ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

ابعاد نمادین منازعه جنسیتی در فضای عمومی


تفکیک فضایی/ جنسیتی مبتنی بر خصوصی و عمومی که در آغاز دوره مدرنیسم و با شهری شدن و صنعتی شدن جوامع همراه بود، در دوره‌های متاخرتر با ورود زنان به حوزه عمومی در غالب کار، مصرف و گذران اوقات فراغت تا حدودی متزلزل شده است. کیفیت استفاده زنان از فضای عمومی شهری و حضور آنان در شهر از سوی سیاستگذاران شهری، فعالان حقوق زنان مورد مناقشه و مساله‌ای چالش برانگیز است که حوزه عمومی را به حوزه مورد نزاع بین دو جنسیت تبدیل کرده است. گرچه این منازعه کمابیش در همه جوامع در جریان است و اساسا مفهوم فضا، مفهومی سیاسی به شمار می‌رود، در جریان مقاومت هویت‌های ملی، محلی و دینی در برابر فرایند جهانی‌شدن ابعاد مفهومی دیگری نیز بر آن افزوده می‌شود. در جریان این مقاومت، شیوه‌های بازنمایی جنسیتی در فضای عمومی دارای کارکردهای نمادین هستند.
به طور کلی تحقیقات نشان می‌دهند که گروه‌های ملی و قومی به دنبال حفظ مرزهای عمومی/خصوصی جنسیتی متمایز هستند تا از این راه هویت جمعی خود را نشان دهند. استراتژی‌های بقای اقلیت‌های قومی در مقابل گروه‌های متخاصم، بر کنش‌های جنسیتی متمرکز شده است. وقتی فرهنگ‌ها احساس تهدید از سوی گروه‌های مسلط یا اقلیت می‌کنند، این زنان هستندکه برای نشان دادن قلمروهای سیاسی، مذهبی و غیره هدف کنترل قرار می‌گیرند(اسمیث،10:2009).
یکی دیگر از ریشه‌های تاکید بر تقسیم جنسیتی فضای شهری، ارجاعات نمادین جنسیتی در مشخص کردن قلمروهای جمعی است. برای مثال، در مشروعیت‌بخشی به پروژه‌های ملی‌گرایانه، «ملت‌« اغلب به عنوان زن بازنمایی می‌شود(مثل مادر هند/ روسیه/ایرلند، مام وطن)، از این جهت که نیاز به حفاظت و دفاع توسط مردان دارد. تفاوت جنسی و رفتارهای بدنی زن و مرد همواره به عنوان نشانگان مهم ملیت در نظر گرفته شده(همان،11) و استفاده از «تجاوز» به عنوان سلاح جنگی، اهمیت نشانه‌شناختی جنسیت در مطالعه این گروه‌ها را نشان می‌دهد(بریسول2000).
مواجه با مساله جنسیت و ابعاد سیاسی و اجتماعی آن، در کشورهای اسلامی و از جمله ایران تحت تاثیر تعاملات و تقابل‌ها با کشورهای غربی طی دوره استعماری و پسااستعماری قرار دارد. در این دوره از سویی فرهنگ‌های اسلامی از بعد تحت ستم بودن زنان در این فرهنگ‌ها مورد تحقیر واقع شده‌اند و تنها راه پیشرفت و برون رفت از وضعیت موجود در آن‌ها، بهبود وضعیت زنان و از جمله دست برداشتن از حجاب به شمار رفته است. در مقابل جریان‌های مقاومت اسلام‌گرا در برابر نفوذ فرهنگ غرب از همین تاکید بر وضعیت زنان تاثیرپذیرفته و بیشترین تاکیدشان را بر حفظ الگوهای سنتی خانواده، حجاب و قوانین مربوط به زنان قرار داده‌اند (احمد،1394). تقابل این دو گفتمان، از جمله در سیاست‌گذاری‌های فضای شهری تا حد زیادی منعکس شده و گفتمان‌های غرب‌گرا و اسلام‌گرا، در کشورهای مختلف اسلامی، در این باره اظهارنظرهای متفاوتی کرده و سیاست‌های متنوعی را در پیش گرفته‌اند(نیوکامب،2006).
بنابراین منازعه بر سر فضای عمومی در شهر دربردارنده دوگانه‌های سنت/مدرنیته و ملی‌گرایی/بیگانه‌گرایی است. به طوری که نیوکامب(2006 Newcomb,) در مطالعه مراکش نشان می‌دهد، عدم توافق در مورد کیفیت حضور زنان در فضای عمومی نمایانگر تردیدهای اساسی‌تر در مسائلی همچون ترسیم آینده کشور مراکش است. نادیده‌گرفتن یا تاکید بر قلمروهای جنسیتی استعاره‌ای از تسلیم در برابر جهانی‌شدن یا محافظت از هویت ملی و دینی است. سطح بالای بیکاری مردان، وجود گفتمان‌های جدید حقوق و توانمندسازی زنان، تلاش‌ها برای تعریف روابط مراکش با اسلام برخی مفاهیمی هستند که بر افزایش حضور زنان در فضاهای جدید و مختلط کشور مراکش تاثیرگذارند. اما در زندگی روزمره و در فضای عمومی زنان کنترل‌های اجتماعی را واژگون می‌کنند، در حالی که همچنان به ارزش‌های محلی پایبند هستند. به این ترتیب در زندگی روزمره این دوگانه‌ها شکسته و حتی ترکیب می‌شوند.  
تفکیک جنسیتی فضا بر اساس دوگانه سنت/ مدرنیته در جامعه ایرانی نیز به طور مشابه قابل تفسیر است. در آغاز دوره مدرنیزاسیون در ایران، به تدریج ورود زنان به حوزه آموزش و رسانه‌های جمعی، کشف اجباری حجاب و تامین حق رای زنان اتفاق افتاد که با نادیده گرفتن هویت اسلامی و سنتی همراه بود. پس از انقلاب اسلامی گرچه تحت تاثیر گفتمان مدرن، از مشارکت اجتماعی زنان از جمله در حوزه آموزش و پزشکی حمایت شد، با تاکید بر عدم اختلاط جنسیتی و اجباری شدن حجاب در فضای عمومی به نفع هویت‌های سنتی و اسلام‌گرا تغییر جهت داده شد. طی این دوره در مورد شدت و کیفیت جلوگیری از اختلاط جنسیتی همواره چالش‌ها و مقاومت‌هایی از طرف گروه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی در جریان بوده و هست که عدم قطعیت سیاسی در میزان پذیرش گفتمان مدرن و پایبندی به گفتمان سنت را نشان می‌دهد. این عدم قطعیت، در حوزه زندگی روزمره و کنش‌های فضایی و روزمره شهروندان، در صورت کاهش مداخلات از بالا به پایین می‌تواند دارای پتانسیل ترکیب ارزش‌های سنت و مدرنیته و تثبیت ارزش‌های اخلاقی و دینی باشد.
منابع
احمد، لیلا(1394)، زنان و جنسیت در اسلام: ریشه‌های یک جدال تاریخی، مترجم: فاطمه صادقی، لندن: زنان و قوانین در جوامع مسلمان.
Bracewell, W. (2000). "Rape in Kosovo: Masculinity and Serbian Nationalism." Nations and Nationalism 6(4): 563-590.
Newcomb, Rachel & Rollins College(2006), Gendering the city, gendering the nation: contesting urban space in Fes, Morocco, in City & Society, Vol. I8, Issue 2,pp 288-311.
Smyth, Lisa(2009), Gender and public space in divided cities: dynamics of everyday urban life, School of Sociology, social policy and social work queen's university Belfast, www.conflictincities.org/workingpapers.html

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

درباره احمدرضا احمدى
پژواک تاریخ: فاشیسم نولیبرالی (بخش ۵)

Related Posts