ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

دربارۀ سيدمحمد باقر حجتى


در ميان معانى وحى


سيدمحمد باقر حجتى، نام آشنايى در ميان محققان و مدرسان علوم قرآنى است كه نیم‌قرن از عمر پرمايه خويش را صرف تعليم و تدريس در اين حوزه معنوى كرده است.

او از معدود روحانيانى است كه در كنار طى مدارج حوزوى نزد علماى دينى، تحصيلات عالى را نيز تا دريافت درجه دكتراى حكمت و فلسفه از دانشگاه تهران ادامه داده ...



_ متولد 25/12/1311 بابل
ـ آغاز تحصيلات ابتدايى در بابل
ـ ورود به مدرسه صدر بابل براى تحصيل علوم دينى در ۱۰ سالگى
ـ عزيمت به تهران و تحصيل و زندگى در مدرسه مروى ۱۳۳۰
ـ ورود به دانشكده معقول و منقول ـ الهيات و معارف اسلامى فعلى
ـ اخذ ليسانس فقه و مبانى حقوق اسلامى
ـ آغاز به كار كتابدارى و تدوين فهرست نسخه‌های خطى كتابخانه دانشكده الهيات ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۵
ـ تحصيل در مقطع دكتراى حكمت و فلسفه اسلامى در دانشگاه تهران ۱۳۴۰
ـ رئيس دايره كتابدارى دانشكده از ۴۵ تا ۶۶
ـ تدريس در دانشگاه تهران با عنوان استاديار از ۱۳۴۶
ـ رئيس كتابخانه دانشكده الهيات و معارف اسلامى ۵۵ تا ۵۸
ـ مدير گروه فرهنگ عربى و علوم قرآنى ۵۲ تا ۵۵
ـ مديريت گروه علوم قرآن و حديث در دانشگاه تهران و تربيت مدرس
ـ معاونت پژوهشى دانشكده الهيات دانشگاه تهران ۶۹ تا ۸۰
ـ عضو شوراى پژوهشى دانشگاه تهران ۱۳۷۰ تا ۸۰
ـ مشاور سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى
ـ عضويت فرهنگستان دمشق و...
ـ چهره ماندگار ۱۳۸۱
ـ آثار:
- آداب تعليم و تعلم در اسلام (ترجمه كتاب «منية المريد في آداب المفيد و المستفيد» شهيد ثانى)
- إبليس في القرآن و الحديث
- ابن عباس و مكانته في التفسير و المعارف الأخرى (ترجمه)
- أسباب النزول
- اسلام در كنار مصيبت‌ديدگان و افسرده‌دلان (ترجمه «مسكن الفؤاد عند فقد الأحبة و الأولاد» از شهيد ثانى)
- پژوهشى در تاريخ قرآن كريم
- تاريخ شيعه (ترجمه)
- تاريخ اديان (ترجمه)
- تفسير كاشف (اين كتاب با همكارى عبدالكريم بى‌آزار شيرازى ترجمه شده است)



كيوان آرام: سيدمحمد باقر حجتى، نام آشنايى در ميان محققان و مدرسان علوم قرآنى است كه نیم‌قرن از عمر پرمايه خويش را صرف تعليم و تدريس در اين حوزه معنوى كرده است. او از معدود روحانيانى است كه در كنار طى مدارج حوزوى نزد علماى دينى، تحصيلات عالى را نيز تا دريافت درجه دكتراى حكمت و فلسفه از دانشگاه تهران ادامه داده و در هر دو حوزه تحصيل، مقام و جايگاه ویژه‌ای يافته است. سید محمدباقر در كنار اين دو حوزه معرفتى، در شاخه كتابدارى نيز، خدمات قابل‌توجهی را براى فهرست‌نویسی كتب دينى به ثمر رسانده و نخستين تلاش‌های جدى براى تدوين نسخ خطى كتابخانه دانشكده الهيات ـ كه سال‌ها سرپرستى آن را نيز بر عهده داشته ـ توسط او انجام شده است.
| و اما اين روحانى ارجمند، برخاسته از خطه شمال ايران و سرزمين مازندران است. اجداد او در قرن حاضر از بزرگان و عالمان دين در آن سرزمين بوده‌اند. جدش كه همنام او نيز هست، آیت‌الله سید محمدباقر حجتى مازندرانى، از مراجع بنام مازندران و از شاگردان آيات عظام سید محمدکاظم طباطبايى و محمدكاظم خراسانى و ملاعبدالله مازندرانى در حوزه علميه نجف بوده است و پدرش از ائمه سرشناس بابل.
سید محمدباقر در چنين خانواده‌ای به دنيا می‌آید و به فراخور محيط، از كودكى با مشى دينى خانواده، راه و رسم شريعت و دین‌داری می‌آموزد و تحصيلات ابتدايى را در بابل آغاز می‌کند در مدرسه نيز شوق آموختن علوم قرآنى در او با حضور خانمى به نام صبورى كه معلم قرآن مدرسه بوده و مشوق سید محمدباقر خردسال بيشتر می‌شود. «… چون تنها كسى كه در كلاس درس ايشان بيش از ديگران به روخوانى قرآن آشنا بود، مرا شناسايى كرده بودند [و] همواره تشويقم می‌کردند. لكن اين خانم شيداى قرآن ـ به علت بيمارى سل ـ در جوانى دنياى فانى را وداع گفت و اين بنده در همان دوران كودكى آن‌چنان از مرگ زودرس اين آموزگار دلسوز قرآن، گرفتار افسردگى و اندوه مداوم بودم كه نمی‌توانستم باور كنم جاى ايشان در دبستان خالى است و همواره خاطره علاقه بی‌حدوحصر ايشان به قرآن و تقوى و عفت … در ذهنم تجديد می‌شود و مرا افسرده و متأثر می‌کند» سید محمدباقر خردسال بعد از كلاس چهارم دبستان با راهنمايى پدر، به مدرسه صدر بابل می‌رود كه در آن روزگار، علماى بنام مازندران در آن به تدريس علوم دينى و قرآنى می‌پرداختند. او هفت سال مدام در مدرسه صدر به تحصيل دروس سطح تا «بخش زيادى از مطول و معالم» می‌پردازد و سال ۱۳۳۰ براى ادامه تحصيلات به تهران می‌آید. در تهران آن دوران، مدرسه مروى از مدارس مشهور علوم دينى بود. سید محمدباقر جوان با كوله بارى از تجربه‌های حوزوى و آگاهى از علوم دينى، به جمع شاگردان مدرسه مروى می‌پیوندد. همپاى او علامه حسن‌زاده آملى و آیت‌الله جوادى آملى نيز براى تحصيل به اين مدرسه آمده بودند. سيدمحمد باقر در طى اين دوران در محضر استادان بنام مدرسه مروى همچون سيد صدرالدين رضوى، حاج ميرزا ابوالقاسم گرجى، علامه شعرانى، علامه محمدتقى جعفرى و علامه مرتضى مطهرى، ميرزا باقر آشتيانى، سيد ابوالقاسم رفيعى قزوينى و… به تلمذ و تحصيل می‌پردازد و در بيرون از مدرسه نيز سیر حکمت و فلسفه اسلامى را نزد علامه مرتضى مطهرى دنبال می‌کند. هم‌زمان با تحصيل در مدرسه مروى، با تشويق دوستان و آشنايان، در آزمون ورودى دانشكده معقول و منقول ـ كه اكنون با نام دانشكده الهيات و معارف شناخته می‌شود ـ شركت می‌کند و به جمع دانشجويان رشته فقه و مبانى علوم اسلامى دانشگاه تهران می‌پیوندد.
دوره ليسانس را در محضر استادان نامى دانشكده همچون میر جلال‌الدین محدث ارموى، مهدى الهى قمشه‌ای، سيدمهدى حميدى، سید محمدباقر سبزوارى، احمد ناظرزاده كرمانى، سید کمال‌الدین نوربخش، محمدباقر هوشيار، محمد عبده بروجردى، مجتبى مينوى، سید حسن تقى زاده و ديگران با كسب امتيازات و نمرات عالى به پايان می‌برد و دوره دكترا را نيز در رشته حكمت و فلسفه اسلامى همان دانشگاه با احراز مقام اول به اتمام می‌رساند.
در دوره دكترا نيز از محضر استادان شيخ محمدعلى حكيم، حاج حسین‌علی راشد، محمود شهابى و غلامحسین صديقى و احمد فرديد استفاده می‌کند. خاطرات او درباره دو استاد نامدار ايام تحصيل سید حسن تقى زاده و احمد فرديد بسيار خواندنى است. او از كلاس درس دكتر سید حسن تقى زاده به ياد می‌آورد كه نادم و پشيمان ازجمله معروفش «باید از فرق سر تا نوك پا فرنگى شد» بود، و در آن دوران كه سخن از تغيير خط فارسى در برخى محافل و مجامع روشنفكرى مطرح می‌شده، تقى زاده از مخالفان سرسخت اين تئورى بوده است. سید محمدباقر حجتى از دكتر احمد فرديد نيز ياد می‌کند كه تاريخ فلسفه جديد درس می‌داده است: «اين استاد هرچند از لابه‌لای سخنانش دانشمندى بزرگ به نظر می‌رسیدند، اما فهم و درك بيانشان نه‌تنها متعسر و دشوار می‌نمود؛ بلكه متعذر و ناممكن به نظر می‌رسید و چنان می‌نمود كه بيانش پيرامون هر مطالبى نامرتبط می‌باشد».
در دوران تحصيل در مقطع دكترا، استاد محمدباقر حجتی با پيشنهاد آشنايى براى پيوستن به كتابخانه دانشكده الهيات براى تدوين و فهرست‌نویسی نسخ خطى، موافقت می‌کند و او با حقوق ماهى ۱۵۰ تومان در سال ۱۳۳۹ به استخدام كتابخانه دانشكده درمی‌آید.
«در كتابخانه دانشكده با گونی‌های انباشته از كتب خطى مواجه شدم كه اوراق بسيارى از آن‌ها ازهم‌گسیخته و پاره‌ای از آن‌ها، فاقد اوراق آغاز و انجام و بدون جلد و پر از گردوغبار بود. نه‌تنها بايد از گردوغبار متراكم اين كتب استقبال می‌کردم، بلكه بايد میکروب‌های مربوط به قرن ششم تا قرون اخير نسخه‌های خطى را استنشاق می‌نمودم».
و قهراً چون اين میکروب‌ها ضعيف شده بودند، توفيقى براى من بود كه واكسينه شوم!
حاصل شش سال كار مداوم او براى تدوين و فهرست‌نویسی اين مجموعه گران‌قدر، دو کتاب مهم فهرست نسخه‌های خطى و عكسى اين كتابخانه شد كه توسط انتشارات دانشگاه تهران به طبع و نشر رسيد. اين تجربه عظيم، زمینه‌ساز کوشش‌ها و آثار ديگرى از استاد حجتى در این زمينه شد كه فهرست نسخه‌های خطى كتابخانه ملك در شش جلد (با همكارى احمد منزوی) و فهرست موضوعى نسخه‌های خطى عربى كتابخانه جمهورى اسلامى درچهارجلد ازجمله اين آثار است.
او در سال ۱۳۴۶ از رساله دكتراى خويش با عنوان «اسلام تعليم و تربيت» دفاع كرد كه سال‌ها بعد با اصرار شهید باهنر در دو بخش «تربيت» و «تعليم» به چاپ رسيد.
دكتر سيد محمدباقر حجتی از سال ۴۶ تاكنون در دانشکده‌های مختلف الهيات، به تدريس علوم دينى و قرآنى پرداخته و مدیر گروه علوم قرآن و حديث بوده است. در کنار تدريسى كه هم‌زمان با تحصيل در مدرسه مروى آغاز شد، او به کار نگارش و تأليف و ترجمه بيش از سى عنوان كتاب پرمغز و محتوا در علوم قرآنى و معرفت اسلامى اهتمام ورزيده و «تفسير كاشف» را در تفسير سوره‌های مبارك قرآن كريم با همكارى دكتر عبدالكريم بی‌آزار شيرازى، در هشت جلد نگاشته است. دانش عميق او از علوم قرآنى كه با احاطه بر حكمت و فلسفه اسلامى عجين شده، از دكتر سید محمدباقر حجتى، دانشمندى تمام‌عیار در حكمت قرآنى ساخته است.
روحيه كنكاش و جست‌وجوگر استاد كه بيش از نیم‌قرن بر زندگى او محيط شده است، اسباب توسل و دستيابى به هزارتوهاى معانى وحى و معرفت دينى را براى او مهیا کرده و دكتر سید محمدباقر حجتى را در مقام نادران و بزرگان دوران قرار داده است.

پی‌نوشت:
در نگارش اين مطلب از كتاب چهره‌های ماندگار و مصاحبه استاد با مجله بينات نيز استفاده شده است.





- این مقاله ابتدا در مجموعه «مهرگان» و در جشن‌نامه مشاهیر معاصر ایران به سفارش و دبیری محسن شهرنازدار تهیه و منتشر شده است. پروژه مهرگان که در موسسه فرهنگی- مطبوعاتی ایران به انجام رسید؛ به معرفی نخبگان ایرانی متولد 1290 تا 1330 خورشیدی می‌پرداخت. بخشی از این پروژه سال 1383 در قالب کتاب منتشر شده است.

- ویرایش نخست توسط انسان‌شناسی و فرهنگ: 1398
- آماده‌سازی متن: فائزه حجاری زاده
-این نوشته خُرد است و امکان گسترش دارد. برای تکمیل و یا تصحیح اطلاعات نوشته شده، به آدرس زیر ایمیل بزنید:
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

نقدی بر دیدگاه انسان شناسی کارل مارکس
حرامخواری و شریعت و عقل من و شما

Related Posts