ورود

وارد شدن به حساب کاربری

نام کاربری*
رمز عبور *
من را بخاطر بسپار

ساختن حساب کاربری

پر کردن تمامی گزینه های دارای * اجباری می باشد
نام
نام کاربری*
رمز عبور *
تایید رمز عبور*
ایمیل*
تایید ایمیل*
کد امنیتی*
Reload Captcha

انسان شناسی و فرهنگ

انسان شناسی و فرهنگ
صبا سپهری شما هنوز بیوگرافی پیش فرض ندارید

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی



 سایر جشن ها     فرهنگ ایران در آنجا که تمدن هزاران ساله نشات می گیرد، مملو از اعیاد ملی و باستانی است که از خلال قرون و اعصار سفرکرده و سینه به سینه نقل شده و گرامی داشته شده اند و از آنجا که دین اسلام را پذیرفته هم مشحون از اعیاد مذهبی و مناسک دینی است که با جدیت تمام پی گرفته و برگزار شده اند.     با قدرت گرفتن خاندان صفویه و یکپارچه شدن کشور ایران، برای اولین بار از پایان حکومت ساسانیان، ایجاد پیوستگی ملی و قومی ضرورتی اجتناب ناپذیر بوده که پادشاهان هوشیار صفوی به نیکی از اهمیت آن آگاه بوده و تمام تلاش خود را در این راستا معطوف داشته اند. همانطور که اشاره شد این اقدام در خلال مناسک عزاداری عاشورا و عید نوروز به عنوان برجسته ترین آیین های مذهبی و ملی بیش از پیش نمود داشته است اما سایر اتفاقات روزمره و...
ادامه خواندن

تفریحات عمومی


    در این قسمت به موضوع تفریحات عمومی پرداخته می شود که لازم است ابتدا در مورد حیطه آن توضیحاتی ارایه گردد. اگرچه سایر آیین هایی که در این مجال به آنها پرداخته می‏شود به نوعی همه تفریحات عمومی هستند حال چه در فضای شاد برگزار شوند و چه به مناسبت های غمگینانه ای باشند اما در اینجا غرض از تفریحات عمومی گردهمایی های جمعی مردم در میادین شهر با حضور یا بدون حضور شاه و درباریان است که به مناسبت های خاص و مواردی که در آن مقطع زمانی رخ می داده اند برپا می شده است. گاه نیز صرفا با هوس شاه برای سرگرم شدن، بساط جشن و بازی عمومی چیده و عموم مردم می توانسته اند بدون محدودیت و با میل خود در آن شرکت جویند. نمایش جنگ حیوانات اعم از گاو یا قوچ یا خروس، گرگ بازی، چوگان و قبق اندازی، رقص و ساز و آواز،...
ادامه خواندن

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی: مراسم بیست و یکم رمضان


    بررسی سفرنامه های اروپاییان در دوره صفویه نشان می دهد که مراسم بیست و یکم رمضان، سالروز شهادت حضرت علی علیه السلام کاملا مشابه آیین عاشورا برپا می شده است و «دلاواله» از عهد شاه عباس صفوی و «آدام اولئاروس» از عهد شاه صفی این مراسم را گزارش نموده اند. لذا جهت جلوگیری از تکرار مطالب به صورت بسیار خلاصه به آن پرداخته می شود. بر طبق گزارش های موجود در این روز هم دسته ای عزاداری شکل می گرفته، نوحه خوانی و روضه خوانی به همان منوال جریان داشته ، دسته های عزادار با هم زد و خورد می کرده اند و نیز مراسمی مشابه نعش گردانی انجام می پذیرفته اما به جای شبیه سازی کاروان زخم خورده عاشورا برخی از نمادهای متعلق به آن حضرت به نمایش در می آمده است. اولئاروس می نویسد: «سه تابوت که با پارچه سیاه رنگی پوشیده شده بود دایره وار دور...
ادامه خواندن
برچسب ها:

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی: مراسم عزاداری دهه اول محرم(2) (یکشنبه)


   مناسک روز عاشورا و پس از آن     اصلی ترین آیین عاشورایی در روز عاشورا به وقوع می پیوندد. دسته های مختلف عزاداری از هر صنف و نژاد و ملیت گروه گروه به میدان اصلی شهر می آیند و پرشورترین عزاداری خود را برپا می کنند. اگر شاه در پایتخت حضور داشته باشد معمولا در این روز است که به مردم در این عزاداری گسترده می پیوندد و به نوعی اصلی ترین تماشاچی است که هر دسته عزادار سعی می کند پرشور و حال ترین نوحه ها را سردهد و خود را ماتم دیده ترین در عزای حسین فاطمه(س) معرفی نماید. نخل گردانی، تیغ زدن بر دست و بدن و جاری ساختن خون به یاد خون به ناحق ریخته امام حسین(ع) نیز همه در این روز انجام می شود. در سفرنامه «فیگوئرا» می‏خوانیم که در آخرین روز عزاداری همه مردم خرده پای شهر در حالی که پرهایی بر عمامه...
ادامه خواندن

مراسم عزاداری دهه اول محرم(1): نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی


واقعه عاشورا و به شهادت رسیدن امام حسین(ع) یک موضوع ثابت شده تاریخی است و در بسیاری از منابع تاریخی به ثبت رسیده و نزد مورخان تردیدی در وقوع این حادثه وجود ندارد. با قدرت گرفتن نخستین حکومت شیعی در ایران بعد از حمله اعراب، امرای آل بویه نخستین سردمدارانی بودند که با اهداف خاص سیاسی این مراسم را به دسته های خیابانی عزاداری مبدل ساختند تا با بهره گیری از احساسات مردمی و جلب توجه عامه به ظلم فاحشی که در حق آل نبی رخ داده و شهادت مظلومانه امام حسین(ع)، خود و اعتقادات شیعی شان را هرچه بهتر جا بیندازند و در سرزمین تحت سلطه خلفای متعصب عباسی و در زمان فترت ایشان، پایگاه سیاسی و اجتماعی خویش را تحکیم ببخشند. دکتر«رسول جعفریان» مهم ترین پدیده در دوران آل بویه را برگزاری مراسم عاشورا در بغداد در سال 352 از طرف معزالدوله دانسته است: «علاوه بر تعطیلی بازار،...
ادامه خواندن

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی- مناسک تاجگذاری


  مناسک عمومی تاجگذاری در عهد صفوی     در مورد تاجگذاری شاهان صفوی اطلاعات موجود بیشتر مربوط به دوران شاه سلیمان است. به ویژه که این پادشاه دوبار تاجگذاری کرده است و پادشاه پیشین در زمان مرگ در پایتخت حضور نداشته و در خصوص جانشین خود نیز وصیت مشخصی نکرده بوده است. لذا این بزرگان حاضر در ییلاق اشرف مازندران بوده اند که با تشکیل شورای جانشینی در این باره تصمیم گرفته اند و نتیجه را از طریق پیک مطمئن به اصفهان رسانیده اند تا شاهزاده از همه جا بی خبر و فراموش شده صفوی را از گوشه تاریک و گمنام حرمخانه بر تخت سلطنت ایران بنشانند و ستاره خاک گرفته بخت و اقبال این شهزاده بی نام و نشان را بر تارک آسمان جای دهند.     عدم حضور شاه عباس دوم در هنگام مرگ در اصفهان باعث شد تا مردم پایتخت در مورد مرگ شاه حتی احتمالی هم در...
ادامه خواندن

آیین استقبال از هیات های خارجی در عهد صفوی


نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی آیین استقبال از هیات های خارجی در عهد صفوی     ورود هیات های خارجی چه به عنوان سفیر یا جهانگرد یا بازرگان را بیشتر از زمان حکومت شاه عباس اول دانسته‏اند. اگرچه سفرنامه ونیزیانی که در زمان آق قویونلوها و ابتدای صفویان در ایران حضور داشته اند موجود است اما با توجه به شرایط حکومت شاه اسمعیل صفوی که دولتی نوین با مذهبی متفاوت را بنیان می نهاد و دایم در معرض حملات و جنگ های مدعیان حکومت و نیز همسایگان نگرانی بود که با اضطراب، قدرت گرفتن لحظه به لحظه دولت شیعی مذهبی را شاهد بودند که آن را برنمی تافتند، زمان یا روی خوشی برای پذیرش خارجی‏ها باقی نمی ماند.      دوران طولانی حکومت شاه طهماسب نیز معمولا با سفرنامه جنیکسون سنجیده می شود که چگونه جای پای آن کافر را با خاک پوشاندند و مشخص...
ادامه خواندن

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی: آیین انتخاب شاطر در عهد صفوی


      برگزیدن شاطر یکی از مراسم پرهیاهویی بوده که به بهانه آن جشن هایی در دوره های مختلف در ایران برگزار می شده است. در «سفرنامه ونیزی ها» که مجموعه ای از شش سفرنامه است، «جوزف باربارو» به موضوع انتخاب شاطر در دوره حکومت «اوزون حسن» و «آق قویونلوها» اشاره کرده است و چنین بر می آید که این مراسم در واقع در عهد صفویه مورد تقلید قرار گرفته و البته با تشریفات بسیار بیشتر برگزار شده است. «تاورنیه» در تعریف شاطر چنین می نویسد: «همه کسانی که توانایی دارند هیچ جایی نمی روند مگر سوار بر اسب و همراه با یک یا دو خدمتکار پیاده به نام شاطر که در پیش اسب برای بازکردن راه می دوند. این شاطران یا خدمتکاران پیاده کسانی هستند که در میان خود یک استاد حرفه دارند که دونده خوب تربیت می کند. شاه و بزرگان دربار، عده ای از آنان را...
ادامه خواندن
برچسب ها:

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی: مناسک عید قربان در عهد صفوی


مراسم قربانی کردن شتر در عید قربان یکی از آیین هایی است که به طور کاملا رسمی از جانب دربار و در میان مردم انجام می پذیرفته است و اگرچه بر حسب اعتقاد، کسانی که به سفر حج رفته بودند بر خود فرض می دانستند که هرساله همزمان با عید قربانی، حیوانی را قربانی کنند یا برخی توانگران نیز به این کار مبادرت می کرده اند اما این مساله ای شخصی بوده که ارتباطی با مردم کوچه و بازار نداشته است. «در این روز پیش از برآمدن آفتاب بیرون در خانه و حیاط، بره یا گوسفندی ذبح می گردد. سپس لاشه او را به تکه هایی تقسیم می کنند و به فقرا که به صورت گروهی در شهر پرسه می زنند می دهند. گوشت و پوست حیوان قربانی نباید نگهداری یا به خانه برده شود زیرا معتقدند که حضرت ابراهیم نیز چیزی از بز نری را که به جای پسرخویش...
ادامه خواندن

آیین نوروز در عهد صفویه(2)


در تاریخ «عالم آرای عباسی» توصیف های کاملی از شور و حال جشن های نوروزی شاه و مردم ارایه شده است: «به مباركی سال و تهنیت قدوم نوروز چند روز به لوازم عیش و خرمی پرداختند و بازارهای شهر را آذین و در میدان سعادت آباد به چوگان بازی و قبق اندازی مشغولی فرموده...» (اسکندرمنشی ج‌2، 1350 : 506). در اینجا شاه عباس در قزوین حضور داشته و مکان اصلی جشن نوروز میدان سعادت آباد شهر قزوین بوده است. یا در این مورد که شاه در مشهد مقدس حضور داشته و جشن در ساحت میدان شهر برپا شده است:«در آن باغ دلگشا بر دور دریاچه باغ مجالس بهشت آسا ترتیب داده، چهار طاق ها به فنون غریبه آراسته چراغ ها بر آن تعبیه كردند... نوروز عالم آرای این سال میمنت مآل در روز چهارشنبه پنجم شهر رمضان المبارك اتفاق افتاد ... حضرت اعلی در مشهد مقدس معلی كامیاب دولت بوده...
ادامه خواندن

آیین نوروز در عهد صفویه(1)


    جشن نوروز یکی از قدیمی ترین و اصیل ترین جشن های ایران زمین است که اگرچه در گذر زمان دچار تغییرات و دگرگونی هایی شده اما اصل وجود این جشن و حس خوش نوروزی آن همچنان به قوت خود باقی مانده و آنچه بر تاریخ این سرزمین گذشته است چه زمانی که پارسیان بر آن حکم می راندند تا حمله اعراب و ورود دین جدید و حکومت های منطقه ای و حمله مغول و حکومت بیگانگان تا برپایی حکومت یکپارچه دین مدار صفوی بر جایگاه آن تاثیری نگذاشته است. علی رغم استفاده از گاهشمار قمری در کلیه سیستم های اداری کشور، موضوع محاسبه دقیق زمان تحویل سال بر اساس تاریخ شمسی و بروج دوازده گانه آن مدنظر قرار می گرفته است هرچند «شاردن» فرانسوی به نکته جالبی در این زمینه اشاره کرده و آن، همزمانی نوروز و عیدسعید غدیرخم است: «برای اینکه اساس و بیان عید نوروز استحکام بیشتر...
ادامه خواندن

نقش آیین ها و مناسک اجتماعی در بازسازی جامعه صفوی


دوران حکمرانی خاندان صفویه در تاریخ ایران یکی از حساس ترین و قابل توجه ترین مقاطع تاریخی کشور ما ایران است. در این دوران تغییرات بنیادی در نظام جامعه ایرانی به وقوع پیوست و دگرگونی های شگرفی در فضای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و دینی رخ داد به نحوی که دوره صفویه در ایران را نمی توان با هیچ یک از دوره های پیشین، لااقل در ایران بعد از اسلام، مقایسه نمود. در مقالات و نوشته های مختلف به شباهت های حکومت ساسانیان و صفویه اشاره شده است که به نظر می رسد بیشتر به دلایل داخل شدن دین در حکومت و نیز یکپارچگی ایران در این دورهای تاریخی این شباهت مورد بررسی قرار گرفته است.     به هر روی صفویان برای نخستین بار پس از فروپاشی امپراطوری ساسانی، موفق شدند مرزهای ایران را به حدود مشابه آن دوران نزدیک سازند و دسته های قومی-نژادی گوناگون فلات ایران را در زیر...
ادامه خواندن