ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

هر خار اين گلستان، مفتاح دلگشايي است

 

هر خار اين گلستان، مفتاح دلگشايي است
استان گلستان موقعیت ممتاز و همچنین، مسائل زیادی در کار و بار خود دارد

هادی فلاحی

 

کار و بار در استان گلستان به رغم ظرفیت های کم مانند آن دچار چالش های فراوان است. بخشی از این چالش‌ها ناشی از سوء مدیریت استعدادها در سطوح مختلف سیاست‌گذاری، اجرا و نظارت بوده است؛ سیاست‌هایی که در مقطعی کشاورزی استان را نسبت به سال‌های نه‌چندان دور، از صدر به ذیل کشاند، در مقطعی دیگر مانع از توسعة صنعتی استان شد، در مقطعی ظرفیت‌های حوزة فرش و صنایع دستی را نادیده گرفت.

استان گلستان با تنوع اکولوژیک، توپولوژیک و دموگرافیک منحصربه‌فرد، از امکان و ظرفیت قابل ملاحظه‌ای برای توسعة اقتصادی و اجتماعی برخوردار است؛ ظرفیتی که در هیاهوی نوسانات سیاسی و اجتماعی، متأسفانه کمتر مورد توجه و بهره‌برداری بهینه قرار گرفته است. اقلیم و زیست‌بوم متنوع استان گلستان از دیرباز میزبان مهاجران کثیری از اقصی نقاط کشور بوده است. مهاجرانی که از سالهای دور، با انگیزه‌های مختلف و به‌ویژه با انگیزة اشتغال بار سفر بسته و روانة این خطّه شده‌اند و به‌تدریج در کنار یکدیگر، رنگین‌کمانی از اقوام و فرهنگ‌ها را در این استان پدید آورده‌اند؛ لیکن در گذر زمان، تغییرات محیطی و اجتماعی به موازات هم، عرصه را بر بخش اشتغال استان، روز‌به‌روز تنگ‌تر نموده است.
مهاجرپذیری بالای استان گلستان اگرچه چالش‌هایی را مخصوصاً در بخش سیاست‌گذاری به همراه دارد؛ اما با توجه به قابلیت گسترش ارتباطات فرامحلی، همواره به‌عنوان یک فرصت اقتصادی نیز قابل مطالعه است. البته بهره‌برداری از این فرصت، مستلزم برنامه‌ریزی جامع اقتصادی ـ اجتماعی و شبکه‌سازی ظرفیت‌های بین بخشی است.
استان گلستان با نرخ بیکاری 7/12 درصدی وضعیتی بحرانی دارد. بعلاوه ارقام 1/18 و 9/33 درصدی که به‌ ترتیب، ناظر به نرخ اشتغال ناقص استان و نسبت اشتغال هستند، نشانة وضعیت نابسامان اشتغال استان است؛ این در حالی است که آمار مهاجرپذیری استان، همچنان سیر صعودی و روزافزون را تجربه می‌کند.
بدیهی است بخشی از این چالش‌ها ناشی از سوء مدیریت استعدادها در سطوح مختلف سیاست‌گذاری، اجرا و نظارت بوده است؛ سیاست‌هایی که در مقطعی کشاورزی استان را نسبت به سال‌های نه‌چندان دور، از صدر به ذیل کشاند، در مقطعی دیگر مانع از توسعة صنعتی استان شد، در مقطعی ظرفیت‌های حوزة فرش و صنایع دستی را نادیده گرفت و... همین اتفاقات باعث کم‌رنگ شدن نقش گلستان در کشاورزی و صنعت، و جا ماندن این استان از قطار پیشرفت و توسعة اقتصادی شد. در حال حاضر، بخش خدمات و بازرگانی، حدود 4/43 درصد از سهم اشتغال استان را در برمی‌گیرد؛ آماری که با رشد سازمان منطقة آزاد، روزبه‌روز افزایش خواهد یافت.
تعداد قابل توجهی از تولیدکنندگان دیروز، پیله‌وران امروز شده‌اند و بخش عمده‌ای از تولیدات دیروز استان، امروز از خارج از استان تأمین می‌شود. با گشت‌وگذاری کوتاه در پهنة ترکمن‌صحرا به سادگی می‌توانیم دریابیم که حتی بخش عمده‌ای از البسة محلی ترکمن نیز از کشورهای ترکیه و چین وارد می‌شود و این جای بسی تعجب است. این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که استان گلستان از دیرباز معدنی از فرصت‌های متنوع بوده و ظرفیت‌های متعددی را در خود جای داده است که در ادامه به بخشی از آن‌ها خواهیم پرداخت:


1. بخش کشاورزی (تولیدات باغی و زراعی)
استان گلستان دارای بیش از 713 هزار هکتار اراضی کشاورزی است (حدود 35 درصد مساحت استان) که از این میزان 682 هزار و 955 هکتار به کشت محصولات زراعی (با احتساب کشت دوم) و 30 هزار و 173 هکتار به کشت محصولات باغی اختصاص یافته است. مهم‌ترین محصولات کشاورزی استان گندم، پنبه، دانه‌های روغنی، محصولات باغی، انواع تولیدات دامی، چوب‌های جنگلی و محصولات شیلاتی است. در این بخش، استان گلستان در تولید پنبه و دانه‌های روغنی رتبة پنجم را در کشور به خود اختصاص داده است. اما عدم توجه به زنجیرة ارزش و خوشه‌های کسب و کار در بخش کشاورزی و نیز محدودیت‌های صادراتی پنبه، تولید این محصولات را با چالش‌هایی مواجه کرده است.


2. بخش دامپروری (تولیدات دامی)
استان گلستان با تولید سالیانه 3/298 هزار تن شیر، 08/21 هزار تن گوشت قرمز، و 044/95 هزار تن گوشت مرغ، 665/25 هزار تن تخم مرغ و 751 تن عسل، وضعیت نسبتاً مناسبی در عرصة دامپروری و تولیدات دامی دارد. البته در این بخش نیز علاوه بر کمبود صنایع تبدیلی و تکمیلی و نیز واحدهای کشتارگاهی، وفور نژادهای غیربومی دام و طیور و محدودیت دانش فنی بهره‌برداران، از مسائل عمده بخش دامپروری استان گلستان است.


3. جنگل‌ها و مراتع
سطح جنگل‌های طبیعی استان 379 هزار هکتار (بیش از 5/18 درصد وسعت استان)، شامل 249 هزار هکتار جنگل‌های تجاری، 70 هزار هکتار جنگل‌های حفاظتی و 60 هزار هکتار جنگل‌های مخروبه و اراضی جنگلی است. مراتع کل استان نیز بالغ بر 1126 هزار هکتار، شامل 222 هزار هکتار مراتع درجة یک، 245 هزار هکتار مراتع درجة دو و 659 هزار هکتار مراتع درجة سه است. گسترة وسیع مراتع و جنگل‌ها در سطح استان گلستان، علاوه بر ایجاد مزایای نسبی در عرصه‌های گردشگری و نیز کشاورزی و دامپروری، چالش‌هایی مانند تصویب قانوان منع توسعة صنعتی برای این استان در پی داشته است.


4. بخش صنعت و معدن
با توجه به شرایط اقلیمی استان و رونق کشاورزی، بخش عمده‌ای از صنایع استان در قالب واحدهای صنایع تبدیلی وابسته به کشاورزی شکل گرفته‌اند. ترکیب صنایع استان، نشان‌دهندة تأکید بر کارگاه‌های صنعتی کوچک با ظرفیت کمتر از 50 نفر کارگر است و این صنایع، بر اساس سرشماری سال 1392، موجبات ایجاد 1400 فرصت شغلی را فراهم آورده‌اند. با توجه به ظرفیت صنایع تبدیلی، استان گلستان از نظر ارزش افزودة صنعتی در واحدهای تولیدی دارای رتبه 19 و از نظر برخورداری از منابع و امکانات دارای رتبه 13 است. بیشتر معادن استان، شامل معادن زغال سنگ، صدف کوهی، سنگ لاشه، سنگ نسوز و مواد اولیة سنگ آهن است و با 97 معدن، برای حدود 2450 نفر ایجاد شغل کرده است. البته واحدهای تولیدی وابسته به معادن نیز در کنار این معادن فعالیت می‌کنند.
در بخش صنایع و معادن استان گلستان، مهم‌ترین چالش موجود، قانون منع توسعة صنایع مادر در این استان است که از یک سو باعث افزایش نرخ بیکاری و از دیگر سو، باعث عقب‌ماندگی صنعتی استان شده است. این پدیده، پیامدهای متعددی در ابعاد اجتماعی و اقتصادی برای استان در پی داشته است؛ چنان‌که بخشی از ریشه‌های عملکرد ضعیف سازمان مناطق آزاد و مناطق ویژة اقتصادی استان را در همین مسئله می‌توان جست‌وجو کرد.
از دیگر مسائل بخش صنایع و معادن استان گلستان می‌توان به محدودیت شدید مطالعات زیربنایی این بخش و عدم پردازش برنامة آمایش در سطح استان اشاره کرد. نقیصه‌ای که یکی از چالش‌های مترتب بر آن، طرح احداث مجتمع پالایشگاهی کاسپین در شهر گرگان است که انتقادات کارشناسان متعددی را در پی داشته است.


5. بخش بازرگانی و خدمات
استان گلستان در مسیر ترانزیت کالا و گذرگاه جمهوری‌های آسیای میانه و کشورهای اطراف دریای خزر قرار دارد. شبکة راه آهن سراسری، ارتباط این استان را از طریق بندر ترکمن و بندر گز با خلیج فارس و دریای عمان برقرار و در واقع، همسایگان شمالی کشور را از طریق پایانه‌های صادراتی گرگان و گنبد کاووس به آبهای آزاد (خلیج فارس و دریای عمان) متصل می‌کند و یکی از نقاط قوت استان گلستان محسوب می‌شود. با توجه به چنین ظرفیت‌هایی در بخش خدمات و بازرگانی، حدود 200 هزار فرصت شغلی ایجاد شده است؛ آماری که پس از تصویب لایحة تأسیس منطقة ویژة اقتصادی استان گلستان، رشد قابل توجهی داشت.
در حوزة خدمات گردشگری، استان گلستان با ترکیب جمعیتی و زیست‌محیطی متنوع، ظرفیت‌های بالایی را در خود گنجانده است. در این بخش با توجه به ظرفیت‌های طبیعی و تاریخی استان، حدود 30 میلیارد ریال سرمایه‌گذاری، و برای 9 هزار و 500 نفر اشتغال‌زایی شده است و حدود 200 میلیارد ریال درآمد برای استان دارد. در عین حال، بسیاری از جاذبه‌های گردشگری استان گلستان در سکوتی رسانه‌ای، تحت‌الشعاع جذابیت استان‌های همجوار (مازندران و خراسان) قرار گرفته است.


6. حوزه صنایع دستی
از جمله صنایع دستی استان گلستان می‌توان به انواع رودوزی‌های سنتی، ابریشم‌بافی، تولید بدلیجات و زیورآلات، نمدمالی، گلیم‌بافی و قالی‌بافی اشاره کرد. علی‌رغم ظرفیت‌های خاص استان گلستان در بخش فرش و صنایع دستی، این قابلیت عمدتاً در برنامه‌ها مغفول مانده و به صورت شایسته مورد توجه قرار نگرفته است. بانوان گلستانی (به‌ویژه در ترکمن‌صحرا) از دیرباز صنایع دستی و هنرهای سنتی را به‌عنوان یکی از فعالیت‌های محوری زندگی روزمره و با هدف مصارف شخصی و خانگی دنبال می‌کرده‌اند؛ حال آن‌که جنبه‌های تجاری این هنرصنعت هرگز رشد نکرده است. این نقیصه فرصت مناسبی را برای سوداگری واسطه‌های تجاری فراهم آورده است. البته در این میان فرش ترکمن به همت دست‌اندرکاران این صنعت، توفیقات خوبی در فتح بازارهای فرامرزی داشته است؛ گرچه در این حوزه نیز، نبود زنجیرة ارزش کامل صنعت فرش در استان گلستان، رشد و توسعه این صنعت را با چالش جدی مواجه کرده است. به هر حال، در بخش صنایع دستی استان گلستان، علاوه بر نابسامانی شبکة توزیع و نقصان زنجیرة ارزش محصولات، مسائلی از قبیل گسترش رشته‌های هنری غیربومی و نیز رشد روزافزون استفاده از مواد اولیة تقلبی و بی‌کیفیت ـ که عمدتاً وارداتی است ـ اصالت‌های فرهنگی و هنری استان را در بخش صنایع دستی تهدید می‌کند.


مزیت‌های نسبی استان گلستان
37 درصد از وسعت استان گلستان در حاشیة رود اترک واقع شده و این امر، امکان بهره‌گیری از انواع صنایع آب‌بر همچون پرورش ماهی، توسعة کشت زیتون، شهرک‌ها و نواحی صنعتی کشاورزی را بیش از پیش تقویت می کند. ارتباط بنادر ترکمن و گمیشان از طریق خط راه آهن به آبهای آزاد (خلیج فارس و دریای عمان) و ظرفیت‌های منطقة آزاد، نقش گسترده‌ای در توسعة اقتصادی استان خواهد داشت. البته بدیهی است این مهم با فعال‌سازی بیش‌از‌پیش ظرفیت‌های اقتصادی و توسعة صادرات استان، به مزیتی استثنایی تبدیل می‌شود. همچنین این استان با توجه به موقعیت آب و هوایی بسیار مناسب، می‌تواند با اصلاح روش‌های کشاورزی و نیز سرمایه‌گذاری برای مکانیزه کردن کشاورزی، به یکی از قطب‌های کشاورزی و صنایع وابسته این بخش تبدیل شود. بعلاوه، تنوع زیست‌محیطی استان گلستان، ظرفیت فوق‌العاده‌ای را در بخش گردشگری به همراه داشته و تنوع و مرغوبیت فرش و صنایع دستی استان نیز، برای سرمایه‌گذاری و توسعه، مستعد است.


مسائل اساسی و مشکلات عمده
استان گلستان با دارا بودن شرایط مناسب آب و هوایی، قرار گرفتن در کنار دریا و بنادر مناسب و صید حداقل 40 درصدی خاویار، کاستی‌های خاصی دارد. عدم دسترسی به آب آشامیدنی بهداشتی در بخشی از مناطق استان و عدم جذب نیروی ماهر و متخصص در رشته‌های خاص برای ادارة صنایع (به دلیل نبود زیرساخت‌های مناسب) از جملة این کاستی‌هاست. همچنین گلستان، به دلیل نوپا بودن، از صنایع مادر بی‌بهره است و اکثر مردم با کشاورزی و دامپروری امرار معاش می‌کنند.

 

این مطلب در همکاری با نشریه مسئله منتشر می‌شود.

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

آقایان، برادران مسئول از آقا جمال خوانساری مجتهد ی...
یک تصمیم متفاوت

Related Posts