ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

آلودگی ممکن است عامل چهل درصد از مرگ و میر جهانی باشد

آندرا توماسون برگردان رسول محسن‌زاده

مقدمه :
اجازه بدهید این جستار را با دو نمونه‎ای عینی از آلودگی منابع آبی در دوران کنونی شروع کنیم. در هینکلی کالیفورنیا آلودگی تدریجی منابع آبی این شهر به کرونیوم، در یک بازه‎ی زمانی چندساله یکی از جنجالی‎ترین پرونده‎های زیست محیطی تاریخ آمریکا را در اواخر قرن بیست رقم زد. دویست نفر از اهالی این شهر، به انواع سرطان مرگ‎بار دچار شدند و سرانجام شهر هینکلی بر اساس گزارش نیویورک تایمز در سال 2016 عملاً خالی از جمعیت گردید. از دیگر موارد شایان ذکر، می‎توان به شهر وب‎برن در ماساچوست اشاره نمود که بسیاری از کودکانش، در دهه‌ی هفتاد به سرطان خون مبتلا گردیدند. بیشتر کودکان مبتلا، در یکی دو خیابان خاص زندگی می‎کردند. این وضعیت به مرور موجب تردید اهالی محل، و شکایت آنها گردید که بعدها در کتابی با نام اقدام مدنی (1998) چگونگی اقدام اهالی و پرونده حقوقی آلودگی آب محل مورد تقدیر قرار گرفت. اما، نزدیک به دویست نفر از اهالی شهر، که اغلب کودک بودند، بر اثر سرطان جان خود را از دست دادند.
اگر بتوان بحران آب را به طور عمده به دو بخش تقسیم نمود قطعاً یکی از این دو بخش کمبود و دیگر آلودگی آب است. آلودگی آب، به علت وجه ضمنی و اغلب تدریجی و غیرمستقیم آن در مرگ و میر، کمتر از کمبود آن به چشم می‎آید. این عامل، نسبت به کمبود آب کمتر عینی است اما، در تاریخ بشر، نقش پررنگ‎تری در مرگ و میر انسان‎ها، و حتی زیست آنها داشته است. شاید به نظر مسئله دومی که، نقش آلودگی را در بحران آب کم رنگ‎تر کرده است غلبه کشورهای جهان اول به بسیاری از اپیدمی‎های کشنده ناشی از آلودگی آب باشد. در این کشورها، دیگر خبری از وبا، طاعون، یا اسهال خونی نیست و از این رو هرچند به اشتباه این گونه تلقین می‌گردد که بحران آلودگی آب مختص به کشورهای در حال توسعه جهان است. شاید به همین علت می‎توان تصور کرد که بحران آب، بحرانی است که از سوی کشورهای توسعه یافته، و با توجه به مصائب آنها تعریف می‎گردد اما همچنان که با دو نمونه‎ی ابتدای مقاله نشان داده شد، آلودگی آب حتی در پیشرفته‎ترین جوامع نیز، هنوز عاملی اساسی در مرگ و میر انسان‎هاست. با ذکر این مقدمه، به مقاله آندرا توماسون می‎پردازیم:
نتایج پژوهش اخیر نشان می‎دهد که آلودگی منابع آب، خاک و هوا همراه با دیگر عوامل زیست محیطی، در 40 درصد از مرگ و میرهای سالانه در سطح جهان دخیل است. دیوید پیمنتال استاد اکولوژیک دانشگاه کورنل در بازبینی تحقیقات اثرات آلودگی‎های زیست محیطی و دیگر منابع مرتبط با تخریب محیط زیست برآورد می‎کند که سالیانه 62 میلیون نفر از مردم جهان به علل زیست محیطی جان خود را از دست می‎دهند. این میزان در واقع حدود 40 درصد از مرگ و میرهای سالیانه است و شاید از این جهت اندکی اغراق‎آمیز به نظر رسد اما عوامل محیطی سطحی بسیار گسترده را در بر میگیرند و اغلب در بلندمدت، جان آدمی را می‎گیرند. این عوامل می‏توانند شامل عواقب زیست محیطی آلاینده‎های شیمیای و ارگانیکی باشند که در هوایی که هر روزه ما در آن تنفس می‎کنیم و آبی که می‎نوشیم انباشت شده باشند. این وضعیت سبب شده که دانشمندان و سازمان‎های بسیاری مانند سازمان ملل و سازمان سلامت جهانی به شکل جدی و سیستماتیک درباره نقش آلودگی‎های محیطی دست به پژوهش زده و نتایج را به ما عرضه کنند که نشان از اهمیت آلودگی‎های محیطی در مرگ انسان‏هاست.
آب ناسالم
بنا بر برآوردها سازمان بهداشت جهانی حدود یک میلیون و صد هزار نفر از مردم جهان به آب سالم و پاک دسترسی ندارند و بر اساس داده‎های همین سازمان، شاید کمی بهت‎آور باشد که حدود هشتاد درصد از بیماری‎های عفونی موجود در جهان مربوط و متاثر از آب ناسالم باشد. اهمیت آب سالم بنا بر گفته پیمنتال بسیار ساده است، چرا که بدون هیچ‎گونه شبهه‎ایی هر یک از ما ضرورتاً برای نوشیدن، پخت غذا، شست‎و‎شو و حمام به آب نیازمندیم. بسیاری از منابع آبی که از طریق فاضلاب و گندآب‏هایِ تصفیه نشده آلوده شده‎اند به سادگی می‎توانند ناقل انواع بیماری‎های اسهالی مانند وبا، انواع عفونت روده‎ایی ( که یکی از عوامل اصلی سوتغذیه است) و دیگر بیماریی‎‎هایی باشد که سالیانه جان میلیون‎ها انسان خصوص کودکان را تهدید می‎کند.
بر اساس مطالعه‎ایی در سال 2004 توسط مرکز منابع آلوده، حدود 2.2 میلیون نوزاد و کودک سالیانه بر اثر اسهال جان خود را از دست می‎دهند که علت اصلی این حجم از مرگ و میر کودکان، چیزی جز آب و غذای آلوده‎ی این کودکان بی‎بضاعت نبوده است. همچنین بر اساس برآوردها، آب آلوده از طریق بیماری‎هایی مانند اسهال خونی یا وبا در آفریقا و هندوستان، هر سال به طور متوسط جان یک میلیون چهارصد هزار انسان را می‎گیرد. به گفته معاون سازمان بهداشت جهانی سلامت آب، یکی از اصلی‎ترین عوامل بیماری در سرتاسر جهان به حساب می‎آید.
مشکلات عمده آلودگی آب در کشورهای در حال توسعه، این است که زیرساخت های لازم برای مقابله و مدیریت فاضلاب و دیگر مسائل مربوط به حوزه بهداشت آب وجود ندارد. بر اساس گزارش‎های سازمان ملل فاضلاب غیرتصویه شده شهری در کشورهای در حال توسعه، دقیقاً به همان منابعی-دریاچه، رودخانه‎- می‏ریزد که مردم از آنها برای مصرف آب استفاده می‎کنند. در کشورهایی نظیر هندوستان تصفیه فاضلاب و دفع مناسب گندآب و سایرآلودگی‎ها در حداقل ممکن است و تنها معدودی از شهرهای این کشور، از امکانات آب‎رسانی تصویه شده برخوردارند.
آلودگی هوا( آلودگی آشپزخانه‎ها)
دیگر قاتل بزرگ بشریت، آلودگی هواست. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، آلودگی هوا، یکی از مهم‎ترین عوامل بیماری‎هایی چون سرطان ریه، برونشیت مزمن و... است و سالانه موجب مرگ و میر 3 میلیون نفر در سرتاسر جهان می‎شود. در کشورهای در حال توسعه، آلودگی درون خانگی یکی از مشکلات بسیار مهم است چرا که مردم در این کشورها با استفاده از هیزم، کود یا زغال سنگ برای طبخ و گرمایش خانه‏هایی که اغلب فاقد تهویه مناسب است، استفاده می‏کنند.
افزون بر نیمی از خانواده‎های جهان، از سوخت جامد برای پخت و پز استفاده می‎کنند که در نوع خود رقم شایان ذکری است. آلودگی ناشی از سوختن زباله‎های جامد در درون این خانه‎ها انباشت می‎شود و به طور خاص کودکان و زنانی که در درون خانه‎ها زیست می‎کنند را در معرض خطر قرار می‎دهد. پرس استین در گزارش خویش می‎نویسد: در برخی از خانه‎ها زمانی که شما وارد آشپزخانه یا حتی دیگر بخشی‎های خانه می‎شوید شدت و غلظت دود و آلودگی به قدری زیاد است که تشخیص دیوارهای آن سوی خانه به سختی صورت می‎گیرد. بیش از 200 نوع ماده شیمیای در دودهای خانگی یافته شده است که 14 نوع آنها سرطان‎زا هستند. بر طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی سالیانه یک میلیون ششصدهزار نفر از مردم ( هر بیست ثانیه یک نفر) به علت آلودگی‎های درون خانگی جان خویش را از دست می‎دهند.
بر اساس این تقسیم‎بندی، نوع دیگر آلودگی، آلودگی‎های فضای بیرونی هستند که سالیانه 800 هزار نفر از انسان‎ها را به کام مرگ می‎کشند. جالب اینجاست که به علت تراکم بسیار کمتر آلودگی‎ها در محیط بیرون از خانه، شمار مرگ و میرهای ناشی از آلودگی‎های متراکم نصف مرگ و میرهای درون خانگی است اما از آنجایی که آلودگی‎های درون خانگی اغلب جان زنان و کودکان بی‎بضاعت را می‎گیرد کمتر بدان پرداخته می‎شود. پرس اوستین معتقد است که دود درون خانگی می تواند به صد برابر غلظت دود برون خانگی برسد. لازم به ذکر است که مشکلات تنفسی حاد برای کودکان( مانند آسم) و لیست بلندبالای بیماری‎های قلبی-ریویی در بزرگ‎سالان، به سبب آلودگی بیرونی هم کشورهای توسعه‎یافته را مورد هدف قرار داده و هم کشورهای در حال توسعه را و از این جهت که جمعیت جهانی در حال رشد مداوم و شهری شدن است، آلودگی بیرونی می‎تواند مبدل به یک خطر بسیار جدی برای سلامت باشد.


مواد شیمیای سمی
سلامت انسان‎ها همچنین به واسطه ده‎ها هزار ماده شیمیای که توسط فرایندهای صنعتی و دیگر تاسیسات و منابع تولید می‎شوند تهدید می‎گردد. با این همه، شمار زیاد مواد سمی، و نیز اثرات بیولوژیکی و زیست محیطی که این مواد به همراه دارند، از جمله، خطر سمی بودن برای انسان اغلب این مواد سمی را برای انسان‎ها در وضعیت ناشناخته قرار داده خصوصاً اینکه اغلب این مواد به صورت ترکیبی مورد استفاده قرار می‎گیرند. پروس اوستین، بر این باور است که شمار این مواد سمی چنان زیاد است که برآورد صحیح و دقیق آنها غیرممکن است. اما بر اساس پژوهش‎هایی که اخیراً در ژورنال اکولوژی انسان به چاپ رسیده است قرار گرفتن در معرض عناصر شیمیایی، در نقصان سیستم ایمنی بدن، تولد کودکان نارس، سرطان و اختلال هورمونی کاملاً دخیل است. هر آمریکایی، فارغ از شاخص سن حداقل 116 عنصر شیمایی در بدن خویش دارد. بر اساس کار پژوهشی پیمنتال آثار برخی مواد شیمیایی از قبیل سموم دفع‏کننده دی دی تی، سرب و جیوه عملاً در بدن آمریکایی‎ها یافت می‎شوند.
عدم قطعیت و فقدان عینیت در تاثیر مواد شیمیایی منجر به این شده است که تاثیر این مواد در مرگ و میر انسان‎ها نادیده گرفته شود. سازمان بهداشت جهانی تنها 25 درصد از بیماری‎ها را متاثر از آلودگی‎ها می‎داند چرا که به شکلی ریشه‎ایی‎تر به مسئله پرداخته است. اما آنگونه که اوستین و پلیمار می‎گویند واضح است که با ارائه تمهیدات و کمک‎هایی در کشورهای در حال توسعه می‎توان تعداد زیادی از این مرگ و میرها را کاهش داد. مواردی که در کشورهای توسعه‎یافته به آسانی قابل حل‎اند اما فراتر از توان و امکانات کشورهای در حال توسعه‎اند.


جمع‎بندی
مقاله‎ی توماسون در سه بخش، هشدارهایی بسیار جدی را به مخاطبان می‎دهد. ما در زیست روزمره خویش، در شهرهایی سمی، و خانه‎هایی سرطانی زیست می‎کنیم، که بسیاری از آنها به آسانی و با تمهیداتی فرهنگی قابل پیگیری و پیشگیریاند. هشدارهای توماس، از زیست روزمره‌ی ما ایرانیان نیز به دور نیستند. ما عادت کرده‌ایم که تهران آلوده را بیرون از مرزهای خانه به تصویر کشیم. در حالی که خانه‌ی ما نیز می‌تواند پناهگاه آلودگی و آوردگاه انواع سموم کشنده باشد این امر درباره‎ی آب که تم اصلی پژوهش است بیش از پیش حکمفرماست. حدود هفتصد میلیون هندی فاقد توالت‌اند و در این کشور روزانه حدود 1000کودک به علل اسهال جان خود را از دست می‎دهند. این آمار واقعاً تاسف‎برانگیز است اما نباید موجب وهم وجود امنیت سلامت در نزد ما گردد چرا که ما نیز در بطن فاجعه‏ایم. اصلاً بعید نیست که دانشمندان نسل‎های بعد، از روی استخوان‎ها و پرونده‌های پزشکی شهروندان کشته شده تهرانی، نشان دهند که عامل مرگ بسیاری از شهروندان تهرانی، سمی بودن آب این شهر بوده است. شهری که به گفته‎ی ریس کمیته توسعه پایدار شهرداری تهران یکی از ضعیف‎ترین سیستم‎های مدیریت فاضلاب و پس‎آب‎ها را در بین کلان‎شهرهای جهان داراست و به گفته‎ی مدیرعامل شرکت آب فاضلاب تهران(1386) 30 درصد از آب شرب آن آلوده به نیترات است. با صرف فهم این مسئله که نیترات عنصری به شدت سرطان‎زاست، فاصله‎ی اندک خود را با فاجعه بهتر درک خواهیم کرد. بدیهی است که شهروندی که متاثر از آلودگی آب به سرطان مبتلا می‌گردد به مرگ طبیعی نمرده است. به نظر، وقت آن رسیده است که دیگر وجه بحران آب، یعنی آلودگی آب را جدی بگیریم. این امر، خصوصاً برای ما که در کلان شهری با زیرساخت‌های نامناسب زیست می‌کنیم، اهمیت دوچندان می‌یابد.


* مقاله حاضر در سال 2007 در ژورنال لایوساینس به آدرس زیر منتشر گردیده است.
https://www.livescience.com/1853-pollution-40-percent-global-deaths.html


رسول محسن‌زاده-دانشجوی دکتری انسان‌شناسی دانشگاه تهران

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

معرفی نظریه‌پردازان کلیدی در مطالعات قومیت (2): ار...
سیاست های زبان شناختی اروپا و مدیریت گوناگونیِ زبا...

Related Posts