ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

گياهان آييني در فرهنگ و فولكلور ايران

مردم‌گياه

پیمان متین


فهرست مطالب

مقدمه
فصل اول: گياهان مقدس و پرستشي
فصل دوم: گياهان اسطوره‌اي
فصل سوم: نمادپردازي با گياهان
فصل چهارم: گياهان آييني
آيين‌هاي سور
آيين‌هاي سوگ
خوراك‌هاي آييني
فصل پنجم: گياهان جادويي
رمانندگي و دفع شر
طلب‌مهر و عشق‌ورزي
جادوگياهان
نتيجه‌گيري
منابع
نمايه

مقدمه

گياهان از بارزترين نمودهاي فرهنگ ايراني هستند كه در بيشتر مراحل و ابعاد زندگي مادي و معنوي ايرانيان حضور و نفوذ دارند. با نگاهي اجمالي و اندكي تأمل در زندگي فردي و اجتماعي ايرانيان متوجه نقش دائمي گياهان به طرق مختلف خواهيم شد. همچون بسياري ديگر از عناصر دخيل در فرهنگ و فولكلور، گاه نقش و كاركرد گياهان در زندگي روزمره و جاري، چنان عادي و بديهي مي‌نمايد كه به كل فراموش مي‌شوند و اين درحالي است كه فلسفة وجودي اين عناصر زنده و پوياي طبيعي در چهارچوب نظام فكري و اعتقادي هر ايراني غيرقابل انكار است.
در يك دسته‌بندي اوليه از ساختار زيستي، اعتقادي، اجتماعي و فرهنگي ايرانيان، شاخصه‌هاي عيني مرتبط با گياهان تقريباً همه‌جا حضور دارند؛ هرچند، در پاره‌اي موارد كنكاشي عميق‌تر لازم است تا بتوان متوجه اهميت و جايگاه گياهان در اين ساختار شد. ضروري‌ترين اقدام براي تبيين اين جايگاه، شناسايي نقش گياهان و تفكيك كاركرد آنهاست، آن‌هم در عرصة سرزمين ايران با تنوع اقليمي و تعدد گونه‌هاي گياهي كه يكي از كم‌نظيرترين مجموعه‌هاي زيست‌محيطي در جهان را فراهم ساخته است. چه‌بسا، اين تنوع و گوناگوني موجد آيين‌ها و مناسك فراواني بوده كه ايرانيان در بستر تاريخ طولاني تمدن خويش آنها را ساخته و پرداخته‌اند. و اگر چنين است، چرا گياهان موضوع يا عنصر اصلي در بسياري از اين مناسك هستند؟
سـرزميـن ايران جزو سلسـله اراضي مرتفـعي محسوب مي‌شود كه در دوران سوم زميـن‌شـناسي و به هنگـام تشـكيـل چيـن‌خوردگي‌هاي آلپ‌ـ‌هيماليا شكل گرفت. محدودة اين فلات از غرب به شرق از دره‌هاي دجله و فرات تا درة رود سند و پامير و از شمال به جنوب از درياي مازندران و بيابان توران و رود جيحون تا خليج‌فارس و اقيانوس هند امتداد دارد. حريم كوهستاني آن در غرب با كوه‌هاي زاگرس، در شمال با جبال البرز، و در شرق با كوه‌هاي سليمان مشخص مي‌شود. سرحدات اين رشته‌كوه‌هاي عظيم در شمال‌غرب به كوه‌هاي ارمنستان و قفقاز و در شمال‌شرق به كوه‌هاي هندوكش محدود مي‌گردد. درواقع، اين فلات علاوه‌بر ايران كنوني، مشتمل بر افغانستان، بلوچستان و پاكستان هم مي‌شود و از نگاه تاريخي تركستان نيز جزئي از آن است. اين گستردگي طبيعي و جغرافيايي تنوع عجيبي را از منظر اقليمي ــ و بالطبع پوشش گياهي و جانوري ــ به ارمغان آورده است. وجود درياها، كوه‌هاي مرتفع، جنگل و كوير باعث شده تا در اين سرزمين آب‌وهوايي گوناگون از سردسير و خشك گرفته تا گرمسير و مرطوب به چشم خورد. حتي گاه اختلاف سطح مناطق مختلف از سطح دريا به چندهزار كيلومتر مي‌رسد. همين گوناگوني‌ها موجب شده تا فلات ايران را به عنوان يكي از متنوع‌ترين كانون‌هاي رشد گياهي در جهان بشناسند.
از ديگر ويژگي‌هاي اين سرزمين، قدمت ديرينة آن به عنوان منطقه‌اي تمدن‌ساز و فرهنگ‌پذير است كه به خاطر ذخيره و غناي عناصر مادي موجود در آن همواره در بستر تاريخي تكامل بشر، سرچشمة توليد و توسعة فرهنگ و فناوري بوده است، بويژه در دو حيطة اساسي زندگي فردي و اجتماعي بشر يعني: كشت و پرورش گياهان و رام و اهلي كردن حيوانات. دو موضوع مهم يكي، ظرفيت مادي فلات ايران براي پرورش گياهان و دوم، ظرفيت معنوي آن يعني بكارگيري فناوري در اين منطقه، باعث­ شده تا اين سرزمين نه فقط خاستگاه بسياري از گياهان اساسي و پايه در نظام خوراكي و معيشتي نوع بشر باشد، بلكه امر خطير رام كردن گياهان يعني پرورش، كشت، توليد و استحصال آنها نيز از آغاز در آنجا شكل بگيرد. همچنان‌كه، به استناد منابع گياه‌شناسي، باستان‌شناسي و مردم‌شناسي، خاستگاه رويش بسياري از گياهان و درختان نظير گندم، جو، ارزن، پياز، اسفناج، باقلا، عدس، سيب، گلابي، هلو، زردآلو، آلو، انار، انجير، زيتون، مو، بادام، نارنج، و بسياري اقلام ديگر ايران‌زمين بوده است. متعاقباً طي توسعة تمدن و فناوري براي داشت و برداشت گياهان و حين استحصال و مصرف و نگهداري از آنها، بسياري از عناصر فرهنگي و فولكلوريك شكل گرفت و در قالب‌هاي گوناگون پنداري، رفتاري و گفتاري به منصة‌ظهور رسيد. اسطوره‌هاي ايراني، افسانه‌هاي ملي و منطقـه‌اي، مناسك و شعاير، باورهاي مذهبي و جادويي در ارتباط با گياهان، بخشي از اين عناصر فولكلوريك محسوب مي‌شوند كه نمايانگر نقش عميق و حياتي گياهان در طول تاريخ تكامل مادي و فرهنگي سرزمين ايران هستند.
ادامه مطلب را در فایل زیر مطالعه فرمایید:

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

در سوگ و عشق یاران
رویا ها و تنهایی: خوانشی روانشناختی بر شب های روشن...

Related Posts