ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

معرفی نظریه پردازان شهری ـ فردریش انگلس




فردریش انگلس در روز 28 نوامبر 1820 در شهر برمن پادشاهی پروس (ووپرتال کنونی ـ یکی از شهرهای ایالت نوردراین ـ وستفالن در غرب آلمان) به دنیا آمد. آموختن زبان آن هم به شکل عمیق و متنوع در سراسر دوران زندگی وی جریان داشت. او 20 سال داشت که براساس قوانین دولت پروس به ارتش فراخوانده شد. وی در همان سال ها به هنگام گذراندن خدمت سربازی، در جلسات و سخنرانی‌ها در دانشگاه‌ها شرکت می‌کرد و رفته رفته با افکار نو آشنا شد. علاوه بر روحیه‌ی جوان که در او جلب توجه می‌کرد، گسترش فکری و شناخت همه جانبه‌ی او از تاریخ، طبیعت، شیمی، گیاه‌شناسی، فیزیک، زبان‌شناسی، اقتصاد سیاسی و علاوه بر همه‌ی این‌ها تاکتیک نظامی قابل توجه است. او به اندازه‌ای در مورد آخر توانمند بود که در سال 1870، زمان جنگ میان آلمان و فرانسه، مقاله‌ی وی که در پال مال گازت (Pall, Mall Gazette) منتشر شد، توجه همه را جلب کرد چرا که او به طور دقیق در آن مقاله جنگ سدان (Sedan) و تار و مار شدن ارتش فرانسه را پیش‌بینی کرده بود.
انگلس بنا به درخواست پدرش به انگلستان ـ که در آن زمان پیشرفته ترین کشور صنعتی و خاستگاه طبقه ای جدید یعنی طبقه‌ی کارگر صنعتی بود ـ رفت تا تجارت بیاموزد و هم‌راستا با فعالیت‌های خانواده‌ی مرفه خود زندگی کند. زندگی در انگلستان فرصتی بود تا انگلس از نزدیک شاهد زندگی و کار دشوار کارگران صنعتی باشد. قابل ذکر است که آشنایی او با ماری بورنس (Mary Burns)، کارگر ساده‌ی ایرلندی که چند سال از انگلسِ 22 ساله جوان‌تر بود، تصمیمِ انگلس را برای قطع رفت و آمد با قشر بورژوآ و شرکت در میهمانی های پرخرج تقویت کرد تا جایی که انگلس توانست بیشتر وقت خود را صرف معاشرت صمیمی با کارگران و پژوهش درباره‌ی زندگی آن‌ها کند. ماری چون ایرلندی بود، خود را به مبارزه‌ی آزادی‌خواهانه‌ی مردم کشورش وابسته می‌دانست. او به شدت از اینکه طبقه‌ی حاکم انگلستان مانع استقلال ملی ایرلند بود، به خشم می‌آمد. این روح انقلابی ماری در همسرش انگلس علاقه‌ی عمیقی برای مردم ایرلند که به دست بورژوآزی و خانواده‌ی سلطنتی انگلستان غارت و استثمار می‌شدند به وجود آورد. نتیجه‌ی این مطالعات در سال 1845 به ‌صورت کتابی با عنوان «شرایط زندگی طبقه‌ی کارگر در انگلستان» منتشر شد. این کتاب یکی از اولین توصیف‌های جامعه‌شناختی طبقه کارگر در اروپاست. آنچه این کتاب را در گروه کتاب‌های مربوط به جامعه‌شناسی شهری قرار می‌دهد و انگلس را به یکی از نظریه‌پردازان شهری بدل می‌کند این است که وی بسیار علاقه مند به توصیف شرایط زندگی است. او شرح مفصلی از وضعیت محیط زیست - رودخانه ها، آبراه ها، جاده ها و ساختمان ها را به خواننده ارائه می‌دهد که می‌توان به توصیف رودخانه ایرک در منچستر اشاره کرد. با مطالعه‌ی توصیف‌های دقیق انگلس از وضعیت محله‌ها می‌توان دریافت که طراحی شهری به گونه‌ای بوده که محله‌های کارگرنشین به شکل کامل از محله‌های بورژوآ جدا بوده است. انگلس مساله ی شهرهای بزرگ را به دو گونه مطرح می‌کند:
1. از یک سو، او در فصلی از کتابی که ذکر آن رفت، با عنوان «شهرهای بزرگ» بر پایه‌ی یک پژوهش اجتماع‌شناسانه‌ی مقادماتی که ریشه در مشاهدات شخصی و همچنین منابع نوشته شده‌ی موجود در آن زمان دارد، فقر کارگر شهری در شهرهای صنعتی انگلیس را افشا می‌کند. وی در نقد شهرهای صنعتی، از تمرکزگرایی شدید، فقر، بی تفاوتی خشن، گوشه‌گیری نامحسوس هر فرد در دل منافع خاص خود، هسته‌گرایی جهان و تفیض زمین‌های حاشیه‌ای به فقرا به منظور پنهان نگاه داشتن‌شان از طبقات مرفه سخن می‌گوید. انگلس که محله‌های کارگرنشین را «محله‌های بد» می‌نامد، به شرح وضعیت محله‌های بد در سنت ژیل، لیورپول، منچستر و آکسفورد رود معروف به ایرلند کوچک می‌پردازد. وی معتقد است که در مساکن کارگری، رفاه و زندگی خانوادگی ممکن وجود ندارد؛ و تنها یک نژاد انسان‌زدایی شده، منحط و تنزل یافته تا یک سطح حیوانی، چه از دیدگاه ذهنی و چه از نظر اخلاقی و جسمی علیل، می‌تواند در آنجا احساس راحتی کند و خود را در خانه‌ی خویش بیابد.
2. از سویی دیگر، انگلس پس از گذشت سی سال، نه تنها وضع موجود را مورد حمله قرار می‌دهد، بلکه به راه حل‌های درمان آن نیز می‌پردازد. در سه مقاله 1872 که در سال 1879 برای تدوین کتاب «مساله‌ی مسکن» جمع‌آوری می‌شوند، وی سرسختانه در تقابل با راه حل‌های موقتی قرار می‌گیرد. به نظر او، مسکن چیزی جز سیمای جزئی مساله‌ای کلی نیست، بنابراین این جزء نمی‌تواند از مساله‌جدا شود و تنها یک عمل انقلابی حل آن را ممکن خواهد کرد. از نظر انگلس برای پایان بخشیدن به بحران مسکن کارگران شهرهای صنعتی، تنها یک راه وجود دارد: حذف کامل استثمار و سلطه بر طبقه‌ی زحمتکش به وسیله‌ی طبقه‌ی مسلط. این دستاورد از نظر وی به مسائل وسیعی وابسته است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به از میان برداشتن تقابل میان شهر و روستا اشاره کرد که خود در گرو از میان رفتن شیوه‌ی تولید سرمایه‌داری است. بنا بر اعتقاد انگلس، تنها راه برون‌رفت از این بحران، مصادره املاک موجود در شهرها و اشغال ساختمان‌ها به وسیله‌ی کارگران است. در واقع، از نظر وی، به محض آنکه طبقه‌ی کارگر قدرت سیاسی را کسب کند، این تعیین تکلیف به وسیله‌ی اموال عمومی به همان سهولتی تحقق خواهد یافت که امروزه از راه سلب مالکیت و تملک مسکن‌ها توسط دولت انجام می‌شود. انگلس همچنین در مقابل طرح‌های تخیلی موضع تندی می‌گیرد و در پاسخ به امیل ساکس، اقتصاددان بورژوازی اتریشی (که از شهرهای بزرگ خارج می‌شود و به تفصیل درباره‌ی مهاجرنشین‌های کارگری بحث می‌کند که می‌باید در کنار شهرها ساخته شوند)، می‌نویسد که افزودن امکانات رفاهی به محله‌های کارگری هیچ چیزی را عوض نمی‌کند.
وقتی سخن از انگلس به میان می‌آید، نمی‌توان به ارتباط عمیق او با کارل مارکس اشاره نکرد. انگلس و مارکس در سال 1844 با یکدیگر روبه‌رو شدند و دریافتند که درباره‌ی مسائل تئوریک هماهنگی دارند. همکاری آن دو از همان زمان آغاز گردید. درست زمانی که انگلس 22 سال داشت و مارکس 24 ساله بود. در رابطه با دوستی صمیمانه‌ی انگلس و مارکس همین بس که جلد دوم و سوم کتاب کاپیتال مارکس، پس از درگذشت وی، به وسیله‌ی انگس منتشر شد. انگلس نه تنها همکاری تنگاتنگی با مارکس داشت، بلکه کمک بسیاری در زندگی شخصی مارکس و خانواده‌ی او نیز بود.
نقشه‌های انگلس تنها کارهای عملی‌اش را در برمی‌گرفتند اما او مانند همیشه وقت زیادی را صرف فعالیت سیاسی می‌کرد. او تا آخرین روزهای زندگی‌اش می‌خواست که در گرماگرم مبارزه بماند. او آرزو داشت که نگاهی به قرن جدید بیندازد. قرنی که به پیش‌بینی او «قرنِ پیروزیِ کمونیسم» بود. اما او به این آرزویش دست نیافت. انگلس در 15 اوت 1895درگذشت و بنا به درخواست او، تشریفات پس از مرگش به سادگی هر چه تمام‌تر برگزار شد. در 27 اوت، طبق آنچه خودش خواسته بود، خاکسترش را به دریا ریختند.
آثار انگلس:
§ شرایط طبقه‌ی کارگر در انگلستان (The Condition of the Working Class in England) – 1845
§ اصل کمونیسم (Principles of Communism) – 1847
§ جنگ دهقانی در آلمان (The Peasant War in Germany) - 1850
§ انقلاب آقای اویگن دورینگ در علم (Herr Eugen Dühring's Revolution in Science) – 1878
§ تکامل سوسیالیسم از تخیل به علم (Die Entwicklung des Sozialismus von der Utopie zur Wissenschaft) – 1880
§ دیالکتیک طبیعت (Dialektik der Natur) – 1883
§ لودویگ فویرباخ و پایان فلسفه کلاسیک آلمان (Ludwig Feuerbach und der Ausgang der klassischen deutschen Philosophie) – 1886
§ منشأ خانواده، مالکیت خصوصی و دولت (Der Ursprung der Familie, des Privateigenthums und des Staates) – 1884
آثار مشترک فردریش انگلس و کارل مارکس:
§ خانواده‌ی مقدس (The Holy Family) - 1845
§ بیانیه‌ی حزب کمونیست (Manifest der Kommunistischen Partei) - 1848
§ انقلاب و ضد انقلاب در آلمان (Revolution and Counter-Revolution in Germany) – 1896
§ ایدئولوژی آلمانی (Die Deutsche Ideologie) - 1932
§ جنگ داخلی در ایالت متحده (The Civil War in the United States) – 1937
§ مجموعه آثار مارکس/انگلس ـ این مجموعه شامل همه آثار منتشر شده مارکس و انگلس در زمان حیات آنها و همچنین اسناد و نامه‌های منتشر نشده است. این مجموعه که توسط ریچارد دیکسون و دیگران ترجمه شده و شامل ۵۰ جلد است ـ (Marx/Engels Collected Works) – 1975 تا 2005
منابع:
· شوای، فرانسواز. 1965. شهرسازی؛ تخیلات و واقعیات. ترجمه‌ی سیدمحسن حبیبی. 1375. تهران: دانشگاه تهران
· Engels, Friedrich. 1845. The Condition of the Working Class in England. Leipzig.
· Mayer, Gustav. 1936. Friedrich Engels, A Biography. Translated by Gilbert & Helen Highet. New York: Alfred A. Knopf.
· Parker, Simon. 2004. Urban Theory and the Urban Experience. London and New York: Routledge Taylor & Francis Group

 

 

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

درباره محمدعلى همايون كاتوزيان، روح ناآرام جست‌وجو
اشاره‌ای بر ترجمه «اسلام ایرانی» هانری کربین

Related Posts