ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

برده و برده داری در ایران (قسمت سوم)

 جایگاه برده و برده داری ، در نظام اجتماعی و اقتصادی ایران باستان (از مادها تا سرنگونی ساسانیان)
و از قضا این نحوه زندگی عشیره ای و جماعت قبیله ای و روستایی است که در نهایت به لحاظ ساختاری ، تبدیل به عاملی می گردد در جهت جذب  ، به جای دفع ؛ بنابراین اگر فرض را بر این قرار دهیم که نخستین جنگ و ستیزهای آریایی های (ایرانی!؟) ، به دلیل تصرف اراضیِ بومی ها، جهت زندگی و سکونت بوده ، اما در دوره های پس از اسکان یافتگی ، شاهد جنگهایی هستیم که دلایل دیگری داشته است ؛ به عنوان مثال جنگهایی که در رابطه با تولید اجتماعی و نحوه معیشتی آنها بوده است. در ایام باستان ، «کشاورزی» نیز می توانسته یکی از انگیزه های اقدام به جنگ باشد تا به ضرورتهای نحوه تولید و هستی اجتماعی و معیشتی ، پاسخ داده شود :  کار روی زمین و ایجاد تأسیسات آبیاری؛  مطابق اسناد و مدارک ، ایرانیان باستان در حالیکه در نظام «عشیرتی و جماعت روستایی» به سر می بردند ، به جهت تولیدات اجتماعی مبتنی بر کشاورزی ، از سیستم «برده داری » هم برخوردار بودند ( 8 )  . و در همین زمان است که پس از تأمین نیازهای کشاورزی ، اضافات اُسرای جنگی ، بردگانی به شمار می آمدند که جهت امور خانه داری ، موظف به خدمت به مالکِ خود بودند ؛ و از آنجا که از الگوهای پدرشاهی و عشیرتی تبعیت می کردند ، برده ، هم ، عضوی از خانواده پدر سالار (پدر شاه) محسوب می شد ـ به این معنا که  همه اهالی خانه در نظام «پدرشاهی» ، جزو اموال پدر،  به شمار می آمدند ـ  . واژه ایرانیِ دمانا ، نمانا ، مانا ، ((  Demmana , Nmana ,   Mana  ) ، به معنای زن و فرزندان و زنان فرزندان بود که  لااقل در آغاز قرن [پنجم قبل از میلاد] بردگان را هم شامل می شده است ( 9 )؛  که بدین ترتیب، به عضوی از عشیره تبدیل می‌شدند  ( 10) .
در آن مناسبات تاریخی و زمانیِ خاص ، یعنی ایامی که هنوز راهها ، حمل و نقل و ارتباطات و بسیاری از عوامل دیگری که بتواند امکان سفر و مهاجرتهای (داخلی و یا خارجیِ) خودخواسته ی کارگرانِ جویای کار را به وجود آورد،  وجود نداشته ، انجام تولیدات اجتماعی کشاورزی ، نیازمند دست یابی به نیروی کار ، آنهم به صورت «انبوه» بوده است که معمولا این نیروی کار از جا و مکانی ، در سرزمین های دیگر، جمع آوری می‌گردید. و ظاهراً «جنگ» ، (مسلما نه همه جنگها) در آن دوران ،  راه حل مناسبی برای این کار به نظر می رسید . به عنوان مثال : «در روزگار ساسانیان ، کار بردگان اهمیت بزرگ خود را در کشاورزی نگاه داشته بود،  به طور کلی فرماندهی ساسانیان ، اسیران جنگی رومی را تبدیل به برده کرده و برای کار به شبکه های آبیاری گسیل داشته بود. پاره ای از پژوهشگران که البته دلایلی نیز دارند، چنین می‌پندارند که در روزگار نخستین شهریاران ساسانی ، لشکرکشی های سپاهیان ایران به قلمرو امپراتوری بیزانس، یکی از هدفهای اصلی اش ، به چنگ آوردن اسیران جنگی برای تکمیل کردن بردگان دولتی بوده است»(11).
در نقل قول آورده شده ، دو مطلب مهم برای مطرح شدن وجود دارد : اول ، ایرانیان باستان ، بردگان را به منزله  نیروی کار می دیدند و بر خلاف رومی ها علاقه و تمایلی برای تبدیل آنها به گلادیاتور ، ـ و خشونتهای خونین آنها جهت برنامه های سرگرم کننده اهالی شهر ـ نداشتند. و مورد دوم ، در می یابیم که در دوران برده داریِ عهد ساسانیان ، «برده های دولتی» نیز وجود داشته اند و به کارهای عمرانی می پرداختند و اسرای جنگی ، برای کمک به این بردگان بود که به بردگی گرفته می شدند.
 به این ترتیب ملاحظه می گردد که جنگهایی از این دست ، در مقطع تاریخیِ خود ، فی نفسه ضرورتی اجتماعی و اقتصادی به شمار می‌آمدند ؛ زیرا با توجه به شرایط زمانه و مجموعه امکانات معیشتی در تولیدات اجتماعی ، دسترس ترین پاسخ به نظر می آمد ، که در نتیجه سیستمی را به وجود می آورد که متکی بر «کارِ برده» ها ، زمین ، کشاورزی و آبیاری بود . در چنین مرحله  ای ، سیستم برده داری ، به خودی خود، اهمیت اجتماعی بالایی پیدا می‌کند ؛ در اینجا ، مسئله ی «عدالت» و یا «اخلاق» ، نمی تواند مطرح باشد .  آنهم عدالت و اخلاقی که در جهان مدرن به مفاهیم آن دست یافته ایم ، و به طور پیش فهم همواره  ، نگاه یا نحوه درک مان از چیزها را تنظیم میکند . مسئله ، مسئله ی «هستیِ اجتماعی و فرهنگیِ نظام برده داری» در بستر شرایط تاریخی و زمانیِ خاصِ آن ایام است . این صورت واقعی و عینی مسئله است. چیزی که با آن سروکار داریم مناسبات خاص اجتماعی در بستری فرهنگی است که به  نزاع بر سر سکونت ، بقا ، و یا تولیدات اجتماعی دامن می زده است ؛ ویژگی های تاریخی ای که تنها در شرایط خود معنادار می‌شوند؛ یا به بیانی ، معنایی توجیه پذیر می یابند. وانگهی در دوران پارتها هم ، شیوه غالب در «مناسبات تولیدی» ، مبتنی بر سیستم «برده داری» بود . «گرچه هنوز به آن درجه از تکامل که در دیگر کشورهای مبتنی بر اصول برده داری مشهور گشته (مثلا امپراتوری روم) نرسیده بود » ( 12 ) .
و اما لازم است از «جنگهای سیاسی» هم یاد کنیم . به عنوان مثال در جنگ مادها بر «علیه تجاوزات آشوریها» ، این «انگیزه ای سیاسی» است که چارچوب عملکرد در جنگ را رقم زده بود ؛ جنگی که در دهه نخست قرن هفتم قبل از میلاد بر علیه کشوری که در آن ایام متجاوز و ستمکار شناخته می شد ،  انجام گرفت  ( 13 )؛  بنابراین به نظر می‌رسد با جنگی سروکار داریم که چندان در اندیشه ی مال و منال افراد و سرعت بخشیدن به رونق تولیدات برده داری نبوده است؛ دیاکوف می نویسد : « بسیاری از کسانی که به اسیری برده شده بودند و شاید اکثر آنان  برای کارهای تولیدی مورد استفاده قرار نگرفته ، بلکه در خانه های صاحبان خویش مشغول خدمت شده به امور خانه داری پرداختند» ( 14 ).

منابع :
.8    دیاکونوف ، ا. م. ، تاریخ ماد ؛ زیر نظر احسان یارشاطر ؛ ترجمه کریم کشاورز ، تهران : انتشارت بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، 1345، ص 230   
.9    دیاکونوف ، ا. م. ، تاریخ ماد ؛ زیر نظر احسان یارشاطر ؛ ترجمه کریم کشاورز ، تهران : انتشارت بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، 1345، ص 231  
.10    تاریخ ایران ، از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی ، تألیف ن. و پیگولوسکایا ،  آ. یو . یاکوبوسکی ، ل. . و. استرویوا ؛ ترجمه کریم کشاورز ، تهران : انتشارات پیام ، 1354 ، ص78، 79   
.11    تاریخ ایران ، از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی ، تألیف ن. و پیگولوسکایا ،  آ. یو . یاکوبوسکی ، ل. . و. استرویوا ؛ ترجمه کریم کشاورز ، تهران : انتشارات پیام ، 1354 ، ص78، 79
.12    دیاکونوف ، ا. م. ؛ تاریخ ماد ، زیر نظر احسان یارشاطر ؛ ترجمه کریم کشاورز ، تهران انتشارت بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، 1345 ،  ص 377  
.13    دیاکونوف ، ا. م. ، تاریخ ماد ؛ زیر نظر احسان یارشاطر ؛ ترجمه کریم کشاورز ، تهران : انتشارت بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، 1345، ص 383  .
.14    روسو، ژان ژاک، قرارداد اجتماعی، ترجمه منوچهر کیا، انتشارات دریا، تاریخ انتشار  1348،  ص 9  

ادامه دارد...

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

نقش گروه های اجتماعی-فرهنگی در شکل گیری کوی های مس...
جشنِ با هم بودن

Related Posts