجرا کرده‌اند. در قطعاتی كه فخرالدينى براى فیلم‌ها تلويزيون و سينمايى ساخته است، تنوع ملودی‌ها، اركستراسيون قوى، هارمونى لطيف با روحيه ايرانى و ادراك قوى از موقعیت‌های تصويرى در ارتباط با موسيقى، جلب نظر می‌کند. او از آهنگسازان نادرى است كه «موسيقى فيلم» هايش بلافاصله بعد از ديدن فيلم يا سريال، فراموش نمی‌شود بلكه در حافظه و در خاطره مردم باقى می‌ماند و ورد زبان‌ها می‌شود. ازجمله، ملودى زيباى سريال تلويزيونى «امام على (ع) كه با صداى مناسب و گوياى خواننده خوش‌نام، آقاى صديق تعريف اجرا شده و حتى در پیام‌گیر تلفن‌های ادارات دولتى نيز از آن استفاده می‌شود. فرهاد فخرالدينى اين ملودى را حاصل تحقيقات خود در آثار به‌جامانده از عبدالقادر مراغى موسيقيدان شهير ايرانى می‌داند و درباره آن مقاله‌ها و مصاحبه‌های متعددى در دست است. در شرايط زمانه ما كم اتفاق می‌افتد كه ملودى يا قطعه‌ای در حافظه مردم رسوب كند و ماندگار شود و فرهاد فخرالدينى از هنرمندانى است كه در كنار نغمه‌پردازان نامدارى چون تجويدى و همايون خرم، اين اقبال را داشته است.

فعاليت مهم ايشان در سال‌های گذشته، تأسيس و رهبرى «اركستر ملى ايران» بوده است. انديشه تأسيس اين اركستر از سال‌ها پيش وجود داشت تا این‌که در دوره تصدى عطاالله مهاجرانى در وزارت فرهنگ و ارشاد اين موضوع عملى شد. شناخت كافى فخرالدينى از موسيقى ايرانى و از موسيقى كلاسيك غرب به‌اضافه تجربه و تخصص او در رهبرى اركسترهايى از اين نوع، او را «شایسته‌ترین انتخاب» براى رهبرى اين اركستر ، معرفى می‌کرد. مشكل عمده اين ارکستر در سه محور بود: نداشتن رپرتوار كافى براى اجرا، نبودن نوازندگان مجرب و تربیت‌یافته براى كار در اين نوع اركستر و نيز مشكلات مالى كه بسيار جدى بود و با تلاش استاد فخرالدينى و اركستر او، تا حدى اين مشكلات حل شده است. موسيقى او و تركيب اركستر ملى ايران، ارائه منطقى و تکامل‌یافته مكتب علينقى وزيرى و روح‌الله خالقى و دوره طلايى «گل‌ها» است ولى تقليد از آن‌ها نيست. نشانه‌های فرديت خلاق فرهاد فخرالدینی در انتخاب قطعات، تنظيم و اركستراسيون و نيز لحن و ضرباهنگ اجراها در برنامه‌های آن‌ها مشخص است. اركستر ملى ايران از حضور و آثار بزرگانى چون تجويدى و عليزاده، بهره‌مند بود و خوانندگانى چون شجريان، عليرضا قربانى، فاضل جمشيدى و جمال‌الدین منبرى و چند تن از خانم‌های همخوان (شيما حكيمى، هدروش خليلى و…) در برنامه‌های آن جلوه گرى داشته‌اند. اركستر ملى در شهرهاى مختلف جهان نيز اجراهايى داشته و آثار موسيقيدانان مهم ايران را به گوش مردم دنيا رسانده است.
هم‌اکنون، فرهاد فخرالدينى در ۶۷ سالگى همچنان آرام و باوقار، آهسته و پيوسته، كار می‌کند. زندگى او در سلامت و صفا و بين ياران همدل گذشته و تأييد اهل فن و محبوبيت بين مردم را با هم داشته است. موسيقى او، در بسيارى اوقات نوستالژى گذشته‌ای است كه خالقى و معروفى و بنان را داشت و اكنون براى بسيارى از مردم، تبديل به سمبلى از ايرانيت و عشق به مليت شده است.


- این مقاله ابتدا در مجموعه «مهرگان» و در جشن‌نامه مشاهیر معاصر ایران به سفارش و دبیری محسن شهرنازدار تهیه و منتشر شده است. پروژه مهرگان که در موسسه فرهنگی- مطبوعاتی ایران به انجام رسید؛ به معرفی نخبگان ایرانی متولد 1290 تا 1330 خورشیدی می‌پرداخت. بخشی از این پروژه سال 1383در قالب کتاب منتشر شده است.

 

- ویرایش نخست توسط انسان‌شناسی و فرهنگ: ۱۳۹۷
- آماده‌سازی متن: فائزه حجاری زاده
-این نوشته خُرد است و امکان گسترش دارد.برای تکمیل و یا تصحیح اطلاعات نوشته شده، به آدرس زیر ایمیل بزنید:
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

 

 

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

انتشار شمارۀ 149 نشریۀ اطلاعات حکمت و معرفت:«شعر و...
کتاب «تابوی زنانگی» نوشته منصوره موسوی

Related Posts