ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

معرفی کتاب زندگی میان ساختمان‌ها اثر یان گل

حضور مردم در فضاهاي عمومي با هدف «بودن در فضا»، يکي از مهم‌ترين مؤلفه‌هاي سرزندگي فضاي شهري است که منجر به ارتقاي سطح روابط اجتماعي، افزايش امنيت طبيعي، ايجاد حس تعلق به مکان با افزايش امکان وقوع خاطرة فردي و جمعي و کاهش جرم و جنايت در شهر مي‌شود. هرچند برقراري روابط اجتماعي در فرهنگ‌هاي مختلف معلول عوامل پيچيده‌اي است، اما امکان رخداد روابط اجتماعي از جنبة سرشت واحد انسان‌ها، در بسياري از موارد، مشابه است. کتاب «زندگی میان ساختمان‌ها»، يکي از مهم‌ترين پژوهش‌ها در زمينة سرزندگي و حضورپذيري فضاي شهري است که متأثر از تأملات دقيق نويسنده در مقولة انسان و جنبه‌ها و نيازهاي اجتماعي اوست.
کتاب در چهار فصل: ۱. زندگی میان ساختمان‌ها ۲. پیش‌نیازهای برنامه‌ریزی ۳. گردهم‌آوردن یا پراکندن: برنامه‌ریزی سایت و شهر ۴. فضاهایی برای راه رفتن، مکان‌هایی برای ماندن، تدوین شده است.
یان گل در مقدمه ویرایش جدید کتاب به سال ۲۰۰۶ می‌نویسد: «نسخة نخست اين کتاب سال‌ها پيش در دهة 1970 با هدف اشاره به کمبودهاي برنامه‌ريزي شهري و معماري عملکردگرايي منتشر شد که در آن دوران غالب بود. کتاب نگراني نسبت به مردمي را مطالبه مي‌کرد که در فضاي ميان ساختمان‌ها حرکت مي‌کنند؛ فهمي از کيفيت‌هاي ظريفي را مي‌خواست که در سراسر تاريخ سکني‌گزيدن بشر مربوط به ديدارهاي مردم در فضاهاي عمومي است و به زندگي ميان ساختمان‌ها به‌مثابه بعدي از معماري، طراحي و برنامه‌ريزي شهري اشاره مي‌کرد تا به‌دقت پرداخته شود.
حالا 35 سال سپري و در اين سال‌ها از سبک‌ها و ايدئولوژي‌هاي معماري زيادي عبور شده است. اين سال‌ها نشان داد که کار دقيق توأم با سرزندگي شهرها و مناطق مسکوني همچنان مهم‌ترين موضوع است. شدت رشد، که از طريق آن کيفيت بالاي فضاهاي شهري در سراسر جهان اخيراً مورد کاربرد قرار گرفته است و نيز خواست عموميِ رو به افزايش در کيفيت شهرها و فضاهاي همگاني‌شان، بر اين امر تأکيد مي‌کند. ويژگي زندگي ميان ساختمان‌ها با تغيير در موقعيت جامعه تغيير مي‌کند اما اثبات شده است که اصول ضروري و کيفيت ضوابط مورداستفاده، زماني که براي انسان‌ها در حوزة عمومي کار مي‌کند، ثابت است.
پس‌ازاين سال‌ها، کتاب به‌روز، بازبيني و به بيش از 15 زبان ترجمه شده است. اين، ششمين نسخة زبان انگليسي، شباهت اندکي با نسخه‌هاي اوليه دارد. مواد و تصاوير جديد به آن اضافه شده اما هيچ دليلي وجود نداشت که پيام‌ اصلي آن تغيير کند چراکه اهميت ضروري‌‌اش همچنان پابرجاست: به‌خوبي مراقب مردم و زندگي گران‌بهاي‌شان در ميان ساختمان‌ها باشيم.
در اين برهه از تاريخ، زماني که همة شهرهاي دنيا دستخوش تغييرات در فرايند رشد و مدرنيزاسيون هستند، آرزوي من اين است که اصول برنامه‌ريزي انسان‌محور ارائه‌شده در اين کتاب، بتواند به‌مثابه منبع الهام براي اين فرايندهاي بااهميت، خدمت کند».
وی در تعریف مفهوم کلی «زندگی میان ساختمان‌ها» می‌نویسد: «روزي معمولي در خياباني معمولي. پياده‌ها از پياده‌روها مي‌گذرند، کودکان جلوي در، نزديک [خانة‌شان] بازي مي‌کنند، مردم روي نيمکت‌ها و پله‌ها نشسته‌اند، پستچي با محمولة پستي دور مي‌زند، دو رهگذر در پياده‌رو سلام و احوالپرسي مي‌کنند، دو مکانيک اتومبيلي را تعمير مي‌کنند، گروه‌هايي به گفت‌وگو مشغول‌اند. اين ترکيب فعاليت‌هاي بيروني متأثر از شرايط متعدد است. محيط فيزيکي يکي از عوامل است: عاملي که فعاليت‌ها را به درجات مختلف و در مسيرهاي متفاوت تحت تأثير قرار مي‌دهد. فعاليت‌هاي بيروني و برخي از شرايط فيزيکي که بر آن‌ها اثرگذارند، موضوع اين کتاب است.
موضوع ساده است، فعاليت‌هاي بيروني در فضاهاي عمومي، مي‌تواند به سه دسته تقسيم شود؛ هر کدام از مکان‌ها با خواسته‌هاي بسيار متفاوت در محيط فيزيکي: فعاليت‌هاي اجباري، فعاليت‌هاي اختياري و فعاليت‌هاي اجتماعي.
فعاليت‌هاي اجباري شامل آن‌هايي است که کم و بيش ضروري هستند - رفتن به مدرسه يا محل کار، خريد، منتظر ماندن براي اتوبوس يا کسي، اجراي دستورات، توزيع نامه‌ها- به عبارت ديگر، تمام فعاليت‌هايي که مشمول درجة کمتر يا بيشتري از الزام در آن‌ها است.
در کل، وظايف و مشغوليات روزمره به اين گروه تعلق دارد. اين گروه در ميان ساير فعاليت‌ها، اکثريت بزرگي از آن‌هايي را شامل مي‌شود که به پياده‌روي‌ مربوط است.
از آنجاکه فعاليت‌هاي اين گروه ضروري‌ است، وقوع آن‌ها خيلي کم متأثر از چارچوب فيزيکي است. اين فعاليت‌ها در تمام طول سال به‌وقوع خواهند پيوست، تقريباً تحت هر شرايطي رخ مي‌دهند و کمابيش مستقل از محيط بيروني هستند. شرکت‌کنندگان [در اين فعاليت‌ها] حق انتخاب ندارند.
فعاليت‌هاي اختياري- اين فعاليت‌ها در صورتي دنبال و در آن‌‌ها شرکت مي‌شود که تمايلي براي انجام وجود داشته باشد و اگر زمان و مکان آن ممکن باشد- کاملاً موضوع متفاوت است [در قياس با فعاليت‌هاي ضروري].
اين دسته، فعاليت‌هايي نظير پياده‌روي براي استفاده از هواي تازه، ايستادن در حاشيه و لذت بردن از زندگي يا نشستن و حمام آفتاب گرفتن را شامل مي‌شود.
اين فعاليت‌ها تنها زماني رخ مي‌دهند که شرايط خارجي مطلوب باشد، زماني که آب و هوا و مکان، آن‌ها را طلب کند. اين ارتباط به خصوص در پيوند با برنامه‌ريزي فيزيکي حائز اهميت است، زيرا اغلب فعاليت‌هاي تفريحي که خصوصاً خوشايند براي دنبال کردن در بيرون هستند، دقيقاً در اين دسته از فعاليت‌ها يافت مي‌شوند. اين نوع فعاليت‌ها وابسته به شرايط فيزيکي خارجي هستند.
وقتي نواحي بيروني از [هر نوع] کيفيت ناچيز است، تنها فعاليت‌هاي اکيداً ضروري رخ مي‌دهد.
زماني‌که مناطق بيروني واجد کيفيت بالا هستند، فعاليت‌هاي ضروري با زمان تناوب مشابه اتفاق مي‌افتد- البته آشکارا تمايل به صرف زمان طولاني‌تري دارند، زيرا شرايط فيزيکي بهتر است. افزون بر اين، با اين حال طيف وسيعي از فعاليت‌هاي اختياري نيز رخ خواهد داد، به اين دليل که مکان و موقعيت، مردم را به توقف، نشستن، خوردن، بازي کردن و امثال آن فرامي‌خواند. در خيابان و فضاهاي شهري کم‌کيفيت، تنها حداقل ناچيزي از فعاليت‌ها به وقوع مي‌پيوندد. مردم براي رفتن به خانه عجله دارند. در محيط‌هاي مناسب، قضيه کاملاً متفاوت است، گسترة وسيعي از فعاليت‌ها ممکن است رخ دهد.
فعاليت‌هاي اجتماعي تمام فعاليت‌هايي‌ است که به حضور ديگران در فضاهاي عمومي وابسته‌ است. فعاليت‌هاي اجتماعي شامل: کودکان مشغول بازي کردن، احوال‌پرسي و گفت‌وگو، فعاليت‌هاي جمعي از انواع مختلف و در آخر- همچون اغلب فعاليت‌هاي اجتماعي همگاني- ارتباط‌هاي منفعل، که مي‌تواند به صورت نشستن ساده و گوش فرا دادن به ساير مردم باشد.
انواع گوناگون فعاليت‌هاي اجتماعي در بسياري از مکان‌هاي به وقوع مي‌پيوندد: در سکونت‌گاه‌ها، فضاهاي بيروني خصوصي، باغ‌ها و بالکن‌ها، ساختمان‌هاي عمومي، محل کار و امثال آن. ولي در اين زمينه تنها فعاليت‌هايي تجربه مي‌شود که در مکان‌هاي عموميِ قابل دسترس اتفاق بيفتد.
اين فعاليت‌ها را مي‌توان فعاليت‌هاي «برآيند» نيز ناميد، زيرا تقريباً در تمامي موارد از فعاليت‌هاي مرتبط با دو دستة ديگر تکامل پيدا مي‌کنند و در پيوند با فعاليت‌هاي ديگر توسعه مي‌يابند. به اين دليل که مردم در فضاي يکسان هستند، [يکديگر را] ملاقات مي‌کنند، از کنار هم عبور مي‌کنند، يا صرفاً در مخروط ديد [همديگر] هستند.
فعاليت‌هاي اجتماعي خود به خود رخ مي‌دهند، چون نتيجة مستقيمِ حرکت مردم و بودن‌شان در فضاهاي يکسان هستند. اين امر مي‌رساند که هرگاه فعاليت‌هاي اجباري و اختياري شرايط مطلوب‌تري به فضاهاي عمومي مي‌دهند، فعاليت‌هاي اجتماعي به طور غيرمستقيم تقويت مي‌شوند.
سرشت فعاليت‌هاي اجتماعي بسته به زمينه‌اي که در آن رخ مي‌دهند، متفاوت است؛ در خيابان‌هاي مسکوني، نزديک مدرسه‌ها، نزديک محل‌هاي کار، جايي که تعداد محدودي از مردم با علايق يا زمينه‌هاي مشترک حضور دارند. فعاليت‌هاي اجتماعي در فضاهاي عمومي مي‌تواند کاملاً وسيع باشد: احوال‌پرسي‌ها، مکالمات، مباحثات و بازي، از علايق مشترک ناشي مي‌شوند به اين دليل که مردم همديگر را “مي‌شناسند”، و نه به اين دليل که اغلب هم‌ديگر را مي‌بينند.
در خيابان‌هاي شهر و مرکز شهرها، فعاليت‌هاي اجتماعي به طورکلي سطحي‌تر خواهد بود زيرا اکثر ارتباطات، منفعل (ديدن و گوش فرادادن به عدة زيادي از افراد ناشناس) است. ولي حتي اين نوعِ نسبتاً کم از فعاليت نيز مي‌تواند بسيار لذت‌بخش باشد.
به بياني راحت‌تر، هر زمان که دو فرد باهم در فضايي يکسان باشند، فعاليت اجتماعي به وقوع مي‌پيوندد؛ تا همديگر را ببينند و به هم گوش فرادهند، ملاقات کنند، که در نوع خود گونه‌‌اي از ارتباط است؛ نوعي فعاليت اجتماعي. ملاقاتي حقيقي، صرفاً حضور داشتن در فضا، بذري براي ديگري است، نوع جامع‌تري از فعاليت اجتماعي.
اين ارتباط در رابطه با برنامه‌ريزي فيزيکي حائز اهميت است، اگرچه چارچوب فيزيکي، اثر مستقيم بر کيفيت، محتوا و شدت ارتباط‌هاي اجتماعي ندارد. معمارها و برنامه‌ريزان شهري مي‌توانند بر امکان‌پذيريِ ملاقات، ديدن و شنيدن مردم، تأثير بگذارند - امکان‌پذيري‌هايي که هم کيفيت خودشان را ارتقا مي‌دهند و هم به‌مثابه بستر و نقطة شروع براي گونه‌هاي ديگر ارتباط اهميت مي‌يابند.
اين امر زمينه‌اي براي پژوهش‌هاي نوشتار حاضر است؛ از امکان‌پذيري ديدار‌ها تا فرصت‌ ديدن و شنيدن افراد ديگر. دليل ديگر براي بازنگري جامع در اين فعاليت‌ها دقيقاً حضور افراد ديگر، فعاليت‌ها، رخدادها، الهام‌ها و تهييجات، همه باهم دربرگيرندة يکي از مهم‌ترين کيفيت‌هاي فضاهاي عمومي است.
اگر برگرديم و به صحنة خيابان نگاه کنيم که نقطة آغاز براي تعريف سه نوع فعاليت‌ بيروني بود، مي‌توان ديد که چگونه فعاليت‌هاي اجباري، اختياري و اجتماعي، در الگوي درهم‌آميختة ظريفي به وقوع مي‌پيوندند. مردم راه مي‌روند، مي‌نشينند و گفت‌و‌گو مي‌کنند. فعاليت‌هاي عملکردي، تفريحي و اجتماعي در تمام ترکيبات ممکن درهم مي‌آميزند. از اين رو محک موضوع فعاليت‌هاي بيروني با دستة مجزا و محدودي از فعاليت‌ها شروع نمي‌شود. زندگي ميان ساختمان‌ها تنها ازدحام پياده‌روها يا تفريح يا فعاليت‌هاي اجتماعي نيست. زندگي ميان ساختمان‌ها تمام طيف فعاليت‌هايي را دربرمي‌گيرد که با هم ترکيب شده‌اند تا فضاهاي همگاني در شهرها و نواحي مسکوني را واجد معنا و جاذبه کنند.
هر دو فعاليت‌هاي «اجباري- عملکردي» و «اختياري- سرگرمي» طي سال‌ها در بسترهاي مختلف مورد آزمايش قرار گرفته‌ است. [ولي] فعاليت‌هاي اجتماعي و در هم آميختن آنها براي ايجاد کالبدي همگاني به طور قابل ملاحظه‌اي مورد کم‌توجهي قرار گرفته است.
مباحث بالا پيش‌زمينه‌اي براي مشاهدة دقيق‌تر و جزئي‌تر فعاليت‌هاي اجتماعي، در فضاهاي عمومي، پيش رو است».

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

پیر بوردیو، مانه: یک انقلاب نمادین(23)
دارک توریسم یا توریسم فاجعه

Related Posts