ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

رحلة جواهریّة إلی ماضي المدن الأهوازیة

حسین عبّاسي

یحمل الکتاب عنواناً یأخذ بید القارئ والقارئة إلی أعتابِ الماضی ویدخلنا في عوالمه، حیث أسماه بالفارسیة "یادي از سال های دور"؛ فیجد القراء تاریخاً وذکریات عن ریعان نهر "الکرخة" و"هور العظیم" الواقع في جنوب غربي إیران، والمتاخم لجنوب العراق، ویقیسها بما حلّ بها إثر السدود. ویقف الکاتب – کما القارئ – من الحال المزریة لذاک النهر الجمیل، وهذا المستنقع الخلاّب موقفَ الراثي علی الأطلال – کما تذکرنا نصوص الکتاب في الصفحات الأولی بالبُحتري العربي، والخاقاني الفارسي ورثاءَهم علی أطلال أیوان کسری. فالکاتب – مجید جواهري زاده – قد رأی الهور بأمّ عینه، وسافر بالقارب قبل أکثر من ستّین سنة، وطیلة ثماني ساعات – من قریة "شیب" في العمارة العراقیة إلی ضواحي "البسیتین" في إیران.

والکاتب لهذه الذکریات هو ابن الشیخ هادي الجواهري – وقد خصّص لسیرة حیاة والده الأدیب باباً. ولد الشیخ هادي عام 1263 من الهجرة الشمسیة – أي قبل 132 عاماً مِن العام الراهن الشمسي – في النجف، وتوفي في الحمیدیة الواقعة بین مدینتي الأهواز والخفاجیة – عام 1324. ووالده الشیخ هادي هو بن العلامة الشیخ شریف بن آیة الله الشیخ عبد الحسین بن الشیخ محمد حسن المعروف ﺑ"صاحب الجواهر" أي کتاب "جواهر الکلام" – وقد اتخذ "الجواهري"، و"جواهري زاده"، و"جواهرکلام" لقباً لهم بسبب هذا الکتاب، وهي أسرة عربیة نجفیة، مِن أعلامها الشاعر محمد مهدي الجواهري – وهو ابن عمّة السید جواهري زاده مؤلف الکتاب.

لم یُعطنا المؤلف هذه المعلومات في کتابه لیتباهی بأسرته مِن آل الجواهري في الفصل الأول، وعن أسرة والدته وأخواله مِن "بني طُرف" في الفصل الثالث، وإنما أراد أن یوثّق لنا ما کتب، وإن کان الکاتبُ لم یدّع أنه أرّخ لنا، إلّا أنّ کتابه یشمل إشارات کُتبت بحدّة نظر وسداد عن القری والأحیاء والمدن والأریاف التي سکنها في إیران، وبقیت مرسومة بکامل تفاصیلها علی صفحات قلبه. وهي إشارات مؤرخ حادّ البصر وصاحب نظر- لاسیّما فیما یتعلّق بمدینة الحمیدیة، ونهر الکرخة و أثر السدود علیه، وبیئة هور العظِیم وترکیبته السکّانیة، ومعیشة الناس ومعتقداتهم والطوائف الساکنة هناک آنذاک – قبل 65 سنة – والنظام الدراسي، والزراعة، والنظام الصحّي، وأسماء المناطق والأفراد من عرب وصابئة، ومهاجرین من داخل إیران وخارجه.

ولا أعني بأن الکاتب لا یعرف عن تاریخ المحافظة المعروفة ﺑ"خوزستان" شیئا - وهي الأهواز وضواحیها ومدنها، بل نجد فصله الثالث والأخیر یأتي بموجز کامل من تاریخ بني طُرف، وهي إحدی القبائل العربیة في الأهواز، ونراه یسلّط الضوء علی التاریخ المعاصر، وذلک من خلال قراءته وتعمّقه في سبعة کتب تاریخیة وجد فیها – بعد سبر أغوارها - ذکرَ القبیلة ومحطات تاریخها ومواقع ومواقف غیرها من القبائل في القرن الأخیر في تلک الکتب. وفصله هذا یعرّفنا، بل یُغنینا عن البحث حول بني طُرف في کُتب "أحمد کسروي"، و"جان گوردون لوریمر"، و"مصطفی أنصاري" – وترجم "محمد جواهرکلام" هذین الکتابین من الإنگلیزیة إلی الفارسیة، و"محمدعلي رنجبر"  و"عبد النبي قّیم" – ولأهمیة هذا الکتاب الأخیر لدی "جواهري زاده" أفردَ له باباً أیضا في الفصل الأول. أما – کما جاء في مقدمة الفصل الثالث – فقد حذف المؤلف من الکتاب السادس والسابع – وهما مِن تألیف "حمید طُرفي"، و"موسی سیادت" – حذف بعضَ الفقرات واکتفی ببعض غیض الکتابین عن فیضهما حول بني طُرف. فنقل الکاتب من هذین الأخیرین، ما لم نجده في الکتب الخمسة المذکورات آنفاً.

وفي الفصل الثاني نجد المؤلف "مجید جواهري زاده" – وذلک في معرض حدیثه عن أسرة والدِه – نجده قد ترجم إلی الفارسیة أربع مقالات عن النهر العراقي الثالث – محمد مهدي الجواهري – وهي مقدمة الشاعر علی دیوانه، وقصیدة "أطبق دجی"، وقصیدة "اللاجئة في العید"، وقصة "علی قارعة الطریق". تذکرنا حیاة الجواهري وقصیدتاه وقصته بما حلّ بالعراق – بل بالبشر أنثی وذکراً – وبمآسي العراق وجراحاته، وهي قد تکون قناعاً لما لمسها المؤلف في حیاته؛ فقد أراد أن یرسم لنا بعض زوایا حیاته من خلال ترجمته لحیاة الجواهري وقصیدتیه وقصته.

إنّ کتابَ "یادي از سال های دور" یتشکّل من عدّة مقالات؛ فتارة قام السید مجید جواهري زاده بالتألیف وهي ما تشمل قسمَ طفولته وشبابه في الفصل الأول؛ وأحیاناً بادر إلی الترجمة وهو الفصل الذي یختصّ بأسرته أبیه؛ وتارة ثالثة سعی إلی نقل ما وجده في طیات الکتب التاریخیة المعاصرة، فنقلها بأمانة دون تصرف. فنجده کتب ولم یکتب في الفصل الثالث لدی البحث عن مکانة أسرة والدته، کما نراه ترجم لحیاة علماء أسرته مِن أبیه وأعلامها فوهب القارئ صورة متکاملة عنهم، وقد أسهب وأبدع في الفصل الأول، واستحضر الماضي بکلِّ تفاصیله وکامل منعطفاته، فصورّ الماضي التلید الذي عاشه في عهد شبابه وطور طفولته وبیئته في الأحیاء الأهوازیة الساحرة آنذاک.

مدینة الأهواز – 28 / 06 / 1395 ﻫ. ش

18 / 09 / 2016 م

کتاب "یادی از سال های دور" نوشته ی مجید جواهری زاده، ما را در بخش نخست به روزهای پُر آب رود کرخه و زیبایی بی نظیر تالاب هور العظِیم می برد؛ به کودکی نویسنده و پست و بلند زندگی و کار مردمان در خوزستان. در بخش دوم، نویسنده از خاندان پدری خویش در عراق می نویسد: از پدر روحانی و ادیبش شیخ هادی جواهری و آمدنش به ایران، تا آیة الله شیخ محمد حسن نویسنده ی کتاب فقهی و استدلالی معروف شیعیان "جواهر الکلام في شرح شرائع الإسلام". نیز، از شاعر پُر آوازه ی عرب "محمد مهدی جواهری" – که در کنار دو رود دجله و فرات، به رودخانه ی سوم عراق شُهره است. بخش سوم و آخر کتاب، در باب قبیله ی "بنی طُرُف"-  خاندان مادری نویسنده - در ایران نگاشته شده، که از متن هفت کتاب تاریخی درباره ی ایشان نقل کرده است.

  کتاب "یادی از سال های دور"، در سال 1395 خورشیدی، توسط نشر تراوا چاپ و منتشر شده است.

 

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

معرفی کتاب فرهنگ و زندگی روزمره
بوطیقای شهر (16)

Related Posts