ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

شورشگري اهلي شده

میکائیل فوژور  برگردان عبدالوهاب فخرياسري

لوئيس بونوئل ارزش زيادي براي اين کتاب  قائل بود. مارتين اسکورسيزي، ورنر هرتسوگ يا نومان مايلر نيز همين طور. به تازگي چاپ جديد سينما، هنر ويرانگر اثر آموس فوگل (١٩٧٤) ‌(نخستين بار در ١٩٧٧ در فرانسه انتشار يافت) به بازار آمد (١). کتاب آراسته به سيصد تصوير و ستايشي مستدل از فضيلت ويرانگري سينماي مولف و پيشرو با نگاهي به حدود ششصد فيلم است. کتاب که با ستايش از شجاعت آشکار آغاز مي‌شود سرانجام به هنر مدرن و پويايي پرخروش سال‌هاي دهه ١٩٧٠-١٩٦٠ -سال‌هاي اميد و سياست- مي‌رسد.

چهار دهه بعد، اما، آرمان‌هاي مخالف فرهنگ موضوع کتاب به شکست انجاميد. قطعا آموس فوگل ترديدهايي نيز داشت، ليکن نمي‌توانست  «انهدام ايده منهدم کردن» سرمايه داري و نوسازي آن   به جاي الغايش را پيش‌بيني کند. شجاعت آشکار، زيبايي فراواقعيت، عبور از تابوها، مبارزه به جاي پذيرش نظم بورژوازي جملگي در تبليغات و از سوي هاليود پذيرفته و جذب شدند؛ فضيحتي که غالبا بسيار نيز سودآور بود. اما بي‌ترديد ١٩٧٤ براي درک تحول  ليبرال ليبرتر که ميشل کلوسکار (٢) فيلسوف آن را به تازگي تئوريزه کرده بود و نيز عبور فلسفه  از مدرنيته–که به پيوند بين پيشرفت و عقل باور داشت- به پسامدرن–که ديگر بدان باور نداشت- بسيار دير بود. 

فيلم ترسناک تا اندازه‌اي با « ويراني» و دقيق‌تر شورشگري پيوند داشت. فردريک استروک در مجموعه آثار با عنوان نمايش وحشت (٣) به خاطر مي‌آورد جيالو (giallo)-سبکي ايتاليايي که تحقيق پليسي، برانگيختي جنسي و وحشت را درهم‌مي‌آميزد و تماما از فيلم خونين (gore) که ويژگي‌اش خشونت به ويژه توام با خونريزي است و البته برخي اشکال ديگر آن آمده-، «هر بار با فراتر رفتن از حد و مرز آن چه که قابل ديدن است، شکل تازه‌اي از وحشت را به نمايش مي‌گذارد». خلاصه از ماريو باوا تا داريو آرژنتو، از کشتار با اره زنجيري اثر توب هوپر تا فردي (Freddy) و، اگر بخواهيم نمونه‌اي کلاسيک را مثال آوريم، چنگال شب اثر وس کراون، «سينمايي گواه دوره دگرگوني‌هاي بزرگ اجتماعي پس از جنگ و رهايي اندک اندک از چنگ سانسور و قطعا ارائه فيلم‌هاي ساده و بي‌پيرايه» است. چيزي که از نظر بنجامين توماس، با نگاه به سينماي وحشت ژاپن، اساسا اشاره دارد به «ناممکن بود دنياي بين اذهان» و اين که فيلم‌ها وظيفه خود مي‌دانند، «در دنيايي دهشت‌زا چيزي بيافرينند که به گفته او جامعه امروز وحشت از نابودي آن دارد:يک پيوند و ارتباط».

در سال‌هاي ٢٠٠٠ پورنوي شکنجه کردن(٤) پيدا شد که خود سبکي پرمناقشه و بيانگر ساديسم و زن‌ستيزي است. ويژگي اين سبک که چندان هم مورد توجه منتقدين نبود ولي از نظر اقتصادي سودآور است، نمايش بيرحمي نامتعارف است. مثلا پوسترهاي سريال اره (Saw) (دندان‌ها کشيده شده، انگشتان قطع شده، اندام‌هاي جدا شده و غيره) را به خاطر آوريم. پاسکال فرانسه نشان مي‌دهد که چگونه اين خود «گام مهمي در ظهور سينماي وحشت پسا‌مدرن» بود. اگر تا سال‌هاي دهه ١٩٧٠، سينماي وحشت را مي‌شد در ستيز با مدرنيته (مترقي ها-انقلابي‌ها يا محافظه‌کاران) دانست، پورنوي شکنجه کردن از زمره «دنيايي به دور از تمام وابستگي‌ها خواه سياسي، هنري يا اخلاقي است که در آن تنها سکس و مرگ حضوري ثابت دارند و باقي همه دستخوش ناپايداري و تصادف‌اند». اين سبک، به گفته نويسنده، فارغ از تمايز آشکار سياه و سفيد بين خوب و بد، «نيروي پرسشگري و فضيلت ناخوشايندي» سينماي وحشت را به آن باز مي‌گرداند.

اما بهره‌گيري به‌غايت قانون‌گريزانه و تحريک‌آميز از نمايش بدون طعنه و تمسخر پسا‌مدرن -زيبايي‌شناسي که تنها نمايش آزار و قطع اندام‌هاي انسان در نماي بزرگ است- قرار است چگونه و از چه چيزي بيننده را آزاد کند و به کجا مي‌رود؟ آيا اين خود مثلا گواهي بر گفته ژوليا کريستوا نيست که «(اين) فرومايگي ما را رهنمون به جايي مي‌شود که خرد  فرو‌مي‌ريزد»(٥)؟ اگر وقتي که «جوهر هوا» قرمز بود، ويرانگري انقلابي مدرن در آزادي نقد تمام ارزش‌هاي غالب نقش داشت، پورنوي شکنجه کردن،اما، ظاهرا نشانه‌اي از فرارسيدن زمان شکست ايدئولوژيک بود. فرسايش خرد در پسامدرنيته ...

 

(١) آموس فوگل، سينما، هنر ذهني، Capricci، Nantes، 2016، ٣٥٢ صفحه، ٢٩ يورو

(٢) مقايسه کنيد با ميشل کلوسکار، هستي و قانون. فرايند گردهم‌آيي پيش‌سرمايه‌داري، L’Harmattan، مجموعه «منطق اجتماعي»، پاريس، ٢٠٠٤ (چاپ سوم: ١٩٧٢) و نوفاشيسم و ايدئولوژي شهوت، دلگا، پاريس، ٢٠٠٨ (چاپ اول: ١٩٧٣).

(٣) فردريک آستروک (زير نظر)، نمايش وحشت، قرمز تيره، مجموعه «Débords »، Aix-en-Provence، ٢٠١٥، ١٧٦ صفحه، ١٨ يورو.

(٤) پاسکال فرانسه، پورنوي شکنجه کردن. وحشت پسامدرن، قرمز تيره، مجموعه «Débords »، ٢٠١٦، ٣٠٢ صفحه، ٢٠ يورو.

(٥) ژوليا کريستوا، قدرت وحشت. درباره فرومايگي، Points Essais، پاريس، ١٩٨٣(چاپ نخست: ١٩٨٠).

 

Mikaël Faujour

lh

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

لطفا کمک های خود را به حساب زیر واریز کنید و در صورت دلخواه با ایمیل به ما اطلاع دهید.

شماره حساب بانک ملت: 117360766

شماره شبا: IR98 0120 0000 0000 0117 3607 66

شماره کارت: 7329-6247-3377-6104

به نام آقای رضا رجبی

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی:...
معرفی کتاب‌هایی درباره خرم آباد

Related Posts