ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
اندازه فونت: +

درباره جعفر پاكدست


باغ مسطح زیر پا!


جعفر پاكدست، طراح متن بزرگ‌ترین فرش دنياست. فرش مسجد اعظم سلطان قابوس عمان. مسجدى كه فرش آن بيش از ساخته‌شدنش بافته شده است، فرشى با مساحت ۵ هزار مترمربع. او علاوه بر طراحى متن فرش،ناظر بافت آن نيز بوده است...

- طراح، رنگ‌ساز و رنگ‌آمیز
- متولد ۱۳۱۰ ـ سردرود تبريز
- درگذشت تیرماه 1394
- كار طراحى فرش را در ۲۰ سالگى آغاز كرد.
- طراحى فرش‌های آستان قدس رضوى، مجلس شوراى ملى سابق، وزارت امور خارجه و طراح و کارشناس، فرش پنج هزار مترى مسجد اعظم سلطان در عمان.
- استادیار دانشگاه‌های هنر، الزهراى سوره، هنر تبريز و كرمان و فرهنگسراهاى تهران
- انتشار كتاب آموزشى «طراحى فرش»
- عضو كميته تخصصى شوراى عالى ارزشيابى هنرمندان هنرهاى سنتى سازمان ميراث فرهنگى كشور سال ۸۲
- شركت در نمايشگاه جهانى توكيو و نمایشگاه جهانى هانوور آلمان
- اخذ دکترای افتخاری هنر و دریافت لوح تقدیر و نشان هنر در سال ۱۳۸۱

 
سميه مؤمنى: «تصور لطيفى است، اينكه در گوشه‌ای از دنيا فرشى پنج هزار مترى با انبوهى از اسلیمی‌ها و ختایی‌ها و رنگ‌هایی با هزاران سال اصالت پهن است و هر روز صدها نفر بر آن می‌ایستند، تكبيرةالاحرام می‌گویند، به ركوع می‌روند، سجده می‌کنند و دست دعا برمی‌دارند.
جعفر پاكدست، طراح متن بزرگ‌ترین فرش دنياست. فرش مسجد اعظم سلطان قابوس عمان. مسجدى كه فرش آن بيش از ساخته‌شدنش بافته شده است، فرشى با مساحت ۵ هزار مترمربع.
او علاوه بر طراحى متن فرش،ناظر بافت آن نيز بوده است.
كمى بيش ازنيم قرن می‌گذرد از روزهايى كه او تصميم گرفت طراح فرش شود، آن روزها ۲۰ ساله بود. روزهايى كه به بازار فرش‌فروش‌ها در تبريز می‌رفت و طرح فرش‌ها را نگاه می‌کرد.
با دقت بسيار، در اسلیمی‌های درهم‌رفته و ساقه‌هایی كه از روى هم عبور كرده بودند گم می‌شد و از عطر شاه‌عباسی‌های رنگارنگ فرش‌ها، سرخوش و مست...
زمانى كه شاه‌عباسی‌ها، لوتوس‌ها و گل‌های ریزودرشت فرش‌ها را بی‌آنکه كتابى در دسترسش باشد يا استادى براى راهنمایی‌اش، تنها از روى فرش‌های بافته شده می‌دید و از خود می‌پرسید چرا اين ساقه از روى آن ديگرى عبور كرده، چرا جهت اين گل به اين سمت است؟ بيشتر نگاه می‌کرد و پاسخ را می‌یافت. روابط را كشف می‌کرد، كاغذ چهارخانه‌ای برمی‌داشت و می‌کشید اين روزها كه او از بزرگ‌ترین طراحان فرش است، دوست دارد طرح‌های ۲۰ سالگی‌اش را كه سال‌های آغاز كارش بود، حالا ببينيد طرح‌هایی كه می‌گوید ناپسند و ناپخته بودند.
او اين كار را به‌تنهایی آغاز كرده و نزد هیچ‌کس آموزش نديده است و از همين رو تأكيد بسيار دارد كه كارش هر روز بهتر از روز قبل باشد و امروز بعد از ۵۰ سال فعاليت در اين رشته باز هم معتقد است كه بايد هر روز نسبت به روز قبل متفاوت‌تر كار كند.او ايمان دارد كه داشتن چنين ديد و نیتی كار فرد را زيباتر و اصولی‌تر خواهد كرد. گفتيم كه يكى از مهم‌ترین آثار دوران فعاليتش تاكنون طراحى و نظارت بر بزرگ‌ترین فرش دنياست. سال ۷۴ بود و از او كه از سال ۱۳۴۲ تا سال ۶۶ مسئول امور طراحى شركت سهامى فرش ايران بود، براى طراحى فرشى كه به شركت سفارش داده بودند از او دعوت كردند. خودش می‌گوید: «كار خيلى بزرگ و سفارش، سنگينى بود كه با مدت‌زمان تعیین‌شده در قرارداد (۳۴ ماه) از عهده من به‌تنهایی برنمی‌آمد طراحى متن را من به عهده گرفتم و طراحى حاشیه‌ها را هنرمندى به نام حسن وظيفه رضايى به عهده گرفت.سمبليك فرش طرح زيرين گنبد مسجد شيخ لطف‌الله است كه در اين فرش قطر دايره طرح ۲۸ متر شده است.»
به علت زمان كم تعيين شده فرش در ۴۷ تكه و در كارخانجات كرج بافته و بعداً حدود ۶۰ رفوگر تکه‌ها را در محل مسجد به هم متصل كرده بودند. در قرارداد ذكر شده بود كه به ازاى هر روز تأخير از مدت زمان تعيين شده بافت فرش، مبلغ هزار دلار به‌عنوان جريمه پرداخت شود. مسجد، هم‌زمان با بافت فرش در حال ساخت بود و حدود ۷ ماه پس از اتمام بافت فرش به‌طور كامل ساخته و آماده شد.
می‌گوید: «آن روزها بازنشسته شده بودم، اما به شركت رفتم و گفتم این‌ها به‌سختی با شما قرارداد بستند و به ازاى هر روز تأخير ۱۰۰۰ دلار جريمه را در قرارداد قيد کرده‌اند، در كارخانجات كرج احتمال سيل، آتش‌سوزی و پوسيدگى هم است. شما هم براى تأخير در تحويل آن درخواست جريمه كنيد، اما آن‌ها كوتاه آمدند. در ابتدا هم عجله كردند و معامله را ارزان منعقد كردند. درحالی‌که اين كار تنها يك بار انجام می‌شد و همه ابزارها و وسايلش تنها يك بار استفاده می‌شد. درنهایت هم پنج ميليون و ۲۲۸هزار دلار معامله كردند كه البته براى شركت سود داشت.»
پاكدست درباره نحوه كار از ابتداى طراحى تا زمان بافت این‌گونه می‌گوید: «يكى از كارهايى كه هميشه به آن می‌بالم، طراحى اين فرش است. ۱۴ متر كاغذ ۱۱۰ گرمى را طراحى كردم. اندازه‌هایی كه بايد به دقت مشخص می‌شدند تا بدون يك میلی‌متر خطا، طراحى صورت بگيرد و اين كار مستلزم دقت بسيار است.»
براى بافت فرش، ۳۳ تن پشم خريدارى شد و ۲۸ رنگ تصويب شده بود كه سهم هر رنگ يك تن و ۲۰۰ گرم پشم می‌شد، به‌علاوه از برخى رنگ‌ها مقدار بيشترى لازم بود. درواقع بايد بين ۱‎/۵ تاز ۲ تن از پشم‌ها به يك رنگ، رنگرزى می‌شدند كه اگر به‌صورت خامه رنگ انجام می‌شد، حتماً تيره و روشنى رنگ‌ها متفاوت می‌شدند. هر پاتيل رنگ حداكثر ۱۵۰ كيلوگرم را رنگرزى می‌کند و مثلاً براى رنگ لاجوردى ۶ الى ۷ پاتيل رنگ لازم بود. در جلسات كارشناسى كه داشتيم، تصميم گرفته شده پشم رنگ شود. پشم‌ها را شستند و همه املاح را از آن زدودند. بعد آن‌ها را با ۶ الى ۷ پاتيل رنگ كردند كه البته باز هم با وجود همه تلاشى كه كردند، اختلاف رنگى وجود داشت كه در مرحله بعد همه پشم‌های همرنگ را در ماشين حلاجى مخلوط كردند كه درنهایت رنگ‌ها به‌صورت يكدست درآمد و سيرى و روشن‌ها در هم مخلوط شد.
بيشتر رنگ‌های اين فرش گياهى است، جز چند رنگ كه گياهى آن امكان نداشت و از رنگ شيميايى استفاده شد.
او طراحى و بافت اين فرش را از افتخارات خود می‌داند و در بيشتر زمان ديدارم با او با علاقه تمام از آن صحبت می‌کند.
پاكدست از پيش از بازنشستگى از شركت سهامى فرش ايران كار تدريس در دانشگاه‌های مختلف را آغاز كرده است و علاوه بر آن در منزل هم شاگردانى دارد. علاقه بسيارى به تدريس دارد. می‌گوید: «كسانى كه در اين رشته زحمت کشیده‌اند، يكى پس از ديگرى به علت كهولت يا فوت، جايشان در عرصه تدريس و آموزش خالى است، ولى بايد اين خلأ پر شود.» او خودش را مديون آن‌ها می‌داند و تأكيد می‌کند كه اين دين را براى نسل جوان ادا كند.
می‌گوید: «فرش دستباف جزو هويت ايرانى ما است. از قرن‌ها پيش كه در كشورهاى ديگر فرش دستباف توليد نمی‌شد و يا اندك بود، هنرمندان ايرانى دست‌به‌کار بوده و در بيشتر موزه‌های معروف دنيا از فرش‌های قديمى ايران آثار زيبا و منحصربه‌فردی وجود دارد.» او تأكيد می‌کند كه براى رونق هميشگى اين هنر و صنعت تلاش كند، چرا كه با پيدايش فرش ماشينى در كشور و البته ورود رقباى خارجى به ميدان، توليد فرش دستباف، فرش ايران امروزه اهميت و شأن پيشين خود را در بازارهاى جهانى ندارد.
از مسئولان و تجار می‌خواهد كه قدرى به فكر باشند و گله می‌کند از اينكه در دهه‌های اخير، بيشتر بافنده‌ها روى به سوى تابلوبافى در اندازه‌های كوچك يا فرش‌های حجمى كه آن چنان بازارگرمی هم نداشته و اقتصادى هم نيستند، روى آورده‌اند. می‌گوید: اين گونه فرش‌ها را كسانى كه قدرت خريد دارند، می‌خرند، اما صرفه اقتصادى خوبى ندارند. اين مسائل اصالت و شأن و منزلت فرش ايرانى را زير سؤال برده است.
می‌گوید: كيفيت طرح‌ها نسبت به سابق بهتر شده و نه‌تنها متوقف نشده، قدرى جهش هم داشته است. او بارها به مسئولان هشدار داده است، اما آنچه البته به جايش نرسد، فرياد است.
می‌گوید: طراحى فرش مانند آهنگسازى است. مانند همه كارهاى این‌چنینی كه به تمركز فكر احتياج و جنبه خلاق دارند. فرد بايد آمادگى لازم را داشته باشد، در غير اين صورت طرح زيبايى نخواهد كشيد.
می‌گوید: پيش آمده كه نصف شب بيدار شده و كار می‌کردم. به‌شدت به اين كار علاقه‌مند بودم و همين علاقه باعث شد بدون اينكه نزد استادى آموزش ببينم، خود بياموزم. از صفر شروع كردم، روز به روز كارم بهتر شد و رضايت خودم را جلب كرد. كتابى نبود كه كمك بگيرم و تنها معلمم فرش‌های بازار بود و امروز می‌توانم در اين رشته حرفى براى گفتن داشته باشم.
او زمانى از وقتش را صرف كار در باغ می‌کند. باغ، مايه اصلى طراحى فرش‌های ايرانى است. انبوه درختان، شاخه‌های درهم پيچ خورده و ساقه‌های درهم فرو رفته. پرنده‌های به پرواز درآمده و حيواناتى كه در پاى درختان آرمیده‌اند.
خوب‌تر كه گوش كنى، حتى صداى حركت آبى را كه در حاشيه فرش‌های گلستان در جریان‌اند، می‌شنوی و زيباتر آنكه آهوها در فرش پاكدست در چنگال شيرها اسير نيستند و پرنده‌ها با سرمستى بر شاخه‌ها می‌خوانند.

 
- این مقاله ابتدا در مجموعه «مهرگان» و در جشن‌نامه مشاهیر معاصر ایران به سفارش و دبیری محسن شهرنازدار تهیه و منتشر شده است. پروژه مهرگان که در موسسه فرهنگی- مطبوعاتی ایران به انجام رسید؛ به معرفی نخبگان ایرانی متولد 1290 تا 1330 خورشیدی می‌پرداخت. بخشی از این پروژه سال 1383در قالب کتاب منتشر شده است.

- ویرایش نخست توسط انسان‌شناسی و فرهنگ: 1398
- آماده‌سازی متن: فائزه حجاری زاده
-این نوشته خُرد است و امکان گسترش دارد.برای تکمیل و یا تصحیح اطلاعات نوشته شده، به آدرس زیر ایمیل بزنید:
این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

 

 

  

  

  دوست و همکار گرامی

چنانکه از فعالیت های داوطلبانه کانون «انسان شناسی و فرهنگ» و مطالب منتشر شده در سایت آن بهره می برید و انتشار آزاد این اطلاعات و استمرار این فعالیت ها را مفید می دانید، لطفا در نظر داشته باشید که در کنار همکاری علمی، نیاز به کمک مالی همه همکاران و علاقمندان نیز وجود دارد. کمک های مالی شما حتی در مبالغ بسیار اندک، می توانند کمک موثری برای ما باشند.

 

حامی گرامی اطلاعات مالی کانون انسان‌شناسی و فرهنگ هفته‌ای یکبار در نرم افزار حسابداری درج می‌شود شما میتوانید شرح فعالیت مالی کانون را از طریق لینک زیر دنبال کنید.

 

https://www.hesabfa.com/View/Login

 

 

 

برگزاری نشست 168 یکشنبه های انسان شناسی و فرهنگ: ج...
مطالعه آیکونوگرافی نقشمایه‌های ترکیبی انسان‌حیوان ...

Related Posts